ەلىمىزدە حالىقتىڭ ەڭبەككە قابىلەتتى بولىگىنىڭ ۇلەس-سالماعىن كوتەرۋ كۇن تارتىبىنەن تۇسكەن ەمەس. ويتكەنى بۇل ەكونوميكا مەن ەڭبەك نارىعىنىڭ كۇرەتامىرى ەكەنى بەلگىلى. رەسمي دەرەكتەرگە كوز جۇگىرتسەك, ەلىمىزدە ەڭبەككە قابىلەتتى حالىق سانى 2010 جىلعا دەيىن تۇراقتى ءوسىپ وتىرعانى بايقالادى. ءوسۋ قارقىنى جاستاردا مول. ماسەلەن, 2010 جىل مەن 2023 جىلدىڭ دەرەكتەرىن سالىستىرعاندا 15 پەن 64 جاس ارالىعىنداعى حالىق سانى 9,7%-عا (1,1 ملن ادامعا) ءوسىپ, 12,3 ملن بولعان. 0-دەن 14 جاس ارالىعىنداعى بالالار سانى 48,7%-عا (3,9 ملن ادامنان 5,8 ملن ادامعا دەيىن), ال 65 جاستان اسقان قارتتار 51,4%-عا (1,1 ملن ادامنان 1,7 ملن ادامعا دەيىن) وسكەن. بۇل رەتتە بالالار مەن ەگدە كىسىلەردىڭ سانى قارقىندى وسكەنى بايقالادى.
ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ساراپتاۋىنشا, 2023 جىلدىڭ باسىندا 15 پەن 64 جاس ارالىعىنداعى حالىقتىڭ ۇلەسى 62% بولعان. بۇل – ەل تاۋەلسىزدىگى كەزەڭىندەگى ەڭ تومەنگى كورسەتكىش. 2010-2023 جىلدار كەزەڭىندە ەڭبەككە قابىلەتتى حالىققا جالپى دەموگرافيالىق جۇكتەمە كوەففيتسيەنتى 36,1%-عا وسكەن. سالىستىرمالى تۇردە العاندا, 2010 جىلى ەلدە 1 مىڭ ەڭبەككە قابىلەتتى ازامات بولسا, 15-64 جاس ارالىعىنداعىلار – 450, ال 2023 جىلى بۇل سان 613 بولعان.
«دەموگرافيالىق جۇكتەمەنىڭ جىل سايىنعى ءوسۋى بالالار مەن قارتتاردىڭ ەسەبىنەن جۇرەدى. ال كەيىنگى جىلداردا ەگدە ادامداردىڭ جۇكتەمەسى ارتتى. بيىل ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى مىڭ ادامعا شاققاندا دەموگرافيالىق جۇكتەمە 476 بالانى (جيىنتىق جۇكتەمەنىڭ 77,7%-ى) جانە 137 قارتتى (22,3%) قۇرادى» دەيدى ەكونوميكالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتىنىڭ ساراپشى مامانى اناس ءابۋوۆ.
ماماننىڭ ايتۋىنشا, بۇل ماسەلەدە دەموگرافيالىق احۋالدىڭ دا اسەرى كوپ.
«ەلدەگى ەڭبەككە قابىلەتتى حالىق ۇلەسىنىڭ جىل سايىنعى تومەندەۋى نەگىزىنەن تۋ كورسەتكىشىنىڭ جوعارى دەڭگەيىمەن جانە حالىقتىڭ جاس قۇرىلىمىنداعى وزگەرىستەرمەن بايلانىستى. سونداي-اق ءولىم-ءجىتىمنىڭ جاس قۇرىلىمى (ەلدەگى بارلىق ءولىم-ءجىتىمنىڭ شامامەن 40%-ى ەڭبەككە قابىلەتتى حالىققا تيەسىلى) جانە كوشى-قون ءوز اسەرىن تيگىزەدى. 2016-2021 جىلدار ارالىعىندا كوشى-قوننىڭ كەرى سالدوسىنداعى 15-64 جاس ارالىعىنداعى حالىقتىڭ ۇلەس سالماعى ورتا ەسەپپەن 66%-دى قۇرادى», دەيدى ول.
بۇۇ زەرتتەۋىنشە, ەلىمىزدە ەڭبەككە قابىلەتتى حالىق ۇلەسىنىڭ تومەندەۋى 2027 جىلعا دەيىن جالعاسۋى مۇمكىن. 2040 جىلعا دەيىن ءوسىپ, ودان سوڭ قايتادان تومەندەۋ باستالادى دەپ بولجانىپ وتىر.
«ەكونوميكا مەن دەموگرافيا – قاتار جۇرەتىن قۇبىلىس. ەلىمىزدە ەڭبەككە قابىلەتتى حالىقتىڭ ەڭ كوپ ۇلەسى جانە ەكونوميكالىق ءوسۋ مۇمكىندىكتەرى 2000 جانە 2010 جىلدارى بايقالدى. الايدا حالىقتىڭ جاس قۇرىلىمىنىڭ وزگەرۋى جانە ەلدىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جاعدايىنا اسەرى ءالى تولىق زەرتتەلمەگەن», دەيدى ساراپشى.
دەموگرافيالىق ديۆيدەند دەگەن ۇعىم بار ەكونوميكادا. بۇلاي دەپ نەگىزىنەن ەڭبەككە قابىلەتتى جاستاعى (15 جاستان 64 جاسقا دەيىن) حالىقتىڭ ۇلەسى ەڭبەككە جارامسىز جاستاعى (15 جاسقا تولماعان جانە 65 جاستان اسقان) حالىقتىڭ ۇلەسىنەن اسقان كەزدە وزگەرىستەردەن تۋىنداۋى مۇمكىن ەكونوميكالىق جاعدايدى ايتادى. ەكونوميستەردىڭ ايتۋىنشا, دەموگرافيالىق ديۆيدەند تۇجىرىمداماسى العاش رەت 1990 جىلداردىڭ اياعى مەن 2000 جىلداردىڭ باسىندا حالىقتىڭ جاس قۇرىلىمىنداعى وزگەرىستەر مەن شىعىس ازيا ەلدەرىندەگى (قىتاي, وڭتۇستىك كورەيا جانە ت.ب.) جەدەل ەكونوميكالىق ءوسۋ اراسىنداعى بايلانىستى سيپاتتاۋ ءۇشىن ەنگىزىلگەن. زەرتتەۋ ناتيجەلەرى حالىقتىڭ جاس قۇرىلىمىنداعى قولايلى وزگەرىستەر وسى ايماقتاعى ەلدەردىڭ ەكونوميكالىق نەگىزگى فاكتورلارىنىڭ ءبىرى ەكەنىن كورسەتتى.
قورىتىندىلاي كەلە, قازىرگى تومەن كورسەتكىشتەر دەموگرافيالىق جۇكتەمەنىڭ ۇلعايۋىنان بولىپ وتىرعانىن جازدىق. الايدا ساراپشىلار حالىقتىڭ جاس ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى بۇل ءۇردىس ۋاقىتشا جاعداي ەكەنىن ايتادى. ماسەلەن, قازىرگى جاس ۇرپاق ەرتەڭگى ەڭبەك ادامى ەكەنى داۋسىز.
