ساپار بارىسىندا ءوڭىر باسشىسى تاياۋدا عانا 60 جىلدىق تاريحىن اتاپ وتكەن شار قالاسىنىڭ الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋدىڭ جول كارتاسى اياسىندا جۇزەگە اسىرىلاتىن جوبالار جايىنان حاباردار ەتتى.
«شار قالاسىندا جەدەل شەشىلۋدى تالاپ ەتەتىن ماسەلەلەر جەتەرلىك. بۇل باعىتتا مەملەكەتتىك ورگان وكىلدەرى مەن جەرگىلىكتى ازاماتتاردان قۇرالعان توپ ءتيىستى مەرزىمدە جۇمىس اتقاردى. ناتيجەسىندە, 2024-2028 جىلدارعا ارنالعان الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامىتۋدىڭ جول كارتاسى بەكىتىلدى. ەندىگى جۇمىستار جۇيەلى تۇردە, جوسپارعا سايكەس جۇرگىزىلەدى. ونى ازىرلەۋگە جۇرتشىلىق پەن قالا تۇرعىندارى دا بەلسەنە قاتىستى», دەدى ايماق باسشىسى.
سونىمەن قاتار الداعى بەس جىل ىشىندە شار قالاسىندا جالپى قۇنى 18,6 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 83 جوبانى جۇزەگە اسىرۋ جوسپارلانىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە 78 ءىس-شارا رەسپۋبليكالىق جانە جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن قارجىلاندىرىلماق. بۇل تۇرعىدا اۋدان اكىمى جارقىنبەك بوراش ۇلى جارما ءوڭىرى بويىنشا اتقارىلعان جۇمىستار جانە الداعى جوسپارلارىمەن ءبولىستى.
«شار قالاسىنىڭ كەلەشەك دامۋى – اۋدان مەن وبلىستىڭ اتقارۋشى ورگاندارىنىڭ نازارىندا. وزەكتى ماسەلەلەر زەردەلەنىپ, 2024-2028 جىلدارعا ارنالعان جول كارتاسى دايىندالىپ, وبلىس اكىمىمەن بەكىتىلدى. كەلەسى جىلدان باستاپ وسى جوسپار اياسىندا كەزەڭ-كەزەڭمەن جۇمىستار اتقارىلادى», دەيدى ج.بايسابىروۆ.
شىندىعىنا كەلسەك, اكىمشىلىك باعىنىسى بۇگىندە جارما اۋدانىنا قاراعانىمەن, شار كەنتىنىڭ وزىندىك ماڭىزى, ەل تاريحىندا الاتىن ورنى زور. ماسەلەن, شار وزەنى بويىندا وتكەن قارامولا سەزىندە ۇلى ابايدىڭ توبە بي بولىپ سايلانىپ, ول دايىنداعان «بيلەر ەرەجەسىنىڭ» قابىلدانۋىن ايتساق تا جەتكىلىكتى. ودان وزگە شار ءوڭىرى – قازاق مادەنيەتى مەن رۋحانياتىندا تالاي تالانتتارعا قانات بىتىرگەن قاسيەتتى ولكە. حالىق اقىنى تولەۋ كوبدىكوۆ, گەولوگيا-مينەرالوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى ءسىلامحان جاپارحانوۆ, ۇعا اكادەميگى, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى ماقاش الياكپاروۆ, مەديتسينا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, ۇعا اكادەميگى رايىس تولەباەۆ, حيميا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى روزا ابدۋلكاريموۆا, ايگىلى ءانشى باري اليباسوۆ, جاراتىلىستانۋ عىلىمدارى اكادەمياسىنىڭ كوررەسپوندەنت-مۇشەسى ءلايلا ماۋسىنباەۆا, فيلولوگييا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى باۋىرجان ەردەنبەكوۆ سەكىلدى دارىندى پەرزەنتتەرىمەن دە تانىلعان توپىراق.
وسىنداي كوپتەگەن تالانتتىڭ التىن ۇياسى شار قالاسىنىڭ ىرگەتاسى تەمىرجول بەكەتى رەتىندە وتكەن عاسىردىڭ 20-جىلدارىنىڭ سوڭىندا ايگىلى تۇركسىب قۇرىلىسىمەن بىرگە قالانعانى – اتاپ وتەرلىك تاريحي وقيعا. قازىرگى تاڭدا شار قالاسىندا 8 824 ادام, قالا اۋماعىنداعى اۋىلداردا (كەزەنسۋ, كوشەك, سارىارقا, سۋىرلى) 619 ادام تۇرادى. 219 شاعىن جانە ورتا بيزنەس نىساندارى, قالالىق اۋرۋحانا, تەحنولوگيالىق كوللەدج, 4 ورتا, 1 نەگىزگى, 1 باستاۋىش مەكتەپ, 3 بالاباقشا بار. بالالار مەن جاسوسپىرىمدەر سپورت مەكتەبىنىڭ, ونەر مەكتەبىنىڭ, حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىعىنىڭ فيليالدارى جۇمىس ىستەيدى.
«قامقور لوكوموتيۆ» سەرىكتەستىگىنىڭ شار لوكوموتيۆ جوندەۋ دەپوسى فيليالى مەن باسقا تەمىرجول مەكەمەلەرىندە 700-دەن اسا ادام ەڭبەك ەتىپ جۇرگەنى دە الداعى كۇنگە دەگەن جاقسىلىققا جەتەلەي تۇسكەندەي.
«شار قالاسىن كورىكتەندىرۋ, تۇرعىندار دەمالىسى ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋ ماقساتىندا 2 بالالار ويىن الاڭى, 2 ۆوركاۋت جۇرت يگىلىگىنە بەرىلدى. ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا بيىل قالاداعى ەلەۋلى ءبىر پروبلەمالىق ماسەلە شەشىمىن تاۋىپ, وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن اباي اتىنداعى مەكتەپ-بالاباقشا كەشەنىنىڭ عيماراتىنا 393 ملن تەڭگەگە كۇردەلى جوندەۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ, وقۋشىلار كەزەكتى وقۋ جىلىن جاڭارتىلعان ءبىلىم وشاعىندا قارسى الدى. سونداي-اق تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – شار قالاسىنداعى جارما تەحنولوگيالىق كوللەدجىندە قازاندىقتان عيماراتقا دەيىنگى جىلۋ جەلىسىن, جىلۋ جانە سۋمەن جابدىقتاۋ ينجەنەرلىك جەلىلەرىن اعىمدىق جوندەۋ جۇمىستارى تولىعىمەن اياقتالىپ, جىلۋ قازاندارى اۋىستىرىلدى. وبلىستىق بيۋدجەت ەسەبىنەن 53 ملن 400 مىڭ تەڭگەنىڭ جۇمىستارى اتقارىلدى», دەيدى جارما اۋدانىنىڭ اكىمى ج.بايسابىروۆ.
اۋدان اكىمىنىڭ ايتۋىنشا, شار كەنتى عانا ەمەس, جارما وڭىرىندە دە اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستار كوپتەپ سانالادى. ماسەلەن, «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا اۋدانعا بيىل 12 وتباسى قونىس اۋدارۋى جوسپارلانعان. وتكەن كەزەڭدە 7 وتباسىنىڭ (28 ادامنىڭ) قۇجاتتارى وڭىرلىك كوميسسيادان ءوتىپ, ولار قالباتاۋ, ءادي اۋىلدارىنا, جارما, اۋەزوۆ كەنتتەرىنە, شار قالاسىنا قونىستانۋى سونىڭ ءبىر ايعاعى بولسا كەرەك.
تۇپتەپ ايتقاندا, بيىلعى 9 ايدا اۋدان ەكونوميكاسىنىڭ بارلىق سالاسىندا 332 ملرد 84,5 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن ءونىم ءوندىرىلىپ, جۇمىستار اتقارىلعان. اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسى بويىنشا 33 ملرد 928,3 ملن تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا ءوسۋ قارقىنى 119,1 پايىزدى قۇرادى. بيىل يندۋستريالاندىرۋ كارتاسىنا بىرلىكشىل اۋىلىنان «التىن قازان جانە ك» جشس-نىڭ تامشىلاتىپ سۋارۋ ادىسىمەن مايلى داقىلدار ءوسىرۋ جانە كۇنباعىس مايىن ودان ءارى ءوندىرۋ جوباسى جانە بوجىعۇر اۋىلدىق وكرۋگىنەن «اعايىندار» شارۋا قوجالىعى بازاسىندا كۇنباعىس مايىن جانە ەت ونىمدەرىن وڭدەۋ جوبالارى ەنگىزىلدى. جۇزەگە اسىرۋ مەرزىمى 2023-2025 جىلدار ارالىعىنا جوسپارلانىپ وتىر. ال «اگروبيزنەس» باعدارلاماسى اياسىندا «اۋىل شارۋاشىلىعىن قارجىلاي قولداۋ قورى» اق ارقىلى بەلتەرەك اۋىلدىق وكرۋگىنە قاراستى «يلياس» شارۋا قوجالىعى 25 ملن تەڭگە نەسيە الىپ, 53 باس جىلقى ساتىپ السا, «ىسكەر» باعدارلاماسى اياسىندا اگرارلىق نەسيە كورپوراتسياسى ارقىلى 174 ملن تەڭگەنىڭ 31 جوباسى قارجىلاندىرىلعان.
اۋىل حالقىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان «اۋىل اماناتى» مەملەكەتتىك باعدارلاماسى اياسىندا 2,5 پايىزبەن بەرىلەتىن نەسيەلەۋ بويىنشا 301 ملن تەڭگەنى قۇرايتىن 42 جوبانىڭ قۇجاتتارى «سپك سەمەي» اكتسيونەرلىك قوعامىنا تاپسىرىلدى, نەسيە قاراجاتىن 15 قاراشا ايىنا دەيىن بەرۋ كوزدەلگەن. سونداي-اق «ەگىنجاي» باعدارلاماسى اياسىندا قاراتوبە اۋىلدىق وكرۋگىندەگى «ەرجان» شارۋا قوجالىعى 14,5 ملن تەڭگە نەسيە الىپ, كوكتەمگى ەگىس جۇمىستارىن ويداعىداي جۇرگىزىپ وتىرعان جايى بار.
ەكونوميكامەن تامىرلاسقان قاي سالانىڭ بولسىن, اۋدان بولاشاعىنىڭ وركەندەۋى جولىنداعى وڭ ناتيجەلەرى جەتەرلىك. ماسەلەن, ونەركاسىپ سالاسى بويىنشا بيىل 226 ملرد 338,7 ملن تەڭگەنىڭ ءونىمى ءوندىرىلىپ, 2022 جىلمەن سالىستىرعاندا ءوسۋ قارقىنى 112,6 پايىزعا ارتسا, تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى بويىنشا 7 324 شارشى مەتر باسپانا ىسكە قوسىلىپ, وتكەن جىلمەن سالىستىرعاندا 149 پايىزعا ورىندالعان. كەزەكتە تۇرعان ازاماتتاردى تۇرعىن ۇيمەن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا قالباتاۋ اۋىلىنان 30 پاتەرلى ءۇش قاباتتى تۇرعىن ءۇي, 25 ەكى پاتەرلى تۇرعىن ءۇي جانە شار قالاسىنان 5 ەكى پاتەرلى تۇرعىن ءۇي ساتىپ الۋعا بيۋدجەتتىك ءوتىنىم تاپسىرىلىپ, ۇلتتىق قوردان (480 ملن تەڭگە), رەسپۋبليكالىق (288 ملن تەڭگە) جانە وبلىستىق بيۋدجەتتەن (122,8 ملن تەڭگە) قاراجات ءبولىنىپ, يگەرىلۋدە.
قورىتا ايتقاندا, جىل باسىنان بەرى «قۋاتتى وڭىرلەر – ەل دامۋىنىڭ درايۆەرى» ۇلتتىق جوباسى اياسىندا قالباتاۋ اۋىلىندا – 20, شار قالاسىندا 5 ەكى پاتەرلى تۇرعىن ءۇيدىڭ قۇرىلىسى اياقتالىپ, كوپبالالى وتباسىلارعا, اتا-انا قامقورلىعىنسىز قالعان بالالارعا جانە حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توپتارىنداعى ازاماتتارعا بەرىلدى. اۋدان بويىنشا جىل باسىنان بەرى 216 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلگەن. كوپبالالى وتباسىلار مەن حالىقتىڭ الەۋمەتتىك وسال توبىنا جاتاتىن ازاماتتارعا 90 پاتەر ساتىپ الۋعا قارجى ءبولىنىپ وتىر.
اۋداننىڭ 21 اۋىلى مەن شار قالاسىندا ورتالىقتاندىرىلعان سۋمەن جابدىقتاۋ جۇيەسى جانە 26 بلوك-مودۋلدىك ستانسا جۇمىس ىستەيدى. كەلەر جىلعا دەيىن سۇلۋسارى اۋىلىندا سۋ قۇبىرى جەلىسىن تارتۋ, جارىقتاس اۋىلىندا بلوك-مودۋلدىك ستانسا ورناتۋ جوسپارلانعان. سونىمەن قاتار جاڭعىزتوبە, ۇشبيىك, قالباتاۋ اۋىلدارىنا سۋ قۇبىرىنىڭ جەلىسىن تارتۋ جۇمىستارىنىڭ جوبالىق-سمەتالىق قۇجاتتارى دايىندالىپ جاتىر.
ساپار سوڭىندا ءوڭىر باسشىسى ن.ۇرانحاەۆ جەرگىلىكتى ازاماتتاردىڭ تالاپ-تىلەكتەرى بويىنشا جەكە قابىلداۋ وتكىزدى.
اباي وبلىسى
