ساياسات • 31 قازان, 2023

ەۋروپاداعى سەنىمدى سەرىكتەس

190 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

قاراشانىڭ العاشقى اپتاسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ بىرقاتار ماڭىزدى كەزدەسۋ وتكىزبەك. استاناعا فرانتسيا پرەزيدەنتى ەممانيۋەل ماكرون رەسمي ساپارمەن كەلەدى. سونداي-اق ماجارستان پرەمەر-ءمينيسترى ۆيكتور وربان دا سارىارقا تورىنە ات باسىن بۇرماق. ايتا كەتەرلىگى, ە.ماكرون تۇڭعىش رەت قازاق دالاسىنا قادام باسا­يىن دەپ وتىر. وسى ورايدا, قازاقستان مەن فرانتسيا اراسىنداعى ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناسقا از-كەم توقتالۋدى ءجون كورىپ وتىرمىز.

ەۋروپاداعى سەنىمدى سەرىكتەس

اقوردا تاراتقان مالىمەتكە سۇيەنسەك, ساپار اياسىندا ەكى ەل باس­­شىلارى ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەس­تيتسيالىق جانە ەنەرگەتي­كالىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ ما­سەلەلەرى جونىندە كەلىسسوز جۇر­گى­زەدى. سونداي-اق حالىقارالىق جانە وڭىرلىك كۇن تارتىبىندەگى ماسە­لە­لەردى تالقىلاماق.

جالپى, بۇعان دەيىن فرانتسيا پرەزيدەنتى ەلىمىزگە ءۇش مارتە كەلگەن ەكەن. 1993 جىلى فرانسۋا ميت­تە­ران, 2009 جىلى نيكوليا ساركوزي جانە 2014 جىلى فرانسۋا وللاند ۇلى دالاعا ات باسىن بۇردى. بىل­تىر قاراشادا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ فرانتسياعا رەسمي ساپارمەن بارىپ, ەليسەي سارايىندا ە.ماكرونمەن كەلىسسوز جۇرگىزگەن ەدى. مەملەكەت باسشىسى بۇل ساپار ەكى ەل اراسىنداعى ستراتەگيالىق سەرىك­تەستىكتى نىعايتىپ, قارىم-قاتى­ناستى جاڭا دەڭگەيگە كوتەرۋگە زور مۇم­كىندىك بەرەتىنىن اتاپ وتكەن-ءدى.

ءوز كەزەگىندە ەممانيۋەل ماك­رون قازاقستان فرانتسيانىڭ سترا­­تە­­گيالىق سەرىكتەسى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ەكى ەل اراسىندا ساۋدا-ەكو­نو­ميكالىق ىنتىماقتاستىق قار­­قىندى دامىپ كەلەتىنىنە نازار اۋداردى. ەنەرگەتيكا سالاسىندا بىرلەسكەن جوبالار جۇزەگە اسىرىلىپ جاتقانىنا دا ەكپىن بەرگەنى ەسى­مىزدە. وسى كەزدەسۋ سوڭىندا قاسىم-جومارت توقاەۆ ەممانيۋەل ماكروندى قازاقستانعا ساپارمەن كەلۋگە شاقىردى.

ال بيىل ق.توقاەۆ فرانتسيا پرەزيدەنتىنىڭ ارناۋلى وكىلى يزابەل ديۋموندى قابىلدادى. كەز­دەسۋ بارىسىندا جوعارى دەڭ­گەي­دە قول جەتكىزىلگەن ۋاعدا­لاس­تىقتاردى جۇزەگە اسىرۋ­عا با­عىت­­تالعان ەكىجاقتى قاتىناس­تار­دى ودان ءارى نىعايتۋ ماسەلەلەرى تال­قىلاندى.

قاسىم-جومارت توقاەۆ ەكى ەل اراسىنداعى ساۋدا-ەكونوميكالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق بايلا­نىس­تاردىڭ قارقىندى دامىپ كەلە جاتقانىنا جوعارى باعا بەردى. مەملەكەت باسشىسى پرەزي­دەنت ەممانيۋەل ماكرونعا جۇرەك­جار­دى سالەمىن جولدادى جانە ونى قا­زاقستانعا ساپارمەن كەلۋگە شا­قىر­دى.

فرانتسيا – قازاقستاننىڭ نە­گىز­گى ساۋدا سەرىكتەسىنىڭ ءبىرى. 2005 جىل­دان بەرى توعىزىنشى تەر­ري­توريا ەكونوميكاسىنا جال­پى كو­لەمى 17 ميلليارد دول­لار ينۆەستيتسيا قۇيىپ, ەڭ ءىرى بەس ينۆەستور ەلدىڭ قاتارىنا كىرەدى. ەكىجاقتى تاۋار اي­نالىمى 2,5 ميلليارد دول­لار­عا جەتتى. بۇل بىلتىرعى وسى كە­زەڭمەن سالىستىرعاندا 6,1 پا­يىزعا جوعارى. فرانتسيانىڭ ور­تا­لىق ازيا ەلدەرىمەن جاساعان ساۋدا-ساتتىعىنىڭ 90 پايىزى قازاقستانعا تيەسىلى. ەكى مەملەكەت ەنەرگەتيكا, تاۋ-كەن ءوندىرىسى, جەڭىل ونەركاسىپ, قۇرىلىس, اەروعارىش, ماشينا جاساۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە تاماق ونەركاسىبى سالالارىندا ءتيىمدى جوبالاردى بىرلەسىپ جۇزەگە اسىرىپ كەلەدى. قازاقستاندا 170-تەن استام فرانتسيالىق كومپانيا مەن بىرلەسكەن كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى. ولاردىڭ اراسىندا ەكونوميكامىزدىڭ جەتەكشى ينۆەس­تورلارى سانالاتىن Total Energies, Air Liquide, Airbus, Alstom, Orano, Danone سە­كىلدى كومپانيالار بار. بىلتىر ەل­دەرىمىز ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق ىنتىماق­تاس­تىقتىڭ 2030 جىلعا دەيىنگى جول كارتاسىن بەكىتتى.

قازاقستان نەگىزىنەن مۇناي, مەتالل, حيميالىق جانە اۋىل شا­رۋا­شىلىعى ونىمدەرى, حروم وكسيد­تەرى مەن گيدروكسيدتەرى, مىس پەن مىس كاتودتارىن ەكسپورتتايدى. ال فرانتسيادان ۇشۋ اپپاراتتارىن, ەلەكتر, ەلەكتروندىق جانە مەحانيكالىق جابدىقتاردى, ءدارى-دارمەكتەردى, كوسمەتيكانى, اۆتو­مو­بيلدەردى, ازىق-ت ۇلىك ونىمدەرىن يم­پورتتايدى.

ەكى ەل اراسىنداعى مادەني-گۋ­مانيتارلىق بايلانىس تا جولعا قو­يىلعان. فرانتسياداعى ەل­شى­­لىكتىڭ جانىندا قازاق ءتىلىن ۇي­رە­نۋ, ۇلتتىق اسپاپتاردا ويناۋدى ۇيرەتۋ, سۋرەت سالۋ بويىنشا كۋرس­تار وتكىزەتىن «قورقىت-اباي» ور­تالىعى جۇمىس ىستەيدى. 2016 جىلى الماتى مەن رەنن قالالارى اراسىنداعى باۋىرلاستىق قارىم-قاتى­ناستىڭ 25 جىلدىعىنا وراي رەنن قالاسىنىڭ الماتى باعىندا اباي ءبيۋستى اشىلدى. 2020 جىلى ابايدىڭ 175 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ اياسىندا بىرقاتار ەستەلىك ءىس-شارا وتكىزىلدى.

تاۋەلسىزدىكتىڭ 30 جىلدىعىن مەرەكەلەۋ اياسىندا قازاق­ستان­نىڭ فران­تسيا­داعى ەلشىلىگى فرانتسۋز پوشتا قىز­مەتىنىڭ ەستەلىك ماركالارىن شى­عاردى. سونىمەن قاتار ەل­شى­لىك­تىڭ كىرۋ توبىن بەزەندىرەتىن باننەرلەر جاسالدى. 2021 جىلى 6 جەلتوقساندا پاريجدەگى اقىندار ساياباعىندا اباي ءبيۋستىنىڭ سالتاناتتى اشىلۋ ءراسىمى ءوتتى. كەلەسى جىلى قازاقستاندا فرانتسۋز تىلىن­دە وقىتاتىن جاڭا مەكتەپتەر اشىل­ماق. 

سوڭعى جاڭالىقتار