ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى الاڭداتادى
اتالعان ماسەلە بويىنشا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇيسەنوۆا بايانداما جاسادى. مىنبەرگە كوتەرىلگەن ۇكىمەت وكىلى بىلتىر ماڭىزى زور بىرقاتار زاڭنامالىق اكتى قابىلدانعانىن اتاپ ءوتتى.
«سىزدەر ۇسىنعان 2,5 مىڭنان استام ازاماتتىڭ وتىنىشتەرى ۇكىمەت تاراپىنان مۇقيات قارالىپ, جاۋاپتارى پارلامەنتكە جولداندى. ولاردىڭ ورىندالۋ بارىسى ەرەكشە باقىلاۋدا ەكەنىن جەتكىزگىم كەلەدى. ەندى وسى وتىنىشتەردە كوتەرىلگەن جۇيەلى ماسەلەلەرگە قىسقاشا توقتالساق.
بىرىنشىدەن, وتىنىشتەردەگى كوپ كوتەرىلگەن ماسەلەنىڭ ءبىرى وتكەن جىلعى جىلۋ جەلىلەرىندەگى ءىرى تەحنوگەندىك اپاتتاردىڭ سالدارىن جويۋ جانە وسى سالاداعى ينفراسترۋكتۋرانىڭ پوتەنتسيالىن كوتەرۋگە قاتىستى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس ۇكىمەت ەلىمىزدىڭ بارلىق جىلۋ ينفراقۇرىلىمدارىنا ءتيىستى تەكسەرۋلەر جۇرگىزىپ, ونىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ناقتى ءىس-شارالار جوسپارىن قابىلدادى», دەدى ت.دۇيسەنوۆا.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ نىساندارىن سالۋ, كۇردەلى جانە اعىمدىق جوندەۋ جۇمىستارىنىڭ كەستەسى ازىرلەنگەن. ۇكىمەتتىڭ رەزەرۆىنەن ەكىباستۇز, ريددەر, رۋدنىي, ستەپنوگورسك, كوكشەتاۋ, اقتاۋ, سەمەي, پاۆلودار قالالارىنىڭ جىلۋمەن قامتاماسىز جۇيەلەرىن جوندەۋ ءۇشىن 55 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. وسى سالاعا ەداۋىر ينۆەستيتسيا تارتۋعا جانە كوممۋنالدىق ينفراقۇرىلىمدى جاڭارتۋعا باعىتتالعان ء«تاريفتى ينۆەستيتسياعا ايىرباستاۋ» باعدارلاماسى قابىلدانىپ, ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.
«بۇل جوبانىڭ اياسىندا ينجەنەرلىك جەلىلەردى جوندەۋ جانە وسى سالاداعى قىزمەتكەرلەردىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋعا, كادرلاردى تارتۋعا, ولاردىڭ تۇراقتىلىعىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا 250 ميلليارد تەڭگە شاماسىندا قارجى تارتۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى ت.دۇيسەنوۆا.
ەكىنشى ماڭىزدى ماسەلە – ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى. ۇكىمەت وكىلى ەلدىڭ بىرقاتار استىقتى وڭىرىندە اۋا رايى قولايسىز بولعانىنا نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا, استىقتى كەپتىرۋ ءۇشىن 62,5 مىڭ توننا ارزانداتىلعان ديزەل وتىنى بولىنگەن. قارجى ينستيتۋتتارى ايىپپۇل سانكتسيالارىن قولدانباي نەسيەلەر مەن قارىزداردى ۇزارتۋدى جۇزەگە اسىرماق. ازىق-ت ۇلىك كەلىسىمشارت كورپوراتسياسىنىڭ قورلارى نەگىزىندە تۇقىم قورى قالىپتاسادى.
«وڭىرلىك دەڭگەيدە توتەنشە جاعداي رەجىمى جاريالانعان جامبىل وبلىسىنىڭ شارۋالارىنا وتەماقى تولەۋ ءۇشىن ءتيىستى جۇمىس جۇرگىزىلۋدە. بۇل ماقساتقا 3,7 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. بۇدان باسقا, ىشكى نارىقتا بيداي باعاسىن تۇراقتاندىرۋ جانە «پاراللەلدى يمپورت» اكەلۋدى بولدىرماۋ ماقساتىندا 2024 جىلدىڭ 11 ساۋىرىنە دەيىن – ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداققا مۇشە جانە باسقا دا ءۇشىنشى ەلدەردەن قازاقستان اۋماعىنا تەمىرجول كولىگىمەن بيداي اكەلۋگە تىيىم سالۋ مەرزىمى ۇزارتىلدى», دەدى ت.دۇيسەنوۆا.
سونداي-اق وسى سالاعا بولىنگەن سۋبسيديا كولەمى 430 ميلليارد تەڭگەگە دەيىن وسكەنىن جەتكىزدى. كوكتەمگى ەگىس جانە كۇزگى ەگىن وراعى ناۋقانىنا جىل سايىن بەرىلەتىن جەڭىلدەتىلگەن نەسيە كولەمى 70-تەن 140 ميلليارد تەڭگەگە ارتقان.
«پايدالانىلماي بوس جاتقان نەمەسە ءبىر كەزدە زاڭسىز بەرىلگەن اۋىل شارۋاشىلىعى جەرلەرىن, ونىڭ ىشىندە جايىلىمدىق جەرلەردى قايتارۋ ءۇشىن بەلسەندى جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. 2022 جىلدىڭ باسىنان بەرى 8,5 ميلليون گەكتاردان استام جەر قايتارىلدى, ونىڭ 2,8 ميلليون گەكتارى قازىردىڭ وزىندە ەلدىڭ يگىلىگىنە بەرىلدى. قايتارىلعان جەردىڭ كوبى حالىققا مال جايۋ ءۇشىن بەرىلىپ جاتىر», دەدى ت.دۇيسەنوۆا.
2025 جىلى تۇرعىندار تولىقتاي اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتىلمەك
بۇدان بولەك, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى باعانى وسىرمەۋگە قاتىستى اتقارىلىپ جاتقان جۇمىستارعا توقتالدى. سونداي-اق ەكولوگيا ماسەلەسىنە قاتىستى كوپتەگەن ارىز-شاعىم كەلىپ تۇسكەنىن اتاپ ءوتتى.
«حالىقتى تازا اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جانە سۋ رەسۋرستارىن ءتيىمدى پايدالانۋ ماقساتىندا قاجەتتى ينفراقۇرىلىمداردى سالۋ جانە جاڭعىرتۋ ارقىلى ەلدى مەكەندەردى ساپالى سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ءتيىستى جۇمىستار كەزەڭ-كەزەڭىمەن جۇرگىزىلەدى. كەيىنگى ەكى جىلعا 158 اۋىلدىق ەلدى مەكەندى سۋمەن جابدىقتايتىن 34 جوبانى ىسكە اسىرۋ ءۇشىن 23,3 ميلليارد تەڭگە ءبولىندى. جالپى, 2025 جىلعا قاراي ەلىمىزدىڭ بارلىق تۇرعىنىن اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ جوسپارلانعان.
جەردى سۋارۋ كەزىندە سۋدى ۇنەمدەۋگە باعىتتالعان كەشەندى شارالار قولعا الىنباق. اتاپ ايتقاندا, 3,5 مىڭ شاقىرىمدىق سۋارۋ جەلىسىن جاڭعىرتۋ, 212 كانالدا سۋدى ەسەپكە الۋ ماسەلەسىن تسيفرلاندىرۋ, 15 گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستى جاڭعىرتۋ كوزدەلىپ وتىر. 2025 جىلعا دەيىن ەڭ الدىمەن جامبىل, قىزىلوردا, الماتى, اقمولا جانە باتىس قازاقستان وبلىستارىن قوسىمشا سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جالپى اۋماعى 1,7 تەكشە مەتر بولاتىن 9 جاڭا سۋ قويماسىن سالۋ جوسپارلاندى. ەكىنشى كەزەڭدە اقتوبە, قىزىلوردا, شىعىس قازاقستان جانە قاراعاندى وبلىستارىندا 11 سۋ قويماسىن سالۋ كوزدەلگەن», دەدى ت.دۇيسەنوۆا.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى جۇرتشىلىقتان تۇسكەن الەۋمەتتىك سالاعا قاتىستى ساۋالدارعا دا جاۋاپ بەردى. ۇكىمەت وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك كودەكس اياسىندا الەۋمەتتىك ساياساتتىڭ جاڭا پاراديگماسى ەندىرىلمەك. مۇنىڭ باستى ەكى قاعيداتى بار. بىرىنشىدەن, جاڭا الەۋمەتتىك ساياساتقا مەملەكەتپەن جۇمىس بەرۋشىلەر جانە جۇمىسشىلار بىردەي قاتىسۋى كەرەك. ەكىنشىدەن, الەۋمەتتىك قولداۋ شارالارى اتاۋلى تۇردە جانە پرواكتيۆتى فورماتتا كورسەتىلۋى قاجەت.
ء«بىلىم بەرۋ سالاسىندا «جايلى مەكتەپ» ۇلتتىق جوباسى جۇزەگە اسىرىلا باستادى. بۇل جوبانىڭ اياسىندا 369 مەكتەپ سالىنادى. بۇعان جەرگىلىكتى جانە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەر, ءبىلىم بەرۋ ينفراقۇرىلىمىن قولداۋ قورى, مەملەكەتتىك-جەكەشەلىك ارىپتەستىك جانە جەكە ينۆەستيتسيالار ەسەبىنەن سالىنىپ جاتقان نىسانداردى قوسا العاندا 2026 جىلعا دەيىن 1,5 ميلليون وقۋشىعا ارنالعان مەكتەپ ورنى پايدالانۋعا بەرىلمەك.
قازىرگى مەكتەپتەردە 2029 جىلعا دەيىن جىل سايىن 1 مىڭعا جۋىق زاماناۋي روبوتتەحنيكا, حيميا, بيولوگيا, فيزيكا جانە STEM كابينەتى اشىلادى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بىلىكتى مامانداردى مەكتەپكە تارتۋ ءۇشىن پەداگوگتەردىڭ جالاقىسى ەكى ەسەگە ءوستى. جالپى, ءبىلىم بەرۋ سالاسىنا بولىنەتىن بيۋدجەت قارجىسى 5 جىل ىشىندە 2 ەسەدەن استام كوبەيدى. ياعني 2018 جىلعى 1,9 تريلليون تەڭگەدەن 2022 جىلى 4,5 تريلليون تەڭگەگە ارتتى.
جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ باسەكەگە قابىلەتىن ارتتىرۋ جانە يننوۆاتسيالىق ءبىلىم بەرۋ تەحنولوگيالارىن ەلىمىزگە اكەلۋ ءۇشىن بيىل شەتەلدىڭ 5 جەتەكشى جوعارى وقۋ ورنىنىڭ فيليالدارى اشىلدى. كەيىنگى 6 جىلدا مەملەكەتتىك ءبىلىم بەرۋ تاپسىرىسىنىڭ سانى ەكى ەسەگە جۋىق ءوسىپ, جىل سايىنعى گرانت سانى 88 مىڭعا جەتتى. ءبىر ستۋدەنتتىڭ ءبىلىم الۋىنا جۇمسالاتىن قارجى 3 جىل ىشىندە ەكى ەسە ءوستى», دەدى ت.دۇيسەنوۆا.
بۇدان بولەك, الەۋمەتتىك سالاعا قاتىستى ماسەلەلەردى اڭگىمەلەپ بەردى. بايانداماشى جاستاردى جۇمىسپەن قامتۋ ماسەلەسى ءاردايىم ۇكىمەتتىڭ نازارىندا تۇرعانىن اتاپ ءوتتى.
«جاستار ساناتىنا كىرەتىن ازاماتتار جاسىنىڭ تومەنگى شەگىن 29-دان 35-كە دەيىن كوتەرۋ مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارىنىڭ 5,7 ميلليون ادامعا قولجەتىمدى بولۋىنا جول اشتى. بيىل 20 وڭىرلىك جۇمىسپەن قامتۋ جوسپارى ىسكە اسىرىلۋدا. ولاردا العاش رەت وبلىستاردىڭ وڭىرلىك ەڭبەك نارىعىنىڭ ەرەكشەلىگى ەسكەرىلىپ, تيىسىنشە مەملەكەتتىك قولداۋ شارالارى سارالاندى.
1 قازانداعى جاعداي بويىنشا 715 مىڭنان استام ادام جاڭا, بوس جانە مەملەكەت سۋبسيديالايتىن جۇمىس ورىندارىنا جۇمىسقا ورنالاستىرىلدى, ونىڭ جارتىسى – جاستار. ۇكىمەت جۇزەگە اسىرىپ جاتقان ينۆەستيتسيالىق جوبالار اياسىندا دا جاڭا جۇمىس ورىندارى اشىلىپ جاتىر. بيىلدىڭ وزىندە جالپى سوماسى 273,4 ميلليارد تەڭگە بولاتىن 64 جوبا جۇزەگە اسىرىلا باستادى, وندا 12,3 مىڭ جۇمىس ورنى اشىلادى», دەدى ت.دۇيسەنوۆا.
جولاقى نەگە قىمبات؟
بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار كوكەيدەگى ساۋالدارىن ۇكىمەت مۇشەلەرىنە قارشا بوراتتى. ەڭ العاش بولىپ ءسوز العان ەرلان سايروۆ جىلۋ ماۋسىمىنا قاتىستى ماسەلە كوتەرىپ, كەي جوندەۋ جۇمىسىنىڭ ءالى اياقتالماعانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. بۇل ساۋالعا ەنەرگەتيكا ءمينيسترى الماسادام ساتقاليەۆ جاۋاپ بەردى.
«جىلىتۋ ماۋسىمى بويىنشا ۇكىمەت جانە جەرگىلىكتى اتقارۋشى بيلىك ورگاندارى اۋقىمدى جۇمىس اتقاردى. رەسپۋبليكالىق جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەن 55 ملرد-قا جۋىق اقشا ءبولىندى. ونىڭ ىشىندە تەك جىلۋ ەنەرگەتيكاسى وبەكتىلەرىنە 37,1 ملرد تەڭگە قاراستىرىلعان. قاراعاندى ەنەرگيا تورابى بويىنشا ماسەلەلەر بار. اتاپ ايتقاندا, ارسەلور ميتتال تەمىرتاۋ جەو-2 بويىنشا تۋىنداپ وتىر. قازىر 4 قازاندىق, 2 تۋربينا جۇمىس ىستەيدى. ءتورتىنشى قازاندىقتى جوندەۋ كەشىگىپ تۇر», دەدى ا.ساتقاليەۆ.
ايدوس سارىم ەلىمىزدە ۇشاق باعاسىنىڭ قىمباتتىعىنا نارازىلىق ءبىلدىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, تۇتىنۋشىلار مەن ساراپشىلار قاۋىمداستىعى اۋە تاسىمالى باعاسى ماسەلەسىن ۇنەمى كوتەرىپ ءجۇر.
«بۇل تۋرالى تالاي دەپۋتاتتىق ساۋال دا بولدى. اتاپ ايتقاندا, ادامدار تومەن بيۋدجەتتى اۋە كومپانياسى بيلەت باعاسىنىڭ كۇن سايىن قىمباتتاپ بارا جاتقانىن ايتادى. Air Astana اۋە كومپانياسىنىڭ ەنشىلەس كاسىپورنى «Fly Arystan» جولاۋشىلاردى قولجەتىمدى باعاداعى بيلەتپەن قامتۋ ءۇشىن قۇرىلعان ەدى. بۇل ىشكى ءتۋريزمنىڭ دامۋىنا ىقپال ەتۋگە ءتيىس بولاتىن. ال ءىس جۇزىندە لوۋكوستەر بيلەتتەرىنىڭ باعاسى باس كومپانيا بيلەتىمەن تەڭەسىپ, جىلدان-جىلعا ءوسىپ جاتىر. وسىنداي باعا ماسقارا ەمەس پە؟ مينيستر مىرزا, بولاشاقتا ازاماتتارىمىز اۋە بيلەتىن قولجەتىمدى باعادا ساتىپ الۋ ءۇشىن مينيسترلىك قانداي شارالار قاراستىرعان؟», دەدى ا.سارىم.
ساۋالعا جاۋاپ بەرگەن كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ اۋە تاسىمالى قۇنىنىڭ قىمباتتىعىن سۇرانىستىڭ كوپتىگىمەن ءتۇسىندىردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بىلتىر 2020-2021 جىلدارمەن سالىستىرعاندا اۋە تاسىمالىنا سۇرانىس 17 پايىزعا وسكەن.
«بيىل 26 پايىزعا ءوسىپ وتىر. ياعني سۇرانىس بار, ال ۇسىنىس وعان توتەپ بەرە الماي وتىر. ول ءۇشىن ۇشاقتاردىڭ سانىن ۇلعايتۋ قاجەت. بىلتىر 14 ۇشاق ساتىپ الىندى, بيىل جىل سوڭىنا دەيىن اۋە كومپانيالارى تاعى 11 ۇشاق الادى. ناتيجەسىندە, قازاقستاندىق ۇشاقتاردىڭ سانى 100-گە جەتەدى جانە ونداعى ورىندىق سانى 12 مىڭنان 15 مىڭعا ارتادى. وعان قوسا 2024-2025 جىلدارى تاعى 14 ۇشاق ساتىپ الۋ جوسپارلانىپ وتىر. ەكىنشى ماسەلە – ارينە باسەكەلەستىكتى دامىتۋ كەرەك. بۇل باعىتتا «Fly Arystan»-دى «Air Astana» اۋە كومپانياسىنان جەكە شىعارىپ جاتىر. ناتيجەسىندە, 4 اۋە كومپانياسى بولادى, وسىلايشا باسەكە ارتادى. وعان قوسا شەتەلدىك اۋە كومپانياسىن تارتىپ, 5-ءشى كومپانيا رەتىندە دامىتۋ جوسپارى بار», دەدى م.قاراباەۆ.
دەپۋتات ەرمۇرات باپي جات ءدىني اعىمدارعا توسقاۋىل قويۋ كەرەك ەكەنىن جەتكىزدى. ونىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, مەملەكەتتىڭ ۇلتتىق تۇتاستىعى مەن حالىقتىڭ ءداستۇرلى ءدىنىن, كەلەشەك ۇرپاقتى قاتەرگە تىگۋگە بولمايدى.
«ۇلتتىق قادىر-قاسيەتىمىزدى ساقتايمىز دەسەك, ەلدىڭ ىشىنە ىرىتكى سالعان جات ءدىني اعىمدى اقىل-سانادان دا, اۋىل-قالادان دا قۋىپ شىعۋعا مىندەتتىمىز. بىراق دەپۋتاتتار قاققان دابىلدى «بۇلار يسلام دىنىنە قارسى شىقتى» دەپ الدەكىمدەر الەۋمەتتىك جەلىدە ءوڭىن اينالدىرىپ, دابىرا سالىپ ءجۇر. ەسكەرتە كەتەيىن, جالپى يسلامعا جانە ەلدەگى يسلامنىڭ حانافي مازھابىنا قارسى ەمەسپىز. ءبىز ءداستۇرلى دىنگە ءبۇيى تيگەندەي بولعان سالافيزم, ۋاحابيزم يدەياسىنا قارسىمىز. قازاق حالقىنىڭ ەجەلدەن ءومىر ءسۇرۋ جانە تۇرمىسى مەن سالت-داستۇرىنە جات يدەولوگيالىق اعىمعا قارسى ۇكىمەت جاعىنان جاسالعان كونتسەپتسيالىق باعدارلامالار بار ما؟», دەدى ە.باپي.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇيسەنوۆا وسى ماسەلە ۇكىمەتتە قارالىپ جاتقانىن ايتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى ءتۇرلى اعىمداردى ناسيحاتتايتىن كونتەنتكە تولىق توسقاۋىل قويۋ مۇمكىن بولماي تۇر.
«2011 جىلى ءدىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى زاڭ قابىلدانعان. سول زاڭدى ورىنداۋ ءۇشىن كەيىنگى 5 جىلدا ءۇش كونتسەپتۋالدى قۇجات قولعا الىندى. قازىر ءوزىڭىز كوتەرگەن تاقىرىپ ۇلكەن پروبلەماعا اينالىپ وتىر. تامىز ايىنان باستاپ وسى ماسەلەمەن اينالىسىپ جاتىرمىن. ءبىراز تەولوگتەردى, ءدىني بىرلەستىك وكىلدەرىن شاقىرىپ, پىكىر الماستىق. ولاردىڭ پىكىرى دە دەپۋتاتتار كوتەرگەن ماسەلەمەن سايكەس كەلىپ تۇر. سىزدەردىڭ ۇسىنىستارىڭىزدى ولار دا قولداپ وتىر», دەدى ت.دۇيسەنوۆا.
دەپۋتات ماقسات تولىقباي تەمىرجول سالاسىنداعى ماسەلەنى كوتەرىپ, «قازاقستان تەمىر جولى» كومپانياسىنىڭ باسشىلىعىن سىنعا الدى. «تەمىرجولدا قاشان ءتارتىپ ورنايدى؟ بۇرىنعى باسشىلار 30 جىلدا تەمىرجولدى تابىس كوزىنە عانا اينالدىرعان. ەسكى قازاقستاننىڭ وكىلدەرى وسى سالانىڭ ءسولىن سورىپ, بىزگە تەك قاڭقاسىن عانا قالدىردى. بۇل سالادا ساپا مۇلدەم تومەن. ەسكى ۆاگوندار سۇيرەتىلىپ ءالى ءجۇر, تەمىرجول پاركىنىڭ 60 پايىزى توزعان. تەرەزەسى اشىلمايتىن, كونديتسيونەرى قوسىلمايتىن, قابىرعاسىندا تاراقاندار ورمەلەپ جۇرەتىن ەسكى ۆاگونداردىڭ وزىنە جاز كەزىندە بيلەت تاپپايسىڭ. سويتە تۇرا, بيلەتتى سۋبسيديالاۋعا جىل سايىن ميللياردتاردى ساناپ بەرەمىز. پويىزدىڭ ءجيى كەشىگۋى بولەك ماسەلە», دەدى م.تولىقباي.
كولىك ءمينيسترى مارات قاراباەۆ كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ەلدە 2 567 ۆاگون بار. ولاردىڭ توزۋ دەڭگەيى 49 پايىزدى قۇراپ وتىر. بيىل 50 جاڭا ۆاگون ساتىپ الىنعان. قول قويىلعان كەلىسىمشارت اياسىندا كەلەر جىلى تاعى 100 ۆاگون اكەلىنبەك.
«قوسىمشا 157 ۆاگون الۋ كەلىسىمىن پىسىقتاپ جاتىرمىز. سوندا, بيىل جانە الداعى جىلدا 300-دەن استام جاڭا ۆاگون قوسىلادى. شارت بويىنشا 2025 جىلدان باستاپ ەۋروپاداعى ەڭ زاماناۋي «Stadler» كومپانياسىنىڭ جالپى سانى 537 ۆاگونىن الۋ جوسپارلانعان. بۇل تۇرعىدا 2 567 ۆاگوننىڭ ۇستىنە 804-تەن استام جاڭا ۆاگون الۋعا قازىر قول قويىلىپ وتىر. قوسىمشا ۆاگون الۋ ماسەلەسىن ءالى پىسىقتايمىز», دەدى م.قاراباەۆ.
باسپانا ماسەلەسى شەشىلەر ەمەس
دەپۋتات داۋلەت مۇقاەۆ ۇكىمەت مۇشەلەرىنە جولداعان ساۋالىندا باسپانا ماسەلەسىن كوتەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, باسپانا قازاقستاندىقتاردىڭ باس اۋرۋىنا اينالعان. اسىرەسە كەيىنگى جىلدارى ماسەلە كۇرت شيەلەنىسكەن.
«باسپانا جايلى ءماجىلىس مىنبەرىنەن بىرنەشە رەت كوتەرگەن ەدىك. ۇكىمەت تاراپىنان ماردىمدى جاۋاپ بولمادى. ماعان ۇنەمى سىرعىتپا جاۋاپ كەلەدى. بۇگىنگى تاڭدا باسپانا نارىعى تۇرالاپ تۇر. ءۇي الۋدىڭ بارلىق باعدارلاماسى توقىراۋعا ۇشىرادى. ءوز دەپۋتاتتىق ساۋالىمدا «باقىتتى وتباسى» جانە «شاڭىراق» باعدارلامالارىنا وزگەرىس ەنگىزۋ, «7-20-25» باعدارلاماسى بويىنشا ءليميتتى الىپ تاستاۋ, «جاس وتباسى» باعدارلاماسى جايلى بىرنەشە ۇسىنىس ايتقان ەدىم. بۇل ماسەلەلەر ءالى دە وزەكتىلىگىن جوعالتقان ەمەس. «7-20-25» باعدارلاماسى اينالاسىندا جەمقورلىق از ەمەس. باعدارلاما ارقىلى ءۇي الۋ ءۇشىن پارا بەرۋشىلەر دە كوبەيىپ وتىر», دەدى د.مۇقاەۆ.
ونەركاسىپ جانە قۇرىلىس ءمينيسترى قانات شارلاپاەۆ حالىقتى تۇرعىن ۇيمەن قامتۋدا مەملەكەتتىك باعدارلامالار ىسكە اسىپ جاتقانىن جەتكىزدى. ۆەدومسۆتو باسشىسى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە ساي, بيىل مەملەكەت 10 مىڭ پاتەر بەرگەن. وعان 105 ملرد تەڭگە ءبولىنىپتى.
«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا وتكەن جىلى جالعا الۋدى جەڭىلدەتۋ ءۇشىن سۋبسيديالاۋ باعدارلاماسى ىسكە اسىرىلدى. تاعى باسقا باعدارلاما بويىنشا مەملەكەت قاراجات ءبولىپ جاتىر. ءوزىڭىز بىلەسىز, بارلىق حالىقتى باسپانامەن قامتۋ ەتۋ وڭاي ەمەس. ەگەر ۋاقىتىڭىز بولسا بىرگە وتىرىپ, بارلىق باعدارلامانى بىرگە قارايىق», دەدى ق.شارلاپاەۆ.
دەپۋتات نارتاي سارسەنعاليەۆ ەلىمىزدەگى اجىراسۋ ماسەلەسىنە توقتالدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اجىراسقان ءار 10 وتباسىنىڭ جەتەۋىندە جانجال لۋدومانيا سالدارىنان تۋىندايدى. دەپۋتات كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە قازىر 350 مىڭنان استام ادام قۇمار ويىنعا سالىنعان.
«2019 جىلمەن سالىستىرعاندا, بىلتىر قۇمار ويىندارعا ءباس تىگۋ ەلىمىزدە 40 ەسەگە كوبەيگەن. بۋكمەكەر كەڭسەلەردىڭ ءبىر جىلدىق قارجى اينالىمى 1 ترلن تەڭگە بولعان. لۋدومانيا دەرتىنە شالدىققان 174 مىڭ جاس قازاقستاندىق 36 ملرد تەڭگەگە ءباس تىككەن. قازىر قۇمار ويىننىڭ شىرماۋىنا تۇسكەندەر شەتىنەن قىلمىسكەر بولىپ جاتىر. بىلتىر 157 مىڭنان استام قىلمىس جاسالسا, سونىڭ 20 پايىزى قۇمار ويىنعا قۇنىققانداردىڭ موينىندا. سۋيتسيد جاساعان 3 676 وتانداسىمىزدىڭ ءار بەسىنشىسى لۋدومانيا دەرتىنە شالدىققان دەگەن دەرەك كەلدى. بۇل لۋدومانيا ءبىر ادامنىڭ تاعدىرىن ەمەس, تۇتاس وتباسىلاردى بۇلدىرەدى. ەلىمىزدە اجىراسقان ءار 10 وتباسىنىڭ جەتەۋىندە جانجال لۋدومانيا سالدارىنان شىققان. ال ءبىز وسىمەن قالاي كۇرەسىپ جاتىرمىز؟ ەلىمىزدە قوعامدىق كولىكتىڭ سىرتىن, تۇرعىن ۇيلەردىڭ قاسبەتىن تۇگەلدەي قۇمار ويىنداردىڭ جارناماسىنا بەردىك», دەدى ن.سارسەنعاليەۆ.
پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى تامارا دۇيسەنوۆا كوتەرىلگەن ماسەلەنىڭ وتە وزەكتى ەكەنىن مويىندادى. ونىڭ سوزىنە ساي, «ويىن بيزنەسى تۋرالى» زاڭ 2007 جىلى قابىلدانعاندىقتان, ونداعى نورمالار قازىرگى وزگەرىستەرگە جاۋاپ بەرە المايدى. ماسەلەن, جارناماعا قارسى, بالالاردىڭ ويىنىنا ەشقانداي شەكتەۋ جوق.
«پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماسىمەن ەنگىزىلىپ جاتقان تۇزەتۋلەردىڭ بارلىعىن قۇزىرەتتى ورگاندارمەن بىرگە قاراپ شىقتىم. بيزنەسكە ءتيىستى شەكتەۋ سالاتىن 16 ۇسىنىستى ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىگىمەن پىسىقتاپ جاتىرمىز. بۇل تۇرعىدا 8 شەكتەۋ بويىنشا جۇمىستار اياقتالۋعا جاقىن. قالعان 8-ءى كەلەر ايدا قارالىپ بولادى. وسىنىڭ ءبارىن جيناقتاپ, پارلامەنتكە كەلەمىز. نەگىزگى ماسەلە نەدە؟ قازىر شەتەل تاجىريبەسىن زەرتتەپ شىقتىق. جالپى, ويىن ءتارتىبى بار ەكەن. وعان سايكەس ويىننىڭ ۋاقىتىنا, ستاۆكا دەڭگەيىنە قاتىستى ءليميتى بولۋى كەرەك. سوندىقتان بۇل باعىتتا ءتيىستى شەكتەۋلەردى قويىپ جاتىرمىز. اتاپ ايتقاندا, شەتەل تاجىريبەسىنە قاراساق, ءبىر دە ءبىر سىرتقى جارنامادا قۇمار ويىندارىن كورسەتپەۋى كەرەك. سوندىقتان جارناماعا شەكتەۋ جونىندە ءتيىستى نورمانى بەلگىلەدىك. ەندى تەك بۋكمەكەر كەڭسەسىنىڭ ىشىندە, سونداي-اق سپورت تەلەارنالارىندا جارناما جاساۋعا بولادى دەگەن ۇسىنىستى قاراستىرىپ وتىرمىز», دەدى ت.دۇيسەنوۆا.
ايتا كەتەرلىگى, جيىن بارىسىندا ءماجىلىس كوميتەتتەرى «مەملەكەتتىك ساتىپ الۋلار تۋرالى» زاڭ جوباسىن جانە قازاقستان مەن ددۇ اراسىنداعى ەۋروپالىق وڭىرلىك كوميتەتتىڭ جەتپىس ءۇشىنشى سەسسياسىن استانادا ۇيىمداستىرۋ تۋرالى راتيفيكاتسيالىق كەلىسىمدى جۇمىسقا الدى.
