فوتو: kapital.kz
ساۋدا مينيسترلىگىنىڭ اقپاراتى بويىنشا, بيىل قاڭتار-ماۋسىم ارالىعىندا قازاقستان مەن رەسەي اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 12,7 ملرد دوللار بولعان. ەلىمىزدىڭ جالپى يمپورتىندا رەسەي ەڭ كوپ ۇلەسكە يە. تۇرمىسقا قاجەتتى تاۋارلار مەن ازىق-ت ۇلىكتىڭ دە ءبىرشاماسىن وسى تەرىسكەيدەگى كورشىدەن ساتىپ الاتىن ەدىك. الايدا رەسەيگە قارسى ەنگىزىلگەن باتىس سانكتسيالارىنان كەيىن ەكى ەل اراسىنداعى جانە جالپى ەۋرازيا مەن ورتالىق ازياداعى لوگيستيكالىق تىزبەكتەر ءبىراز وزگەرىسكە ۇشىرادى. قازاقستان ءوز ءونىمىن سىرتقا ەكسپورتتاۋدا بالاما جولدار قاراستىرا باستادى, تيىسىنشە ەندىگى كەزەكتە يمپورتتاعى رەسەي ۇلەسىن ازايتۋدى دا قاراستىرۋعا كوشتى. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, ونىڭ ۇستىنە ءرۋبلدىڭ قۇنسىزدانۋى ونىمدەردىڭ ىشكى جانە سىرتقى نارىقتاعى باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە قىسىم كورسەتىپ جاتىر.
«سانكتسيانىڭ بىزگە اسەرىنە كەلەتىن بولساق, ول ناقتى سالا مەن كومپانيا ەرەكشەلىگىنە بايلانىستى. نەگىزىنەن رەسەيلىك ديستريبيۋتورلىق حابتار ارقىلى ەۋروپا مەن اقش-تان تاۋار تاسىمالداپ جۇرگەن كاسىپكەرلەر قيىندىققا ۇشىراپ وتىر. سونىمەن قاتار وتاندىق بيزنەس رەسەي اۋماعىنان تاۋارلار مەن جابدىقتاردى اكەتۋ كەزىندە بىرقاتار پروبلەمالارعا تاپ بولدى, بۇل رەسەي فەدەراتسياسىنىڭ جاۋاپ شەكتەۋ شارالارىن ەنگىزۋىمەن بايلانىستى. بىلتىر ناۋرىزدان باستاپ رەسەي ۇكىمەتى ەلدىڭ تەرريتورياسىنان تىس اۋماققا, سونىڭ ىشىندە ەاەو-عا مۇشە مەملەكەتتەرگە تاۋارلاردىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىن جەتكىزۋ بويىنشا رۇقسات بەرۋ ءتارتىبىن بەكىتتى. ونىڭ ىشىندە اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكاسى, ترانسپورت قۇرالدارى, ونەركاسىپ ونىمدەرى, تەلەكوممۋنيكاتسيالىق قۇرىلعىلار, جالپى العاندا 1500 تاۋار بار», دەپ تۇسىندىرەدى مينيسترلىك.
ارينە, رەسەيمەن ساۋدا-ساتتىق كەزىندە سانكتسيا تاۋەكەلىن اركەز ەسكەرمەسە بولمايدى. اسىرەسە, ءبىزدىڭ تاراپتان شي شىقپاعانى ابزال. بۇل ماسەلەگە قاتىستى گەرمانياعا جاساعان ساپارى كەزىندە پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ مالىمدەمە جاساپ, سانكتسيا تالاپتارىن قاتاڭ ساقتايتىنىمىزدى ايتقان ەدى. احۋالدىڭ ەكىنشى قىرى – رەسەيدەن كوشكەن كومپانيالاردى بەرى قاراي يلىكتىرۋ جايى. ەل ۇكىمەتى بۇل تاراپتا جۇمىستىڭ ءالى جالعاسىپ جاتقانىن ايتادى. باتىس سانكتسيالارى قارشا بوراپ, ەلدىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعى كەمىگەننەن كەيىن رەسەيلىك كومپانيالاردىڭ ءوزى دە كاسىبىن وركەندەتەتىن مەكەن ىزدەۋگە كوشكەن جانە كوبى قازاقستاندى تاڭداعان. ساراپشىلار بۇل كوشتىڭ ءالى دە جالعاسىپ جاتقانىن, بىراق سوڭعى ايلاردا ءبىرشاما باياۋلاعانىن جەتكىزەدى.
سوڭعى ءبىر جىلدا قازاقستاندا شەتەل كاپيتالىنىڭ قاتىسۋىمەن جۇمىس ىستەپ تۇرعان زاڭدى تۇلعالاردىڭ سانى 24,3%-عا ءوسىپ, 54,4 مىڭعا جەتىپتى. ەلدەگى شامامەن ءاربىر ەكىنشى شەتەلدىك كاسىپورىن رەسەيدەن كەلەدى ەكەن: 18,6 مىڭ كومپانيا. ءبىر جىل بۇرىن 11,9 مىڭ بولعان. ءبىزدىڭ ەلىمىزدە جۇمىس ىستەپ تۇرعان شەتەلدىك كاسىپورىنداردىڭ ىشىندە رەسەيلىك كومپانيالاردىڭ ۇلەسى – 44,9%.
«ساياسي جانە ەكونوميكالىق وقيعالارعا بايلانىستى رەسەيلىك كومپانيالاردىڭ ەلىمىزگە قاپتاپ كوشۋىنە سولتۇستىك كورشىنىڭ ءوزى ەرەكشە قىزىعۋشىلىق تانىتىپ وتىر. 2022 جىلدىڭ باسىندا رف-دان كەلگەن زاڭدى تۇلعالاردىڭ سانى ەلىمىزدە نەبارى 8 مىڭ بولسا, قازىر بۇل كورسەتكىش 2,3 ەسە ءوستى. اي سايىنعى ديناميكا كورسەتكەندەي, بىلتىر «ارنايى اسكەري وپەراتسيا» دەپ اتالاتىن, ياعني ۋكرايناداعى سوعىس باستالعالى (ساۋىردە 8,3% كوبەيدى) جانە ء«ىشىنارا جۇمىلدىرۋ» جاريالانعاننان كەيىن (قازاندا 10,4% كوبەيگەن) ءتىپتى كوبەيگەن. بيىل جىل باسىندا رەسەيلىك بيزنەس رەزيدەنتتەرىنىڭ ەلىمىزگە قونىس اۋدارۋى جالعاستى, بىراق بۇرىنعىداي كوپ ەمەس. ءوسىم ايىنا – 3%-5%. جازدا ءتىپتى ازايدى – 0,8%-دان 1,3%-عا دەيىن. ءابسوليۋتتى ساندارمەن بۇل اي سايىن 150–230 جاڭا شەتەلدىك كومپانيا كەلەدى دەگەن ءسوز», دەپ تۇسىندىرەدى Finprom ساراپشىلارى.
ولاردىڭ ايتۋىنشا, باسەڭدەۋ ەلىمىزدىڭ كوشى-قون ساياساتىنداعى جاڭالىقتارمەن تۇسپا-تۇس كەلدى. كوشى-قوندى باقىلاۋدى جۇزەگە اسىرۋدىڭ جاڭارتىلعان ەرەجەلەرىنە سايكەس, ەاەو ەلدەرىنەن كەلۋشىلەر قازاقستاندا التى اي ىشىندە جالپى سانى 90 كۇنتىزبەلىك كۇننەن اسپايتىن مەرزىمدە بولا الادى. ۋاقىتشا تۇرۋعا رۇقسات الۋ ءۇشىن ءوتىنىش بەرۋ ارقىلى مەرزىمدى ۇزارتۋعا بولادى. ول ءۇشىن وتاندىق كاسىپورىنمەن ەڭبەك شارتىنىڭ كوشىرمەسىن ۇسىنۋ قاجەت.
شەتەلدىك زاڭدى تۇلعالاردى قىزمەت تۇرلەرى بويىنشا قاراعاندا رەسەيلىكتەردىڭ ادەتتە كاپيتالدى كوپ قاجەت ەتپەيتىن بيزنەسپەن كەلەتىنىن كورسەتەدى. رەسەيلىك زاڭدى تۇلعالاردىڭ 99,2%-ى شاعىن كاسىپورىندار ەكەن. تورتەۋىنىڭ ۇشەۋى (14,3 مىڭ كاسىپورىن) ساۋدا, اقپارات جانە بايلانىس, تەحنيكالىق قىزمەت كورسەتۋ جانە قىزمەت كورسەتۋ سالالارىندا تىركەلگەن. ەلىمىز ءۇشىن نەگىزگى سالالار – تاۋ-كەن ونەركاسىبى مەن وڭدەۋ ونەركاسىبىنە كەلەتىن بولساق, ولارداعى زاڭدى تۇلعالاردىڭ باسىم بولىگى تۇركيا, وزبەكستان جانە قىتايدان كەلەدى. رەسەي وڭدەۋدەن كوش باستاپ تۇر.
