سۋرەتتى تۇسىرگەندەر – ا.دۇيسەنباەۆ, ە.ۇكىباەۆ
5 مىڭ پەداگوگ جەتىسپەيدى
رەسپۋبليكالىق پەداگوگتەر سەزىن اشقان پرەزيدەنت اۋەلى ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ قىزمەتكەرلەرىن كاسىبي مەرەكەمەن قۇتتىقتادى.
– بۇگىن, شىن مانىندە, وتە ماڭىزدى جيىن. سەبەبى ۇستاز – ەڭ الدىمەن, قادىرلى مامان. ال ۇستاز بولۋ – قاستەرلى مىندەت. بۇگىندە ەلىمىزدىڭ بولاشاعى جارقىن بولىپ, دامىعان مەملەكەتكە اينالۋى ءۇشىن مۇعالىمدەر قاۋىمى ايانباي ەڭبەك ەتىپ ءجۇر. جالپى, كىم-كىمنىڭ دە جاقسى ادام, مىقتى مامان بولۋى ۇستازىنا بايلانىستى. احمەت بايتۇرسىن ۇلى ء«بىز ەلدى تۇزەۋدى بالا وقىتۋ ءىسىن تۇزەۋدەن باستاۋىمىز كەرەك» دەگەن. ۇلت ۇستازىنىڭ بۇل ءسوزى قاشاندا ورىندى. ءبىلىم مەن عىلىم – تابىسقا جەتۋدىڭ ەڭ باستى كىلتى. وسكەلەڭ ۇرپاققا تاعىلىمدى تاربيە جانە وزىق ءبىلىم بەرۋ – وتە ماڭىزدى مىندەت. مەنىڭ باستاماممەن 2019 جىلى «پەداگوگ مارتەبەسى تۋرالى» زاڭ قابىلداندى. كەيىنگى ءتورت جىلدا ۇستازداردىڭ جالاقىسى 2 ەسە ءوستى. جاقىندا بالاباقشا تاربيەشىلەرىنىڭ ايلىعى 30 پايىزعا كوبەيدى. ۇستازداردىڭ ەڭبەك دەمالىسى ۇزارتىلدى. مۇعالىمنىڭ مىندەتىنە كىرمەيتىن ارتىق جۇمىستىڭ ءبارى الىنىپ تاستالدى. ۇستازداردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماسەلەسىنە باسا ءمان بەرىلىپ جاتىر. «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن ءۇش جىلدا 220-عا جۋىق پەداگوگ شەتەلدە وقىپ كەلدى. مۇعالىم ماماندىعىن تاڭداعان جاستارعا قويىلاتىن تالاپ كۇشەيدى. وسى سالاداعى ستۋدەنتتەردىڭ ستيپەندياسى 2,5 ەسە كوبەيدى. ءبىر سوزبەن ايتقاندا, ەڭ الدىمەن بىلىكتى ۇستاز دايارلاۋ ىسىنە ايرىقشا ءمان بەرىپ وتىرمىز, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنتتىڭ ايتۋىنشا, جاڭا داۋىردە مەكتەپتىڭ جاعدايى مەملەكەتتىڭ دامۋىنا تىكەلەي ىقپال ەتەدى. ال مەكتەپتىڭ قانداي بولماعى ۇستازعا بايلانىستى. بۇگىندە پەداگوگيكا سالاسى عىلىمنىڭ ەڭ ماڭىزدى تارماعىنىڭ بىرىنە اينالدى. سوندىقتان بۇل سالاعا تۇبەگەيلى جاڭا كوزقاراس قاجەت. زاماناۋي تەحنولوگيانىڭ كومەگىمەن ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جەدەل ءارى ءتيىمدى جاڭعىرتۋعا بولادى. ء«بىلىم سالاسىن ەڭ ۇزدىك حالىقارالىق ستاندارتتارعا ساي دامىتۋ كەرەك. مۇعالىمدەردىڭ قاجىرلى ەڭبەگى جانە وقۋشىلاردىڭ دارىنى مەن تالابى ناقتى جەمىسىن بەرىپ كەلەدى. ورەندەرىمىز شيرەك عاسىردا الەمنىڭ ەڭ بەدەلدى ءپان وليمپيادالارىنان 12 مىڭعا جۋىق مەدال يەلەندى. بۇل – يزرايل, تۇركيا, كانادا سياقتى ءبىلىم ساپاسى جوعارى مەملەكەتتەرمەن شامالاس كورسەتكىش. وسىنىڭ ءبارى – پەداگوگتەردىڭ تاباندى ەڭبەكتەنگەنىنىڭ جەمىسى.
ءتۇرلى قيىندىققا قاراماستان, مىندەتىن ادال اتقارىپ كەلە جاتقان بارشا ۇستازدارعا العىسىن بىلدىرگەن قاسىم-جومارت توقاەۆ ءبىلىم سالاسىنا قاتىستى بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلەگە توقتالدى.
– ءبىرىنشى ماسەلە. ۇستازداردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋىمىز كەرەك. ماعجان جۇماباي ۇلى «التى الاشتىڭ بالاسى باس قوسسا, ءتور – مۇعالىمدىكى» دەگەن. حالقىمىز كەلەشەكتىڭ كىلتى بىلىمدە ەكەنىن تەرەڭ تۇسىنگەن. سول سەبەپتى ۇستازدى ەرەكشە قادىرلەگەن. پەداگوگ – ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋ ۇدەرىسىندەگى ەڭ ماڭىزدى بۋىن. سوندىقتان ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن جوعارى بىلىكتى ماماندارمەن تولىق قامتاماسىز ەتۋ وتە ماڭىزدى. الايدا قازىر مەكتەپتەرىمىزدە ماماندار تاپشى. بۇگىندە ەلىمىزدە 5 مىڭ پەداگوگ جەتىسپەيدى. بۇل كورسەتكىش جىلدان-جىلعا ارتىپ بارادى. ال پەداگوگيكا سالاسىندا وقىعان ءاربىر بەسىنشى تۇلەك ءوز ماماندىعى بويىنشا جۇمىس ىستەمەيدى. بۇعان قوسا مۇعالىمدەردىڭ 23 پايىزىندا عانا جوعارى بىلىكتىلىك ساناتى بار. مۇنىڭ ءبارى پەداگوگتەردى دايارلاۋ جانە ولاردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ تاسىلدەرىن تۇبەگەيلى وزگەرتۋدى قاجەت ەتەدى. جوعارى وقۋ ورىندارىنداعى پەداگوگيكالىق ماماندىقتارعا قاتىستى باعدارلامالاردىڭ باسىم بولىگى زامان تالابىن ەسكەرمەيتىن بۇرىنعى ادىستەمەلەرگە نەگىزدەلگەن. زاماناۋي تاسىلدەر مەن تەحنولوگيانى ەنگىزە وتىرىپ, وقۋ باعدارلامالارىن قايتا قاراۋ, جاڭعىرتۋ قاجەت, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, جوعارى كۋرس ستۋدەنتتەرىنىڭ پەداگوگيكالىق تاجىريبەسىنە ايرىقشا ءمان بەرىلەدى. بولاشاق مۇعالىمدەر ناقتى ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىنە بارىنشا تەرەڭ بويلاۋ ءۇشىن جوعارى وقۋ ورىندارى مەكتەپتەرمەن تىعىز قارىم-قاتىناستا جۇمىس ىستەۋى كەرەك. جىل سايىن ەلىمىزدە ماگيستر دارەجەسىن العان بىلىكتىلىگى جوعارى پەداگوگتەردىڭ قاتارى ارتىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭدا ولاردىڭ سانى 21 مىڭنان استى. ولار – ءبىلىم بەرۋ ىسىنە وزىق ادىستەردى ەنگىزە الاتىن كاسىبي ماماندار. جاڭا تيپتەگى ءبىلىم بەرۋ ۇيىمدارىنىڭ بولاشاق باسشىلارىنىڭ نەگىزگى قۇرامى وسىنداي مامانداردان جاساقتالادى.
– جالپى, پەداگوگتەردىڭ بىلىكتىلىگىن باعالاۋ جانە ارتتىرۋ جۇيەسىن جاڭعىرتۋ قاجەت. سونىمەن قاتار سالالىق مينيسترلىك بىلىكتىلىك تالاپتارىن ءجيى وزگەرتۋ ارقىلى وقىتۋشىلارعا قىسىم جاساۋدى توقتاتۋى كەرەك. ويىنا نە كەلسە, سونى ىستەيتىن شەنەۋنىكتەردىڭ جۇگەنسىزدىگىنە توسقاۋىل قويعان ءجون. مۇعالىمدەر تىنىش, تۇراقتى جانە الاڭسىز جۇمىس ىستەۋگە قۇقىلى. پەداگوگ كادرلاردىڭ 60 پايىزعا جۋىعى وڭىرلىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا دايارلانادى. سوندىقتان وڭىرلەر دەڭگەيىندە جاس مۇعالىمدەردى قولداۋدىڭ ماڭىزى زور. اكىمدەر پەداگوگتەردى دايارلاۋ جانە جۇمىسقا ورنالاستىرۋ ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋى كەرەك, – دەدى پرەزيدەنت.
مەكتەپ ەڭ قاۋىپسىز ورىنعا اينالۋعا ءتيىس
– ەكىنشى ماسەلە, بالالارىمىز زامانعا ساي وزىق ءبىلىم الۋى قاجەت. قازىر ەڭبەك نارىعى وتە جىلدام وزگەرىپ وتىر. كوپتەگەن سالاعا جاساندى ينتەللەكت ەنىپ جاتىر. بۇل ۇدەرىس جىلدان-جىلعا قارقىن الا بەرەتىنى ءسوزسىز. بۇگىن جوعارى سۇرانىسقا يە ماماندىق ەرتەڭ قاجەت بولماي قالۋى مۇمكىن. عالىمدار 2050 جىلعا قاراي قازىرگى كاسىپتەردىڭ جارتىسىنا جۋىعىن تسيفرلىق جانە تەحنيكالىق جۇيەلەر الماستىرادى دەگەن بولجام ايتادى. سوندىقتان ازاماتتارىمىز جاڭا زامانعا قاجەتتى داعدىلاردى ۇيرەنۋى كەرەك. بۇل – وتە ماڭىزدى مىندەت. بۇرىن «العان ديپلومىڭ ءومىر بويى ازىق بولادى» دەگەن تۇسىنىك بار ەدى. ەندى ونىڭ ورنىن ء«ومىر بويى وقى جانە ۇيرەن» دەگەن قاعيدا باسۋى كەرەك. قازىر جۇمىس بەرۋشىلەر ءۇشىن, ەڭ باستىسى, ديپلوم نەمەسە سەرتيفيكات ەمەس. ولار ىزدەنە بىلەتىن, جاڭا تالاپقا يكەمدەلە الاتىن, ءتارتىپتى ءارى ۇقىپتى جاس مامانداردى باعالايدى. ياعني قىزمەتكەردىڭ قولىنداعى قاعازعا ەمەس, قارىم-قابىلەتىنە ءمان بەرەدى. سوندىقتان ءار ازامات ۇزدىكسىز وقۋى كەرەك. وسىنداي بىلىمگە قۇشتارلىقتى بالانىڭ بويىنا مەكتەپتەن باستاپ ءسىڭىرۋ قاجەت. ياعني بالالارىمىز بىلىكتى مامان بولسىن دەسەك, ەڭ الدىمەن, ورتا ءبىلىم ساپالى بولۋى كەرەك, – دەدى پرەزيدەنت.
قاسىم-جومارت توقاەۆ ءۇشىنشى ماسەلە رەتىندە مەكتەپتەگى ورىن تاپشىلىعىن جويۋعا توقتالدى. ادام كاپيتالى – ەڭ باستى بايلىق. حالقىمىزدىڭ سانى 20 ميلليونعا جۋىقتاپ قالدى. ەلىمىزدە جىل سايىن 400 مىڭنان اسا بالا دۇنيەگە كەلەدى. دەمەك, مەكتەپكە باراتىن بۇلدىرشىندەر سانى ارتادى. وقۋشىلاردىڭ دا جالپى سانى ەكى ەسە كوبەيەدى. الداعى ءۇش جىلدا 1 ميلليوننان استام جەتكىنشەك ستۋدەنت اتانادى. بۇل – ارينە, قۋانتارلىق جايت. الايدا دەموگرافيانىڭ ءوسۋ قارقىنى ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنە ۇلكەن سالماق تۇسىرەدى. قازىردىڭ وزىندە مەكتەپ تاپشىلىعى ەڭ وزەكتى ماسەلەنىڭ ءبىرى بولىپ تۇر. تاۋەلسىزدىك جىلدارىندا ەلىمىزدە 2 300-گە جۋىق مەكتەپ سالىندى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءتورت اۋىسىممەن وقىتۋدان ارىلدىق. دەگەنمەن ء«ۇش اۋىسىممەن» وقۋ جۇيەسى ءالى كۇنگە دەيىن ساقتالعان. كوپتەگەن مەكتەپتىڭ تەحنيكالىق جابدىعى ەسكىرگەن. وسى ماسەلەنىڭ ءبارىن جوسپارلى تۇردە شەشۋ قاجەت.
– مەنىڭ باستاماممەن ەلىمىزدە «جايلى مەكتەپ» جوباسى جۇزەگە اسىرىلىپ جاتىر. ەكى جىلدىڭ ىشىندە بارلىق ايماقتا, سونىڭ ىشىندە اۋىلدىق جەرلەردە جۇزدەگەن ءبىلىم ورداسى سالىنادى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءۇش اۋىسىممەن وقىتۋدان ءبىرجولا قۇتىلامىز. جاقىندا عانا مەن ەلىمىزدىڭ كاسىپكەرلەرىمەن كەزدەسۋ بارىسىندا قايىرىمدىلىق رەتىندە وبلىستاردا, قالالاردا مەكتەپ سالۋ كەرەكتىگى تۋرالى ماسەلەنى قوزعادىم. بۇل – ازاماتتىق جاۋاپكەرشىلىك دەگەن ءسوز. سوندىقتان كاسىپكەرلەرىمىز وسى جۇمىسقا بەلسەندى تۇردە كىرىسەدى دەپ ويلايمىن. بۇدان بولەك, سىبايلاس جەمقورلىق ءۇشىن جاۋاپقا تارتىلعانداردىڭ زاڭسىز تاپقان تابىسى مەكتەپ سالۋعا جۇمسالىپ جاتىر. قازىردىڭ وزىندە 13 مەكتەپ سالىندى. جىل سوڭىنا دەيىن تاعى دا 33 مەكتەپ بوي كوتەرەدى. جاڭا مەكتەپتەردەگى ءبىلىم بەرۋ دەڭگەيى جوعارى بولۋى كەرەك, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
بۇل – پرەزيدەنت ءمان بەرگەن ءتورتىنشى ماسەلە. مەكتەپتە بالالار وزدەرىن قاي جاعىنان دا جايلى سەزىنۋى كەرەك. بوگدە ادامداردى مەكتەپكە كىرگىزۋگە بولمايدى. سوندىقتان ءبىلىم وشاقتارىنىڭ بارىنە دابىل قاعۋ, بەينەباقىلاۋ جۇيەسى ورناتىلادى. جاقىندا استانا مەكتەپتەرىنىڭ بىرىندە وقىس وقيعا بولدى. وقۋشى اۋىر جاراقات الدى. بۇل جاعداي ءبىلىم وشاقتارىندا قاۋىپسىزدىك تالاپتارى تولىق ساقتالمايتىنىن كورسەتىپ وتىر. اسىرەسە كوپ جىل بۇرىن سالىنعان ەسكى مەكتەپتەر تالاپقا ساي ەمەس. مينيسترلىك اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ, مەكتەپتەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن تولىق تەكسەرۋى كەرەك. سونداي-اق جاڭا مەكتەپتەردىڭ جوباسىن جاساعاندا بۇل ماسەلە مۇقيات ەسكەرىلۋگە ءتيىس.
پرەزيدەنت اتاپ وتكەندەي, وقۋشىلاردىڭ ءبىر-بىرىنە الىمجەتتىك, ءتىپتى, زورلىق كورسەتۋى تىيىلماي وتىر. سونىڭ كەسىرىنەن ولار ءوز-وزىنە قول جۇمساۋعا دەيىن بارىپ جاتىر. بۋللينگ بالالار مەن جاسوسپىرىمدەردىڭ دەنساۋلىعىنا جانە ولاردىڭ جان دۇنيەسىنە ورنى تولماس زيانىن تيگىزەدى, دامۋ ۇدەرىسىنە كەرى اسەر ەتەدى. بالالاردىڭ الەۋمەتتىك ورتادان شەتتەپ قالۋىنا, وي-ساناسىنىڭ بۇزىلۋىنا اكەپ سوقتىرادى. مەملەكەت بالانىڭ قۇقىعى مەن قاۋىپسىزدىگىنىڭ قورعالۋىن قامتاماسىز ەتۋى كەرەك. سونداي-اق بۋللينگكە ءبىرجولا توسقاۋىل قويۋى قاجەت.
– كەيىنگى ۋاقىتتا ماعان زورلىق-زومبىلىق كورگەن بالالاردىڭ اتا-انالارىنان وتىنىشتەر كەلىپ ءتۇسىپ جاتىر. جاسوسپىرىمدەردىڭ قىلمىستىق پسيحولوگياسى مەن كەيبىر مۇعالىمدەردىڭ نەمقۇرايلىعىنىڭ قۇربانى بولعان بالالاردىڭ جاي-كۇيى جۇرەكتى اۋىرتادى. مەن پرەزيدەنت اكىمشىلىگىنە قىلمىس جاساعانداردى زاڭ جۇزىندە جازالاۋ ءۇشىن وسىنداي جاعدايلاردىڭ ءبارىن ايرىقشا باقىلاۋعا الۋدى تاپسىردىم. ىشكى ىستەر مينيسترلىگى, باس پروكۋراتۋرا بالالاردىڭ قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى وزدەرىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى دۇرىس اتقارۋعا ءتيىس. بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ومبۋدسمەن مۇنداي جاعدايلاردىڭ ءبارىن تىركەپ, ماعان بايانداۋى قاجەت. قاتاڭ شارا قولدانامىز. مەكتەپتەردە زورلىق-زومبىلىق جاساۋشىلاردى باسقا جولمەن توقتاتۋ مۇمكىن ەمەس. ءبىلىم وشاقتارىندا قىلمىستىق پسيحولوگيانىڭ تارالۋى سەكىلدى كەلەڭسىزدىكتى تۇبىرىمەن جويۋ كەرەك. سوندىقتان وسى جيىنعا ىشكى ىستەر ءمينيسترى مەن باس پروكۋروردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارلارىن ارنايى شاقىردىم. تاپسىرمانىڭ ورىندالۋىن تالاپ ەتەمىز. مەن كامەلەتكە تولماعاندارعا زورلىق-زومبىلىق جاساعان ادامداردىڭ جازاسىن قاتاڭداتۋدى تاپسىردىم. بۇل باستاما جاقىن ارادا جۇزەگە اسادى. بارشا اتا-اناعا ايتارىم: بالالارىڭىزدىڭ زورلىق-زومبىلىق جاساۋىنا, قوعامدىق ءتارتىپتى بۇزۋىنا جول بەرمەڭىزدەر. اسىرەسە ولاردى مۇعالىمدەردىڭ الدىندا قورعاماڭىزدار. بالانىڭ بەتىنەن قاقپايمىن دەپ, ونىڭ تەرىس قىلىقتارىنا كوز جۇما قاراۋدىڭ سوڭى كەلەشەكتە قايعىلى جاعدايعا اكەپ سوقتىرۋى مۇمكىن, – دەدى پرەزيدەنت.
ءبىلىم ساپاسىنداعى تەڭسىزدىك جويىلادى
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, تاعى ءبىر ماڭىزدى مىندەت – قالا مەن اۋىل مەكتەپتەرىندەگى ءبىلىم ساپاسىنىڭ تەڭسىزدىگىن جويۋ. اۋىل بالالارىنىڭ ءبىلىم الۋ مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ەكەنى بارشاعا ءمالىم. بۇعان قاجەتتى قۇرال-جابدىقتىڭ جانە بىلىكتى پەداگوگتەردىڭ تاپشىلىعى سەبەپ بولىپ وتىر. اۋىلداعى ءبىلىم وشاقتارىنىڭ تەڭ جارتىسى – شاعىن مەكتەپتەر. وندا بارلىق ءپاننىڭ مۇعالىمى بولا بەرمەيدى. ءبىر سىنىپتا ءارتۇرلى جاستاعى بالالار وقيدى. مۇنىڭ ءبارى – جىلدار بويى قوردالانعان تۇيتكىلدەر. ونىڭ كوبى جۇرتتىڭ جاپپاي قالاعا كوشۋىنە بايلانىستى تۋىندادى.
– اۋىل مەكتەپتەرىن زياتكەرلىك, سونداي-اق قوعامدىق ورتالىق رەتىندە دامىتۋ ماڭىزدى. اۋىل مەكتەبى جەرگىلىكتى جۇرتتى ورتاق ىسكە جۇمىلدىرادى. وسى ورايدا كاسىپكەرلەر قاۋىمىنا دا زور مىندەت جۇكتەلەدى. قازىر مەملەكەت پەن بيزنەستىڭ سەرىكتەستىگى ارقىلى اۋىل مەكتەبىن جاڭعىرتۋ جۇمىستارى قولعا الىندى. وسى تاسىلمەن ءۇش جىلدىڭ ىشىندە كەم دەگەندە مىڭ اۋىل مەكتەبىن كەرەك-جاراقپەن تولىق جابدىقتاۋ قاجەت. اۋىل مەكتەپتەرىنىڭ كىتاپحانالارىن دامىتۋ ماسەلەسىنە باسا ءمان بەرگەن ءجون. كىتاپحانادا قاجەتتى كىتاپتىڭ ءبارى بولۋى كەرەك. ياعني ادەبيەت قالا جانە اۋىل وقۋشىلارىنا بىردەي قولجەتىمدى بولۋعا ءتيىس. بالالارعا تەڭ مۇمكىندىك بەرۋ ءۇشىن ءبىلىم ساپاسىن بارلىق ايماقتا بىردەي جاقسارتۋ كەرەك. وتباسى جاعدايىنا, وسكەن ورتاسىنا قاراماستان, بارلىق بالانىڭ ساپالى ءبىلىم الۋعا قاقى بار, – دەدى پرەزيدەنت.
– ءبىلىم بەرۋ ۇدەرىسىن تسيفرلاندىرۋ قارقىنىن جەدەلدەتۋ ماڭىزدى. شىن مانىندە, قازاقستاندا الەمنىڭ بەدەلدى وقۋ ورىندارىمەن باسەكەلەسە الاتىن مىقتى مەكتەپتەر بار. بىراق ونداي ءبىلىم وشاقتارىندا بالالارىمىزدىڭ جۇزدەن ءبىر بولىگى عانا وقيدى. ال تسيفرلىق شەشىمدەر وزىق پەداگوگيكالىق تاجىريبەنى تەز ءارى ءتيىمدى تۇردە كەڭىنەن تاراتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. سول ارقىلى, ءتىپتى, شالعاي اۋداندارداعى وقۋشىلاردى ەلىمىزدىڭ جانە الەمنىڭ ۇزدىك ۇستازدارىنىڭ ماتەريالدارىمەن جانە ساباقتارىمەن قامتاماسىز ەتۋگە بولادى. سوندىقتان ەلىمىزدەگى بارلىق اۋىل مەكتەبىنە جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەتتى قولجەتىمدى ەتۋ ماسەلەسىن شەشۋ اسا ماڭىزدى. بۇل – ۇكىمەتتىڭ الدىنداعى شۇعىل مىندەت. اۋىل مەكتەپتەرىن جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەتپەن قامتاماسىز ەتۋ – تسيفرلىق دامۋ مينيسترلىگىنە دە, وبلىس اكىمدەرىنە دە جۇكتەلەتىن جاۋاپكەرشىلىك. التى ايدان كەيىن بەرىلگەن تاپسىرمانىڭ ورىندالۋىن تەكسەرەمىن, – دەدى پرەزيدەنت.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ مالىمدەۋىنشە, جالپى, ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىن مۇلدە جاڭا دەڭگەيگە شىعارۋ ءۇشىن اۋقىمدى تسيفرلىق ترانسفورماتسيا جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەرەك. ەڭ الدىمەن, 2027 جىلعا دەيىن ينتەرنەت جەلىسى ءالى تارتىلماعان مەكتەپتەردىڭ ءبارىن جىلدامدىعى جوعارى ينتەرنەتكە قوسۋ قاجەت. بۇل رەتتە ولاردىڭ ارقايسىسىندا جەرگىلىكتى جەلى ورناتىلۋعا ءتيىس. بۇل وزەكتى ماسەلەنى شەشۋگە «قولجەتىمدى ينتەرنەت» ۇلتتىق جوباسى سەپتىگىن تيگىزەدى. سونىمەن قاتار بارلىق مەكتەپ وقۋشىسىنا ساپالى وقىتۋ كونتەنتى بار وزىق تسيفرلىق پلاتفورمالاردىڭ, سونىڭ ىشىندە ەلەكتروندى وقۋلىقتاردىڭ قول جەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى. بۇل رەتتە بارلىق ماتەريال سالالىق ساراپتامادان مۇقيات وتكىزىلۋى كەرەك.
– وسى ورايدا مەن قايىرىمدىلىقپەن اينالىساتىن ازاماتتاردى, ەڭ الدىمەن, اۋىل مەكتەپتەرىنە كومەكتەسۋگە شاقىرامىن. مۇعالىمدەردى نەگىزگى تسيفرلىق قۇرالداردى قولدانا بىلۋگە ۇيرەتۋ ماڭىزدى. ءاربىر ۇستاز تەك ءوز ءپانىن جەتىك ءبىلىپ قانا قويماي, كەڭ مۇمكىندىكتەرگە جول اشاتىن زاماناۋي تەحنولوگيالاردى دا مەڭگەرۋگە ءتيىس. وقۋ ۇدەرىسىندە تسيفرلىق شەشىمدەردى قولدانۋ قالىپتى جاعدايعا اينالدى. قاشىقتان وقىتۋ جۇيەسىن بەلسەندى تۇردە ەنگىزۋ قاجەت. ءداستۇرلى جانە ونلاين فورماتتاردى ۇشتاستىرۋ بالالاردىڭ اقپاراتتى ءوز بەتىنشە ىزدەۋ داعدىسىن دامىتىپ, مەكتەپتەگى ورتاعا بەيىمدەلۋ مۇمكىندىكتەرىن ساقتاۋعا ىقپال ەتەدى. قاشىقتان وقىتۋ كوپتەگەن ەلدە ءساتتى قولدانىلىپ كەلەدى. پاندەميا كەزىندە بىزدە دە وسىنداي تاجىريبە بولدى. ونلاين وقىتۋ جۇيەسىن ودان ءارى دامىتۋ ءۇشىن ءتيىستى قۇقىقتىق نەگىز قالاۋىمىز قاجەت, – دەدى مەملەكەت باسشىسى.
قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ايتۋىنشا, وقۋشىلارعا وزىق بىلىممەن قاتار ونەگەلى تاربيە بەرۋ دە ماڭىزدى. مەملەكەتتىڭ تىرەگى – ادال ازاماتتار. ەلىمىزدە وسى قاعيداعا نەگىزدەلگەن جاڭا قوعامدىق ەتيكا ورنىعۋعا ءتيىس. مەكتەپ ىزگىلىك قاعيدالارىن, ادامزاتقا ورتاق قۇندىلىقتاردى بالالاردىڭ بويىنا سىڭىرەتىن ورتالىققا اينالۋى كەرەك. جاس ۇرپاق ءادىل, ادال, ۇنەمشىل, ەڭبەكقور, ءبىلىمپاز, وتانشىل ءارى جاناشىر بولۋعا ۇمتىلعانى ابزال. ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسى دەگەنىمىز – وسى. تاربيە ىسىندە ۇلتتىق پەداگوگيكا باستاۋلارىن دا نازاردان شىعارماعان ءجون. بالالارىمىزدىڭ بويىنا قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرى مەن قۇندىلىقتارىن ءسىڭىرۋ اسا ماڭىزدى. حالقىمىز قاشاندا ۇلكەنگە قۇرمەت, كىشىگە ىزەت كورسەتە بىلگەن. قادىر-قاسيەت, ابىروي, پارىز سەكىلدى ۇعىمدارعا ءاتۇستى قاراماعان. ياعني ءتول مادەنيەتىمىز دە جاستار تاربيەسىندە ماڭىزدى ءرول اتقارادى. ەڭبەكقورلىقتى دارىپتەۋ ءۇشىن بالالاردى جاستايىنان ەڭبەككە باۋلۋ قاجەت.
– مەن قوعامدا ءجيى تالقىلاناتىن تاعى ءبىر ماسەلەگە توقتالعىم كەلەدى. قازاقستان – كونستيتۋتسيا بويىنشا زايىرلى مەملەكەت. بۇل قاعيدا بارلىق جەردە, سونىڭ ىشىندە ءبىلىم بەرۋ مەكەمەلەرىندە قاتاڭ ساقتالۋعا ءتيىس. مەكتەپ – ەڭ الدىمەن, ءبىلىم ورداسى. بالالار مەكتەپكە ءبىلىم الۋ ءۇشىن بارادى. ال ءدىني ۇستانىم – ءار ازاماتتىڭ جەكە ماسەلەسى, ءوز تاڭداۋى. ەلىمىزدە ءدىن بوستاندىعىنا زاڭمەن كەپىلدىك بەرىلگەن. بالالارىمىز ەسەيىپ, دۇنيەتانىمى تولىق قالىپتاسقان سوڭ ءوز تاڭداۋىن جاساعانى دۇرىس دەپ سانايمىن. ەڭ باستىسى, كوزقاراسى ايقىن, ساناسى سەرگەك ءارى داستۇرگە بەرىك ۇرپاق تاربيەلەۋ كەرەك. جالپى, زايىرلى دەگەن ءسوزدىڭ مازمۇنى تەرەڭ, وتە اۋقىمدى. حالقىمىزعا قاتىستى ايتاتىن بولساق, بۇل – سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ۇستانۋ, پراگماتيكالىق كوزقاراستا بولۋ جانە ءداستۇرلى دىنىمىزگە, ۇلتتىق سانانى ارقاۋ ەتكەن سالتىمىزعا شىنايى قۇرمەت دەگەن ءسوز. ءبىلىم بەرۋ سالاسىنىڭ الدىندا اۋقىمدى مىندەت تۇر. بۇل – ۇلتتىڭ جاڭا ساپاسىن قالىپتاستىرۋ. ءاربىر بالا مەكتەپتەن ساپالى ءبىلىم الىپ, جاقسى ادام, ادال ازامات بولىپ شىعۋى كەرەك. ءبارىمىز وسى ماڭىزدى ماقسات جولىندا تاباندى ەڭبەك ەتۋىمىز قاجەت. ۇلى اباي «ۇستازدىق ەتكەن جالىقپاس, ۇيرەتۋدەن بالاعا» دەگەن. سىزدەر وسى قاستەرلى ميسسيانى ءاردايىم ابىرويمەن اتقاراسىزدار دەپ سەنەمىن. مەملەكەت ۇستازداردىڭ مارتەبەسى, بەدەلى جوعارى بولۋىنا ءاردايىم باسا ءمان بەرەدى, – دەپ اياقتادى ءسوزىن پرەزيدەنت.
ۇزدىك ۇستازدارعا قۇرمەت
مەملەكەت باسشىسى ءوز بايانداماسىنان كەيىن ۇزدىك جەتىستىكتەرى جانە ەلگە سىڭىرگەن ايرىقشا ەڭبەگى ءۇشىن بىرقاتار مۇعالىمگە «قازاقستاننىڭ ەڭبەك سىڭىرگەن ۇستازى» قۇرمەتتى اتاعىن بەردى. اتالعان ماراپات ەڭبەك ارداگەرى مايرا مامبەتوۆاعا (الماتى قالاسى), قوجابەرگەن جىراۋ اتىنداعى ورتا مەكتەپتىڭ مۇعالىمى ايجان قاپەزوۆاعا (پەتروپاۆل قالاسى), س.ءابدىجاپپاروۆ اتىنداعى جالپى ورتا مەكتەپ-ينتەرناتىنىڭ مۇعالىمى روزا ساليموۆاعا (تۇركىستان وبلىسى), ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى مەكتەپ-گيمنازيانىڭ مۇعالىمى ءسابيرا كۇلپەيىسوۆاعا (قاراعاندى قالاسى), اكادەميك ق.ساتباەۆ اتىنداعى مەكتەپ-بالاباقشا وقۋ-تاربيە كەشەنىنىڭ مۇعالىمى ءسابيت يبادۋللينگە (پاۆلودار وبلىسى), رايىمبەك باتىر اتىنداعى №50 «قازعارىش» مەكتەپ-ليتسەيىنىڭ مۇعالىمى ايگۇل ەرجانوۆاعا (استانا قالاسى), اقتوبە وبلىستىق مامانداندىرىلعان ء«بىلىم-يننوۆاتسيا» ليتسەي-ينتەرناتىنىڭ مۇعالىمى بايان بازارعاليەۆاعا سالتاناتتى تۇردە تابىستالدى.
ءوز كەزەگىندە وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى عاني بەيسەمباەۆ ءبىلىم بەرۋ سالاسىن دامىتۋعا باعىتتالعان بىرقاتار جۇمىسقا توقتالدى.
– بيىل العاش رەت پەداگوگتەردىڭ كاسىبي مەرەكەسى – مۇعالىمدەر كۇنى 5 قازانعا بەكىتىلدى. بۇل مەرەكە ەڭ اسىل, جاۋاپتى ءارى ماڭىزدى ماماندىق يەلەرىن بىرىكتىرە تۇسەرى ءسوزسىز. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدەگى مەكتەپكە دەيىنگى, ورتا, تەحنيكالىق جانە كاسىپتىك ءبىلىم بەرۋ سالاسىندا 500 مىڭعا جۋىق پەداگوگ جۇمىس ىستەيدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ قولداۋىمەن 2019 جىلى ماڭىزدى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – پەداگوگ ماماندىعىنا ەرەكشە مارتەبە بەرۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى. ءتورت جىل ىشىندە پەداگوگتەردىڭ ەڭبەكاقىسى ەكى ەسە ءوستى. بۇگىندە 220 مىڭداي مۇعالىمگە تاعايىندالعان ساناتتارىنا قاراي 50 پايىزعا دەيىن ۇستەماقى تولەنىپ وتىر. وسى جىلدىڭ قىركۇيەك ايىنان باستاپ مەكتەپكە دەيىنگى ۇيىمداردا ەڭبەك ەتەتىن 97 مىڭ پەداگوگتىڭ جالاقىسى تاعى 30 پايىزعا ءوستى. سونىمەن قاتار بيىل العاش رەت 90 مىڭنان استام پەداگوگ بىلىكتىلىكتى ارتتىرۋ كۋرستارىنان ءوتتى, – دەدى مينيستر.
سالا باسشىسىنىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, قازىر مۇعالىمدەردى اتتەستاتتاۋ ۇدەرىسى جەتىلدىرىلىپ جاتىر. ءبىلىم بەرۋ جۇيەسىنىڭ ۇزدىكسىز دامۋى ءۇشىن بارىنشا جاعداي جاساۋ كەرەك. ءاربىر ۇستازدىڭ ەڭبەگى شاكىرتتەرىنىڭ جەتىستىگىمەن باعالانۋى كەرەك. بۇل ءۇشىن مۇعالىمدەردى ۇلتتىق پلاتفورما نەگىزىندە اتتەستاتتاۋدى اۆتوماتتاندىرۋ جۇمىستارى جۇرگىزىلىپ جاتىر. ول وبەكتيۆتى ءارى اشىق بولۋعا ءتيىس. پەداگوگيكا جانە وقىتۋ ادىستەمەسى بويىنشا تەستىلەۋ الىنىپ تاستالدى. مۇعالىمنىڭ كاسىبي قۇزىرەتتىلىگى تەك مودەراتور مەن ساراپشىعا اۋىسقان كەزدە عانا ءوز ءپانى بويىنشا باعالانادى. ەلىمىزدىڭ ۇزدىك مۇعالىمدەرى ء«بىلىم بەرۋدەگى وزگەرىستىڭ 1 000 كوشباسشىسى» رەسپۋبليكالىق كادر رەزەرۆىنە قابىلدانا الادى. ال ەڭ مىقتىلارى «بولاشاق» باعدارلاماسى بويىنشا شەتەلدىك تاعىلىمدامادان وتۋگە جىبەرىلەدى.
– ءبىز قازىرگى مۇعالىم ءيميدجىن, حالىق دارىپتەيتىن «ۇستازدىڭ ورنى – ءتور» بەينەسىنە دەيىن قايتا كوتەرىپ, جاڭعىرتۋعا مىندەتتىمىز. وسى ماقساتتا مينيسترلىك ءبىلىم سالاسىندا 30 جانە ودان دا كوپ جىل ەڭبەك ەتكەن مۇعالىمدەردى «ەڭبەك ارداگەرى» مەدالىمەن ماراپاتتاۋ تۋرالى شەشىم قابىلدادى. العاش رەت رەسپۋبليكالىق پەداگوگيكا قىزمەتكەرلەرىنىڭ ارداگەرلەر كەڭەسى قۇرىلدى. مۇنداي كەڭەستەر ەلىمىزدىڭ ءار ايماعىندا قۇرىلادى. وسى جاسالعان شارالار سىزدەردىڭ ەڭبەكتەرىڭىزگە, كاسىبي شىڭدالۋلارىڭىزعا قولايلى جاعداي تۋعىزىپ, بالالارىمىزدىڭ ءبىلىم ساپاسىن ارتتىرۋىنا سەبەپ بولاتىنىنا بەك سەنىمدىمىن. بىزگە بۇكىل قوعامنىڭ تاربيەلىك ميسسياسى جۇكتەلدى. ءبىز, ۇستازدار, ەلىمىزدىڭ وڭ ءيميدجىن ناسيحاتتايتىن, سانالى دا تولەرانتتى, زاماناۋي ۇرپاق قالىپتاستىرۋدىڭ قوزعاۋشى كۇشىنە اينالۋعا ءتيىسپىز. مەكتەپ – جاي عانا وقۋ ورنى ەمەس, ول بالالارعا ءومىردىڭ ەڭ ماڭىزدى قۇندىلىقتارىن سىڭىرەتىن ورىن. ولار جوعارى مادەنيەتكە, وتانسۇيگىشتىككە, ەڭبەكسۇيگىشتىككە سۋسىنداپ, ءوز ەلىنە ريزاشىلىعىن تۇسىنە ءبىلۋ كەرەك. بۇل ءۇشىن ءبىز, ۇستازدار, سانامىزدى وزگەرتىپ, دانالىق پەن تەكتىلىك, جاقسىلىق پەن شىعارماشىلىق ادامىنا اينالۋىمىز كەرەك, – دەدى ع.بەيسەمباەۆ.
پرەزيدەنت پەن جينالعان جۇرتشىلىقتىڭ الدىندا ءسوز العان بىرنەشە پەداگوگ مۇعالىم ماماندىعىنىڭ ماڭىزى مەن ءبىلىم بەرۋ سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر تۋرالى باياندادى. اتاپ ايتقاندا, پاۆلودار قالالىق ا.بايتۇرسىن ۇلى اتىنداعى يننوۆاتسيالىق تيپتەگى ورتا مەكتەپ ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى اسەت سەرىكباەۆ مۇعالىم بولۋ ماماندىق قانا ەمەس, ءومىر ءسۇرۋ سالتى ەكەنىن جەتكىزسە, اقتوبە وبلىسى شالقار اۋدانى قاراتوعاي ورتا مەكتەبىنىڭ قازاق ءتىلى مەن ادەبيەتى ءپانى مۇعالىمى فاريزا مۇقان: «اۋىلدىق جەردەگى مەكتەپ – اۋىلداعى ەڭ باستى الەۋمەتتىك ورتا», دەيدى. ال ا.سەيدىمبەك اتىنداعى استانا قالالىق №54 مەكتەپ-ليتسەيى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى قايرات مۇقاشەۆ ء«بىلىم بەرۋدەگى وزگەرىستەردىڭ 1000 كوشباسشىسى» كادرلىق رەزەرۆى جوباسىنىڭ ماڭىزىنا توقتالسا, كوكشەتاۋ قالاسىنداعى ج.مۋسين اتىنداعى قازاق پەداگوگيكالىق كوللەدجىنىڭ وقىتۋشىسى اناستاسيا كراۆچەنكو ۇستاز مارتەبەسى ەلىمىزدەگى ءار مۇعالىمنىڭ كاسىبي شەبەرلىگىنە بايلانىستى ەكەنىن ايتتى.
