سۋرەتتى تۇسىرگەن – يۋري بەككەر
دەتەكتيۆ دارابوزىن ەسكە الۋ شاراسىنا كەلگەن مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرلەرى, زيالى قاۋىم وكىلدەرى مەن وقۋ ورداسىنىڭ وقىتۋشى-پروفەسسورلارى, ستۋدەنت جاستار الدىمەن ۋنيۆەرسيتەت كىتاپحاناسى قورىنداعى قالامگەر كىتاپتارىنىڭ كورمەسىمەن, تاريحي فوتوسۋرەتتەرمەن, گازەت مۇراعاتتارىنداعى قۇجات, ماقالالارىمەن, مايدانداستارىنىڭ ەستەلىكتەرىمەن تانىستى.
اۋديتوريانىڭ اشىلۋ سالتاناتىندا ۋنيۆەرسيتەت باسشىسى جانسەيىت تۇيمەباەۆ قۇتتىقتاۋ ءسوز سويلەپ, قايراتكەر قالامگەردىڭ ەڭبەك جولىنا توقتالدى. ءوز سوزىندە رەكتور كەمەل توقاەۆ قازاق ادەبيەتىندە دەتەكتيۆ جانرىنىڭ نەگىزىن سالۋشى عانا ەمەس, ورتالىق ازيا ادەبيەتىندە وسى باعىتتىڭ دامۋىنا ەرەكشە ۇلەس قوسقان جازۋشى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. «جۋرناليستيكا فاكۋلتەتىنەن ەلىمىزگە بەلگىلى كوپتەگەن تۇلعا ءوسىپ شىقتى. كەمەل توقاەۆ – وسى ۇلكەن مەكتەپتەن ءتالىم العان قايراتكەر تۇلەگىمىزدىڭ ءبىرى دە بىرەگەيى. ول دارا تالانتىمەن جۋرناليستىك, ادەبي ورتاعا ەرتە تانىلعان قايراتكەر قالامگەر. بيىل ەلىمىزدە عانا ەمەس, بارشا تۇركى الەمىندە جازۋشى كەمەل توقاەۆتىڭ 100 جىلدىعى كەڭ كولەمدە تويلانىپ جاتىر. 22 قىركۇيەك كۇنى تۇركيادا «كەمەل توقاەۆ – قوعام قايراتكەرى, كورنەكتى جازۋشى, بەلگىلى جۋرناليست» اتتى حالىقارالىق كونفەرەنتسيا وتكىزدىك. قازۇۋ بۇل شارانى ىستانبۇل ۋنيۆەرسيتەتىندەگى فارابي – ەۋرازيا عىلىمي ورتالىعىمەن بىرلەسىپ ۇيىمداستىردى. كونفەرەنتسيا بارىسىندا مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ «اكە تۋرالى وي-تولعاۋ» كىتابى تانىستىرىلىپ, تۇساۋى كەسىلدى. ءبىزدىڭ باستى ماقساتىمىز – كەمەل توقاەۆتىڭ شىعارماشىلىق مۇراسىن جاڭا قىرىنان زەرتتەۋ, تۇركى الەمىنە تانىتۋ, ۇلت رۋحانياتى ءۇشىن اتقارعان قايراتكەرلىك ەڭبەگى مەن عيبراتتى عۇمىرىن ناسيحاتتاۋ», دەدى رەكتور. ءسوز سوڭىندا ۋنيۆەرسيتەت باسشىسى «بۇگىنگى اشىلىپ وتىرعان كەمەل توقاەۆ اۋديتورياسى بولاشاق جۋرناليست, قالامگەرلەردى شىڭدايتىن ۇلكەن مەكتەپكە اينالادى دەگەن سەنىمدەمىن» دەپ اتاپ ءوتتى.
ءىس-شارا بارىسىندا كەمەل توقاەۆتىڭ 100 جىلدىعىنا وراي باسىلىپ شىققان «دەتەكتيۆ دارابوزى» اتتى كىتاپتىڭ تۇساۋى كەسىلدى. جيناق ءۇش بولىمنەن تۇرادى. «كەمەل كوكجيەگى» دەپ اتالاتىن ءبىرىنشى بولىمدە جازۋشىنىڭ بۇرىن كىتاپقا جيناقتالماعان كوركەم-پۋبليتسيستيكالىق تۋىندىلارى بەرىلگەن. كەمەل تۇلعا تۋرالى ايتۋلى عالىمدار مەن زامانداستارىنىڭ ەستەلىكتەرى جيناقتالعان ەكىنشى ءبولىم «قالامداستار قۇرمەتى» دەپ اتالادى. ال ء«ىزباسارلار ىزەتى» دەگەن ءۇشىنشى بولىمدە ك.توقاەۆ تۋرالى قازىرگى قازاق جۋرناليستەرىنىڭ, ادەبيەتشى عالىمداردىڭ ماقالالارى توپتاستىرىلعان. كىتاپقا ورتالىق مەملەكەتتىك كينو-فوتوقۇجاتتار مەن دىبىس جازبالار ارحيۆىنەن الىنعان ماتەريالدار ەنگىزىلدى. سونىمەن قاتار قازۇۋ-دىڭ ء«ال-فارابي» كىتاپحاناسى قورىنان الىنعان فوتوسۋرەتتەر مەن قالامگەر كىتاپتارى دا وسى جيناققا قوسىلدى.
القالى جيىندا مەملەكەت جانە قوعام قايراتكەرى اماندىق باتالوۆ, بۇۇ جاھاندىق كوممۋنيكاتسيالار دەپارتامەنتىنىڭ وكىلى جانە قازاقستانداعى بۇۇ اقپاراتتىق ورتالىعىنىڭ باسشىسى ۆلاستيميل سامەك, قازاقستان جازۋشىلار وداعى باسقارماسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى باۋىرجان جاقىپ, فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور روزا قايىرباەۆا ءسوز سويلەپ, كەمەل توقاەۆتىڭ ازاماتتىق قىرى مەن جازۋشىلىق سىرى تۋرالى پىكىر ءبىلدىردى.
ءوز كەزەگىندە جازۋشى ناعاشىبەك قاپالبەك ۇلى كەمەل توقاەۆتىڭ بىرگە وقىعان كۋرستاسى, ارداگەر جۋرناليست, بۇگىندە 102 جاسقا كەلگەن ءحانىمبۇبى اقجولوۆانىڭ ىستىق سالەمىن جەتكىزدى. قۇتتىقتاۋ حاتتا: «مەن ءالى كۇنگە دەيىن قازۇۋ-دا وقىعانىمدى ماقتان ەتەمىن. كەمەل توقاەۆتىڭ سابىرلى دا, سالماقتى مىنەزىن, كىسىلىك تۇلعاسىن ەش ۋاقىتتا ۇمىتا المايمىن. گازەتتەرگە سان تاقىرىپتا ماقالالار جازىپ, شىتىرمان شىعارمالارىمەن تانىلىپ, بىزگە دە قامقور بولىپ, ۋنيۆەرسيتەتتىڭ قوعامدىق جۇمىستارىنا بەلسەندى ارالاساتىن. بۇگىنگى قاراشاڭىراق ءبىلىم ورداسىندا دارا جازۋشى اتىنداعى اۋديتوريانىڭ اشىلۋى ۇلكەن باستاما», دەلىنگەن.
كەمەل توقاەۆ اتىنداعى اۋديتوريا زامانۋي ۇلگىدە بەزەندىرىلگەن. وندا جازۋشىنىڭ شىعارمالارى, ماقالالارى جارىق كورگەن باسىلىمدار جانە قالامگەر تۋرالى جازىلعان كىتاپتار, فوتوسۋرەتتەر قويىلعان. ءبىلىم الۋشى جاستاردىڭ ەمىن-ەركىن ساباق وقۋلارىنا كەڭ جاعداي جاسالعان.
الماتى
