جات اعىم قانات جايىپ بارادى
اتاپ ايتقاندا, دەپۋتاتتار ەلدەگى ءدىن ماسەلەسىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. بۇل تاقىرىپتىڭ وزەكتىلىگى سونشالىق, وعان قاتىستى ءۇش دەپۋتات بىردەن ساۋال جولدادى. ءبىرىنشى بولىپ ءسوز العان ەرمۇرات باپي ەلىمىزدە ءداستۇرلى دىندەردىڭ دامۋىنا بۇكىل مۇمكىندىك جاسالعانىنا نازار اۋداردى.
«سالىنىپ جاتقان مەشىتتەر مەن شىركەۋلەردىڭ سانىندا شەك جوق. ۇلكەن قالالاردا مەكتەپ سالاتىن قۋىس قالماسا دا, مەشىت پەن حرام سالاتىن جەر تابىلىپ جاتىر. قازاق حالقىنىڭ رۋحاني دۇنيەسى مەشىتپەن ەمەس, مەكتەپپەن بىرگە, ونەر وردالارىمەن قاتار دامۋى كەرەك ەدى. ەۋروپاداعى قۇران ورتەۋ وقيعالارىنىڭ كوبەيۋىنە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ الاڭداۋشىلىق ءبىلدىرىپ, تاياۋدا بۇۇ-نىڭ مىنبەرىنەن ءسوز سويلەدى. بۇل – يسلام ءدىنىنىڭ دامۋىنا دەگەن جاناشىرلىقتىڭ بىردەن-ءبىر بەلگىسى», دەدى ە.باپي.
وسى ورايدا دەپۋتات كەيىنگى جىلدارى ەلىمىزدە يسلام ءدىنىن جامىلعان جات اعىمدار قوعامدى الەۋمەتتىك-تۇرمىستىق تۇرعىدا ءبولىپ وتىرعانىن جەتكىزدى. ءتىپتى, قازاق حالقىنىڭ ۇلتتىق بىرلىگى مەن دامۋ داستۇرىنە, مىڭداعان جىلعا سوزىلعان سالت-داستۇرىنە قارسى شىعىپ وتىرعانىنا الاڭدادى.
«حالىقتىڭ كەمشىن ءدىني ءبىلىم-تانىمىن پايدالانعان تەرىس ءدىني توپ جانتالاسىپ, قوعامعا جالعان رۋحاني قۇندىلىقتار مەن بوتەن داستۇرلەردى ءسىڭىرۋ قامىن جاساپ جاتىر. مىسالى, دەپۋتات رينات زايىتوۆتىڭ ازاماتتىق پىكىرىنە قارسى شابۋىلدار ساياسي قاتەردىڭ سيپاتىن سەزدىرسە كەرەك. قوعامدى ارابتىق-ۋاحابتىق ءدىني ۇستانىم نەگىزدە بولشەكتەۋگە باعىتتالعان بۇل ارەكەتتەرگە بىزدەر, دەپۋتاتتار جايباراقات قاراپ وتىرا المايمىز. مىڭجىلدىق دومبىرانى حارام قىلۋعا جول بەرمەيمىز. بۇل ارەكەتتەر ەلدىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتار جۇيەسى مەن رۋحاني نەگىزىنە جاسالىپ جاتقان شابۋىل دەپ ءتۇسىنۋ كەرەك.
ءبىر وكىنىشتىسى – بۇل تەرىس اعىم ەلىمىزدىڭ ءبىراز ايماعىندا: اسىرەسە اتىراۋ, اقتوبە, ماڭعىستاۋ, ۇلىتاۋ, الماتى وڭىرىندە ەتەك جايعان. بۇل وڭىرلەردىڭ شاعىن بيزنەسىن, اسىرەسە بازار ساۋداسى توڭىرەگىن ۋاحابشىلار – سالافيزم يدەياسىنا تابىنۋشىلار باسىپ بارادى. بۇل تەرىس سەكتانىڭ دامۋىنا كەڭىنەن مۇمكىندىك بەرىپ, جان-جاقتى جاعداي جاساپ وتىرعان جەرگىلىكتى بيلىك وكىلدەرى بار دەگەن ءسوز.
جاسىراتىنى جوق, مەملەكەتتىك بيلىكتىڭ ءوز ىشىندە دە ۋاحابيزم مەن جات اعىمداردى ناسيحاتتاۋدى قولدايتىن جوعارى لاۋازىمدى مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەر بار دەگەن دەرەك مەنىڭ قۇلاعىما جەتتى. ەگەر وسى ءسوز قاڭقۋ ەمەس, ناقتى جاعداي وسىلاي بولسا, وندا ءبىزدىڭ تاۋەلسىز مەملەكەتتىگىمىزگە شىنىندا دا قاتەر تونگەنى», دەدى ە.باپي.
دەپۋتات تەرىس اعىمدار ۇلتتىق تۇتاستىعىمىز بەن مەملەكەتتىك بىرلىگىمىزگە ور قازىپ وتىرعانىنا توقتالدى. پرەمەر-مينيسترگە, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتىنىڭ توراعاسىنا جولداعان ساۋالىندا قوعامدى بولشەكتەيتىن قاۋىپكە قاتىستى قانداي ءىس-قيمىل جۇرگىزىلىپ جاتقانىن سۇرادى. ء«دىني قىزمەت جانە ءدىني بىرلەستىكتەر تۋرالى» زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋدىڭ قاجەت ەكەنىن جەتكىزدى.
زاڭمەن توسقاۋىل قوياتىن كەز جەتتى
«اق جول» پارتياسى اتىنان ءسوز العان قازىبەك يسا ءدىني تەرىس اعىمدارعا زاڭمەن قاتاڭ تىيىم سالۋعا شاقىردى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, قازىرگى تاڭدا راديكالدى كوزقاراستاعىلار ۇلتتى جويۋ كۇرەسىن قاتتى قارقىنمەن جالعاستىرىپ كەلەدى. سونداي-اق «اق جول» پارتياسى پارلامەنتتە تالاي جىلدان بەرى ءدىني تەرىس اعىمدارعا قاتاڭ توسقاۋىل قوياتىن زاڭ قابىلداۋدى ۇسىنعانىن اتاپ ءوتتى.
«2011 جىلى بۇل ماسەلەنى بيلىك تە قولعا الىپ, بارلىق مينيسترلىك, باس پروكۋراتۋرا مەن جوعارعى سوت تا قولداعاندا, قاي ورگان قارسى بولدى؟ تەك ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى قارسى شىعىپ, وسى تىيىم سالۋ زاڭعا ەنبەي قالدى», دەدى ق.يسا.
دەپۋتات ءوز سوزىندە بۇعان دەيىن كوتەرىلگەن باستامالاردى سانامالاي كەلە, ءبارىنىڭ قابىلدانباي قالعانىنا نازار اۋداردى. سونداي-اق وسىنداي ارەكەتسىزدىكتىڭ سالدارى قاڭتار وقيعاسىنا اكەلگەنىنە توقتالدى.
«وسى جاسقا كەلگەنشە مۇرتى جوق ساقالدىلاردى كورگەن ەمەسپىن. مۇرتى جوق, تەك ساقالى ساپسيىپ تۇرعان ابىلاي حاندى, ايتەكە, تولە, قازىبەك بيلەردى, ماحامبەت, اباي, جامبىل, ءاليحانداردى ەلەستەتە الامىز با؟ جوق! قازىر شەتەلگە بارىپ, كۇماندى وقۋلاردا بىرنەشە اي وقىپ كەلگەن تەرىس اعىمدى «ۇستازدار» وسى ۇلىلارىمىزدان ارتىق, اقىلى اسىپ, ءبىلىمى تاسىپ كەلگەندەر مە؟ قازىر ءان الەمىندە, ايتىستا, سپورتتا دا تايراڭداپ جۇرگەن جات اعىمنىڭ وكىلدەرى ءدىندى جامىلىپ, ارىپتەستەرى مەن انسۇيەر, جانكۇيەرلەرىنە ءوز «سالتتارىن» كىرگىزىپ جاتىر», دەدى دەپۋتات.
دەپۋتات تەرىس ءدىني اعىمداعىلار ەلدى ەكىگە ءبولىپ, مىلتىقسىز-اق مىڭداعان جاستى ۋلاپ, ۇلتتى جوياتىن قاۋىپتى كۇشكە اينالىپ كەلە جاتقانىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. وسى ورايدا, تەرىس اعىمدارعا زاڭمەن توسقاۋىل قويۋعا شاقىردى.
ناقتى قادام قاجەت
«Amanat» پارتياسىنىڭ مۇشەسى امانجول ءالتاي پارلامەنتتەگى ەڭ ءىرى فراكتسيا وكىلدەرى ۇلتتى بولەتىن, جىك سالاتىن تەرىس ارەكەتتەرگە الاڭداۋشىلىق بىلدىرەتىنىن جەتكىزدى.
«دۇربەلەڭى كوپ, بۇگىنگى الاساپىران قوعامدا ۇلتتىق اسىل مۇرالارىمىز – سالت-داستۇرلەرىمىزگە شابۋىل كوبەيدى. اسىرەسە جاستاردى سوقىر فاناتيزمگە, راديكاليزمگە يتەرمەلەيتىن جات اعىمدار, الەۋمەتتىك جەلىدە سانانى ۋلايتىن تەرىس ۋاعىزدار, تىنىسىمىزدى تارىلتىپ, القىمنان الىپ بارادى. بۇل – ۇلتتىق مۇراتىمىزعا, تۇتاستىعىمىزعا تونگەن قاۋىپ!
قاسيەتتى دومبىرامىزدان باستاپ, تۇساۋ كەسۋ, بەتاشار مەن سالەم سالۋ سياقتى ءداستۇرىمىزدىڭ بارلىعىن «حارام» دەپ اتا جولىنان اداستىرۋعا تىرىسىپ, تامىرىمىزعا بالتا شاۋىپ جاتىر. ءتىپتى, ۇلىستىڭ ۇلى كۇنى سانالاتىن ناۋرىز مەيرامىن دا قارالاۋشىلار بارشىلىق. قارا جامىلىپ, پارانجامەن بەتىن تۇمشالاپ العان قارشاداي قىزدارىمىزدى, ساقالىنىڭ ۇشىنا قايشى تيگىزبەي جالبىراتىپ, بالاعىن كەسىپ شولتيتىپ, ەكى كوزى قانتالاپ كەلە جاتقان ۇلدارىمىزدى كورگەندە قابىرعاڭ قايىسىپ, كوڭىلىڭ قۇلازيدى», دەدى ا.ءالتاي.
ءسوز سوڭىندا, دەپۋتات بۇل ماسەلەگە مەملەكەتتىڭ ارالاسىپ, جونگە سالاتىن ۋاقىتى كەلگەنىن جەتكىزدى. وسىعان بايلانىستى ۇكىمەتتى ناقتى قادام جاساۋعا شاقىردى.
«ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مارتەبەسى وزگەرتىلەدى
جالپى وتىرىستا مەملەكەتتىك كورپوراتسيا ماسەلەلەرى تۋرالى زاڭ جوباسى ءبىرىنشى وقىلىمدا قابىلداندى. قۇجاتتىڭ ماقساتى – مەملەكەتتىك قىزمەتتەر كورسەتۋدى وڭتايلاندىرۋ جانە «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنىڭ جۇمىسىن جەتىلدىرۋ. مەملەكەتتىك كورپوراتسيانىڭ مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى تىكەلەي كورسەتەتىن جانە دەربەس دەرەكتەرگە قول جەتكىزە الاتىن قىزمەتكەرلەرى مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردى ورىنداۋعا ۋاكىلەتتىك بەرىلگەن ادامدارعا تەڭەستىرىلەدى. بۇل قىزمەتكەرلەردىڭ جاۋاپكەرشىلىگىن ارتتىرادى.
«ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنىڭ مارتەبەسى وزگەرتىلمەك. كورپوراتسيا فرونت-وفيستەردىڭ جۇمىسى جانە قوسىمشا سەرۆيستەردى ىسكە اسىرۋ بولىگىندە مەملەكەتتىك قىزمەتتەردىڭ جالعىز وپەراتورى مارتەبەسىنەن ايىرىلادى. سونداي-اق مەملەكەتتىك كورپوراتسياعا ە-ءوتىنىش اقپاراتتىق جۇيەسى شەڭبەرىندە جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ وتىنىشتەرىن قابىلداۋدى ۇيىمداستىرۋ قۇزىرەتىن بەرۋ كوزدەلىپ وتىر. زاڭ جوباسى اياسىندا 16 زاڭنامالىق اكتىگە, ونىڭ ىشىندە قىلمىستىق جانە جەر كودەكسىنە تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ ۇسىنىلعان.
سونداي-اق دەپۋتاتتار «ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق شەڭبەرىندە اۋديتورلىق قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قارادى. اتالعان ماسەلە جونىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ بايانداما جاسادى. سالا باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, كەلىسىمدە وداقتا اۋديتورلىق قىزمەتتەردىڭ بىرىڭعاي نارىعىن قالىپتاستىرۋ كوزدەلگەن.
«ورنالاسقان ەلدە قوسىمشا مەكەمە اشپاستان, شەكتەۋلەر مەن الىپ قويۋلارسىز اۋديتورلىق قىزمەتتەردى كورسەتۋ جانە الۋ, اۋديتورلاردىڭ بىلىكتىلىك اتتەستاتتارى مەن اۋديتورلىق قورىتىندىلارىن ءوزارا تانۋ قاراستىرىلعان. كەلىسىم اۋديتورلارعا, ۇيىمدارعا, اۋديتورلىق قىزمەتتى جۇزەگە اسىرۋعا قۇقىقتىڭ تۋىنداۋى مەن توقتاتىلۋىنا, ەمتيحاندارعا, ساپاعا سىرتقى باقىلاۋ جۇرگىزۋگە جانە اۋديتورلىق قىزمەت ستاندارتتارىنا بىرىڭعاي تالاپتاردى ايقىندايدى. قازاقستان ءۇشىن اۋديتورلىق قىزمەتتى ىشكى رەتتەۋدىڭ كەيبىر ەرەكشەلىكتەرى كەلىسىمنىڭ 32-بابىندا ەسكەرىلگەن. بۇل ەرەكشەلىكتەر ەلىمىزدە اۋديتورلار مەن اۋديتورلىق ۇيىمداردىڭ قۇقىقتارىنا قىسىم كورسەتپەۋگە مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى ە.جاماۋباەۆ.
بۇدان بولەك, ءماجىلىس كوميتەتتەرى بىرقاتار جاڭا زاڭ جوباسىن جۇمىسقا قابىلدادى. اتاپ ايتقاندا, بيۋدجەت كودەكسى, بيۋدجەت زاڭناماسىن جەتىلدىرۋ جانە «كونتسەسسيالار تۋرالى» زاڭنىڭ كۇشىن جويۋ تۋرالى قۇجاتتار الداعى ۋاقىتتا قارالادى. سونداي-اق كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەردى كونستيتۋتسيا نورمالارىنا سايكەس كەلتىرۋگە, ءبىلىم بەرۋ جانە بالا قۇقىقتارىن قورعاۋ تۋرالى زاڭ جوبالارى جۇمىسقا الىندى.
