«كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتىنىڭ» باسقارما توراعاسى باۋىرجان قۇدايبەرگەنوۆ كاسىپورىننىڭ تاريحى مەن بۇگىنگى جەتىستىكتەرى جونىندە بايانداپ, ءوندىرىس ورنىنداعى تسەحتاردى ارالاتتى. 1997 جىلدىڭ 17 قاراشاسى – زاۋىتتىڭ جاڭا شەجىرەسى باستالعان كۇن. كاسىپورىنعا ەكىنشى تىنىس بەرگەن ينۆەستور – سايدوللا قوجاباەۆ. سول ۋاقىتتا بانكروتقا ۇشىراۋدىڭ الدىندا تۇرعان زاۋىتتى قۇتقارىپ قالعان. ول بيۋدجەت پەن جالاقىعا قارىز ميلليونداعان اقشانى وتەپ قانا قويماي, كاسىپورىن ءونىمىن ناعىز وتاندىق برەندكە اينالدىرا ءبىلدى. بۇگىندە زاۋىت بىرنەشە ماڭىزدى شيكىزاتتى شەتەلدەن الدىراتىنى بولماسا, قالعان بولشەكتەر مەن قۇراستىرۋدى وزدەرى جاسايدى. ءتىپتى ينجەنەرلىك-كونسترۋكتورلىق بيۋرودا بولاشاق ترانسفورماتور سىزباسىن قاعازعا ءتۇسىرىپ, ونىڭ ماتەماتيكالىق دالدىكتەرىن ەسەپتەپ, جاپ-جاڭا دۇنيە جاساپ شىعارادى. باسقارما توراعاسىنىڭ ايتۋىنشا, ءوندىرىستىڭ مىقتىلىعى ونى ويلاپ تابۋ مەن تەحنولوگياسىندا جاتىر. بۇل ەكى ارتىقشىلىعى جاعىنان «Alageum Electric» حولدينگى قازاقستاندا كوش باستاپ تۇر. سەبەبى جوعارىدا كەلتىرگەنىمىزدەي, سىزبالارى دا, تەحنولوگيالارى دا وزىنىكى. شيرەك عاسىردان استام ۋاقىت تاريحىندا كاسىپورىن ونىمدەرىنىڭ ءتۇرىن كوبەيتىپ ۇلگەردى. قازىرگى تاڭدا ول 400-دەن اسادى. العاشقى كەزدە ون-اق ءتۇرى شىعارىلعان. نەگىزىنەن ءوندىرىس قۋاتى جىلىنا 12 مىڭ دانانى قۇرايدى. بىلتىر 8 مىڭنان استام ترانسفورماتور شىعاردى. مىڭنان استام ادام جۇمىس ىستەيتىن زاۋىتتا ورتاشا جالاقى 300 مىڭ تەڭگەنىڭ ۇستىندە. دانەكەرلەۋشىلەر ودان دا كوپ ايلىق الادى. 500 مىڭنان جوعارى سانالادى.
«كەنتاۋ ترانسفورماتور زاۋىتى» نەگىزىنەن كەرنەۋى 10, 20, 35, 110 كۆ بولاتىن مايلى جانە قۇرعاق ترانسفورماتورلار, قوسالقى ستانسالار, تومەن جانە جوعارى ءۆولتتى ۇياشىقتار, ۆاككۋمدىق اجىراتقىشتار جانە تاعى دا باسقا ەلەكتر جابدىقتارىن وندىرەدى. كاسىپورىن 2017 جىلى ەلوردادا وتكەن ەكسپو كورمەسىندە سالماعى 125 توننا, كەرنەۋى 110 كۆ, قۋاتى 80 مىڭ كۆا كەلەتىن 4 ترانسفورماتور ورناتتى. بۇل قۇرىلعىلار حالىقارالىق كورمەدە ەكسپو كەشەنىن ۇزدىكسىز ەلەكتر قۋاتىمەن قامتاماسىز ەتتى. شەتەلدىك قوندىرعىلاردىڭ شاماسى كەلمەگەن سوڭ, وتاندىق ونىمگە مۇقتاجدىقتارى ارتقان. ءىس-شارا اياقتالعان سوڭ ۇيىمداستىرۋشىلار كاسىپورىن باسشىلىعىنا ارنايى العىسىن ءبىلدىرىپتى. شەتەلدىكتەردىڭ ءوزىن مويىنداتۋ – زاۋىتتىڭ ۇلكەن جەڭىسى», دەپ ەسەپتەيدى ب.قۇدايبەرگەنوۆ.
ءوندىرىس ورنىندا ەۋروپانىڭ, جاپونيانىڭ زاماناۋي قوندىرعىلارى ورناتىلعان. وسى ءوندىرىس جەلىلەرىنىڭ كومەگىمەن ءونىم شىعارۋ ءىسى اۆتوماتتاندىرىلىپ, ەڭبەك ونىمدىلىگى ارتتى. بۇرىن سىرتتان كەلەتىن جابدىقتار وسىندا شىعارىلاتىن بولعان سوڭ ترانسفورماتوردىڭ باعاسى ارزانداپ, ءاربىر ءونىمدى جاساۋعا كەتەتىن ۋاقىت تا قىسقارا ءتۇستى. سونىڭ ناتيجەسىندە باسەكەلى نارىقتا ءوز ورىندارىن تاۋىپ, وتاندىق ونىمگە دەگەن سۇرانىس شەتەلدىڭ وزىندە ارتا باستادى. بۇل كۇندە كومپانيا ءونىمىنىڭ 60 پايىزىن ىشكى نارىققا جونەلتسە, قالعانىن الىس-جاقىن شەتەلگە ەكسپورتتايدى. ونىڭ ىشىندە رەسەي, تۇركيا سەكىلدى ءوندىرىسى دامىعان ەلدەر دە بار. وسىنىڭ ءوزى كاسىپورىن ءونىمىنىڭ ساپالى, زاماناۋي تەحنولوگياعا ساي ەكەنىن بىلدىرەدى. كاسىپورىندا ەڭ الدىڭعى قاتارلى جابدىقتار ورناتىلعانىن ايتتىق. ماسەلەن, شۆەيتساريالىق قوندىرعىمەن مەتالدى كەسۋ مەن تەسۋ 15 سەكۋند ۋاقىت الادى. بۇرىن بۇل جۇمىسقا 4-5 ساعات جۇمسالاتىن. مەملەكەتتىك گرانت ەسەبىنەن دە جارتىلاي اقشاسىن تولەپ ساتىپ العان زاماناۋي قوندىرعىلار بار.
ء«بىز قۇرعاق ترانسفورماتور ءوندىرىسىن دامىتىپ جاتىرمىز. قازىر ەۋروپا وسى تەحنولوگياعا كوشكەن. سەبەبى مۇنداي ترانسفورماتورلار قاۋىپسىز ءارى ەكولوگيالىق تازا بولىپ كەلەدى. بىراق ولاردى جاساۋ دا قيىن. سول سەبەپتى باعاسى قىمبات بولادى. ونىمدەرىمىزدىڭ جارتىسىن شەتەلگە شىعارامىز. قۇرعاق ترانسفورماتور ءوندىرىسى ورتا ازيادا بىزدە عانا بار. كەلەشەكتە مايلى ترانسفورماتور قالادى. دامىعان ەلدەر قۇرعاق تۇرىنە كوشىپ جاتىر. سول ءۇشىن ءوندىرىستى وسى باعىتقا قاراي بۇرىپ, قۋاتتىلىقتى ارتتىرامىز با دەگەن ويدامىز. نەمىس حالقىن وندىرىسكە جاقىن ۇلت دەپ ماقتايمىز. قازاق تا ولاردان كەم ەمەس. ءبىر كەزدەرى رەسەيدىڭ كومپانياسى تايۆان ەلىنىڭ قوندىرعىسىن ورناتتى. سوندا ولار بىزگە كۇلگەن ەدى. ء«بىز ءوزىمىز ءبىر جىل دەگەندە ارەڭ ىسكە قوستىق, سەندەر مۇنى تىپتەن جۇرگىزە المايسىڭدار دا», دەپ كەتكەن. جىگىتتەرىمىز نامىسقا تىرىسىپ, 6 ايدا تەحنيكانىڭ ءتىلىن مەڭگەرىپ شىقتىق. رەسەيدەن كەلگەن كومپانيا وكىلدەرى كەيىن كورىپ باستارىن شايقادى. ءبىزدىڭ ماقساتىمىز – قازاقتى بۇگىنگى عىلىمنىڭ, تەحنولوگيانىڭ مامانىنا اينالدىرۋ. وسى نيەتپەن كەنتاۋدان قازاق-نەمىس پوليتەحنيكالىق كوللەدجىن اشتىق. جىل سايىن ءبىتىرۋشى جۇزدەن استام تۇلەكتىڭ 20-30 شاقتىسى ءبىزدىڭ كاسىپورىندا جۇمىسقا قالادى. نەمەسە حولدينگتىڭ باسقا وڭىرلەردەگى كاسىپورىندارىنا جىبەرەمىز. كوللەدج شاكىرتتەرى دۋالدى جۇيەمەن ءبىلىم الادى. زاۋىت جانىنان وقۋ-وندىرىستىك بازا اشتىق. ستۋدەنتتەر سوندا ماكەتتەر ارقىلى بولاشاق ماماندىقتارىنىڭ قىر-سىرىن مەڭگەرەدى. سونىمەن بىرگە كاسىپورىن كايدزەن جۇيەسى بويىنشا جۇمىس ىستەيدى. بۇل ءۇشىن ماماندار ارنايى جاپونياعا بارىپ وقىپ كەلدى. كايدزەن فيلوسوفياسى جۇمىس ساپاسىن كۇشەيتۋگە, جاۋاپكەرشىلىكتى ارتتىرۋعا ءار ادامنىڭ ءوزىن جەكە دامىتۋىنا مۇمكىندىك بەرەدى», دەدى باسقارما توراعاسى ب.قۇدايبەرگەنوۆ.
ال شىمكەنتتەگى «تاسساي» يندۋستريالىق ايماعىندا ورنالاسقان «Asia Trafo» كاسىپورنى كەنتاۋداعى زاۋىتپەن سالىستىرعاندا 110, 220, 500 كۆ قۇرايتىن جوعارى كەرنەۋلى ترانسفورماتورلار شىعارادى. ءوندىرىس ورنىن قۇرۋعا 19 ملرد تەڭگەدەي قارجى كەتكەن. ونىڭ 8,7 ميللياردىن قازاقستان دامۋ بانكى نەسيە تۇرىندە بەرگەن. يندۋستريالى ايماقتا زاۋىتقا بولىنگەن جەر 2 گەكتار اۋماقتى الىپ جاتىر. جالپى, كاسىپورىندار شوعىرلانعان الاڭ – 22 گەكتار. 12 گەكتار جەر يگەرىلدى. ەندى قالعان اۋماقتا جوبالاردى ىسكە اسىرۋدىڭ ءىى كەزەڭى باستالادى. كومپانيانىڭ باسقارما توراعاسى ومار اسانوۆتىڭ ايتۋىنشا, كاسىپورىننىڭ جىلدىق قۋاتتىلىعى 120 دانا ترانسفورماتوردى قۇرايدى. بۇل كاسىپورىن دا 300-دەن استام جۇمىسكەرى بار ۇلكەن ۇجىم سانالادى. ناعىز وندىرىستە ىستەيتىن جۇمىسشىلار سانى – 230 ادام. جۇمىس ءوتىلى جوعارى دانەكەرلەۋشىلەر 500 مىڭنان اسا ايلىق الادى. زاۋىت قالاداعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى جانە الماتىداعى ق.ساتباەۆ اتىنداعى ۋنيۆەرسيتەتتەرمەن كەلىسىم جاساعان. وقۋ ورنىنىڭ ارنايى كافەدراسىندا وقيتىن ستۋدەنتتەر وسىندا وندىرىستىك ءىس-تاجىريبەدەن وتەدى. دۋالدى وقىتۋ جۇيەسىمەن اۋديتوريادا العان بىلىمدەرىن وندىرىستە شىڭدايدى. مۇندا شىعارىلعان ونىمدەر نەگىزىنەن وڭىرلەر مەن ءىرى قالالارداعى قوسالقى ستانسالارعا ارنالعان.
ءبىز وسى زاۋىتقا كەلگەنىمىزدە تاريحي ءساتتىڭ كۋاسى بولدىق. قازاقستاندا تۇڭعىش رەت سالماعى 295 توننانى قۇرايتىن, كەرنەۋى 500 كۆ, قۋاتتىلىعى 250 000 كۆا ءۇش فازالى اۆتوترانسفورماتوردىڭ سىناقتان ءساتتى ءوتىپ, KEGOC كومپانياسىنىڭ ورالداعى قوسالقى ستانساسىنا جونەلتىلگەلى تۇرعان ءساتىنىڭ كۋاسى بولدىق. ءبىر شىمكەنتتىڭ ەلەكتر قۋاتى 300 000 كۆا, ال بۇل قوندىرعى 250 000 كۆا قۋاتتىلىققا ارنالعان. ەندەشە, ترانسفورماتور كۇشىنىڭ قانشالىقتى دارەجەدە ەكەنىن باعامداي بەرىڭىز.
«بۇل قوندىرعى – كاسىپورىن تاريحىندا العاش رەت KEGOC كومپانياسىنىڭ تاپسىرىسىمەن وفف-تەيك كەلىسىمشارتىمەن جاسالعان العاشقى جوعارى كەرنەۋلى ترانسفورماتور. قازاقستاننىڭ ەلەكتر جەلىلەرى 500 كۆ-عا ارنالعان. از شىعىنمەن ەلەكتر ەنەرگياسىن قاشىقتىققا تاسىمالداۋ ءۇشىن ورتادا قوسالقى ستانسالار بولۋى قاجەت. مىنا قوندىرعى – سول ماقساتتا قولدانىلاتىن ترانسفورماتور. ءوزىمىزدىڭ ينجەنەرلىك-كونسترۋكتورلىق بيۋرودا جاسالعان. ياعني وتاندىق قۇراستىرۋشىلاردىڭ ەڭبەگى. ورتا ازيادا بىزدەگىدەي زاۋىت جوق. مۇنداي قوندىرعى بۇرىن تەك يمپورتتالاتىن. ەكى اي جوبالاۋعا كەتسە, جاساپ شىعارۋعا كەتكەن ۋاقىتتى ەسەپتەگەندە جارتى جىلدا بىتىردىك. جابدىقتىڭ 80 پايىزى وتاندىق ءونىم دەپ ايتۋعا بولادى», دەدى باسقارما توراعاسى و.اسانوۆ.
كاسىپورىندا جۇمىسشىلار جان-جاقتى الەۋمەتتىك كومەكپەن قامتىلعان. ماسەلەن, بوسانعان ايەلدەرگە 400 مىڭ تەڭگە بەرىلەدى. ۇيلەنگەن جاس جۇبايلارعا 103 مىڭ تەڭگە قاراستىرىلعان. كاسىپورىندا 10 ەرلى-زايىپتى جۇمىس ىستەيدى. سوڭعى 3-4 جىلدا زاۋىتتا ىستەپ شاڭىراق كوتەرگەن ازاماتتار ءۇش-ءتورت وتباسىنا كوبەيدى. باسپانا دا پروبلەما ەمەس. زاۋىت جانىندا جاتاقحانا دايىن تۇر. ءارى كاسىپورىن بىلىكتى ماماندارعا ءۇي الۋعا 50 پايىز باسپانا قۇنىن تولەپ بەرەدى. «جاستار پراكتيكاسى», «العاشقى جۇمىس ورنى» باعدارلاماسىمەن كەلگەندەرگە زاۋىتتا تۇراقتاپ قالۋعا مۇمكىندىك جاسالعان.
تۇركىستان وبلىسى –
شىمكەنت
