كوللاجدى جاساعان – قونىسباي شەجىمباي, «EQ»
كوپ جاعدايدا ەڭبەك قاۋىپسىزدىگىنە سەلقوس قاراعان مەكەمەلەر زيان شەككەن جۇمىسشىنىڭ جاقىندارىنا ماتەريالدىق كومەك كورسەتۋمەن شەكتەلەدى. ءار وقيعانىڭ وزەگىندە ادام تاعدىرى تۇرعانىن ەسكەرسەك, ازاماتتاردىڭ ەڭبەك قۇقىنا ەنجار قاراۋعا يتەرمەلەيتىن فاكتىلەردىڭ الدىن الۋ قانشالىقتى ماڭىزدى ەكەنىن اڭعارامىز. بيىلدىڭ وزىندە الماتىنىڭ ەڭبەك ينسپەكتورلارى 321 زاڭدى تۇلعانى جاۋاپكەرشىلىككە تارتقان. ەڭبەك داۋىنا ىلىككەندەر 45,3 ملن تەڭگە كولەمىندە ايىپپۇل ارقالاپتى. قاۋىپسىزدىك ماسەلەسىنەن بولەك جالاقى بەرۋدەن جالتارعان كاسىپورىنداردىڭ دا ءىسى ماماندار نازارىنا ىلىككەن. ايتالىق الماتىلىق جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ ءوز قىزمەتكەرلەرى الدىندا 34 ميليون تەڭگە بەرەشەگى بارى انىقتالعان.
– جىل باسىنان بەرى ازاماتتاردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ ماقساتىندا جوسپاردان تىس 522 تەكسەرۋ جۇرگىزىلدى. وسى تەكسەرۋلەر بارىسىندا ەڭبەك زاڭناماسى نورمالارىنىڭ 783 بۇزىلعانى انىقتالىپ, زاڭ بۇزۋشىلىقتاردى جويۋ تۋرالى 387 ۇيعارىم بەرىلدى. جەكە جانە زاڭدى تۇلعالاردىڭ 3 903 ءوتىنىشى قارالدى, بۇل ازاماتتار مەن ۇيىمداردىڭ ەڭبەك قۇقىقتارىن قورعاۋ ماسەلەلەرى بويىنشا بەلسەندىلىگىنىڭ جوعارى ەكەندىگىن كورسەتەدى. 285 كاسىپورىندا 708,7 ملن تەڭگەگە جالاقى بويىنشا بەرەشەك وتەلدى, بۇل 1 231 قىزمەتكەردىڭ ەڭبەك قۇقىعىن قورعاۋعا مۇمكىندىك بەردى. الايدا ەكى بىردەي ءىرى كاسىپورىن ءوزىنىڭ 182 قىزمەتكەرىنە 97,5 ميلليون تەڭگە سوماسىندا قارىز. قالا كاسىپورىندارىندا جاسالعان 27 698 ۇجىمدىق شارتتىڭ مونيتورينگى مەن تىركەلۋى جۇزەگە اسىرىلدى. جىل باسىنان بەرى 155 ۇجىمدىق شارت جاسالدى, – دەيدى الماتى قالاسى ەڭبەك ينسپەكتسياسىنىڭ باسشىسى ەركىنبەك امىرعاليەۆ.
مەملەكەتتىك ورگاننىڭ مالىمەتىنشە, الماتىدا قازىر 110 مىڭنان استام كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى, وندا 900 مىڭعا جۋىق جالدامالى جۇمىسشى ەڭبەك ەتىپ كەلەدى. ەڭبەك ينسپەكتورلارى كاسىپورىن جۇمىسشىلارىمەن 132 كەزدەسۋ وتكىزىپ, وعان 2 مىڭنان استام ادام قاتىسقان. ءىس-شارا بارىسىندا 673 ازاماتقا ەڭبەك قۇقىقتارىنا قاتىستى ماسەلەلەر بويىنشا تۇسىنىكتەمە بەرىلىپتى. ماماندار كاسىپورىندار مەن قىزمەتكەرلەر سانى كوپ بولعاندىقتان ەڭبەك قۇقىنا قاتىستى داۋلى ماسەلەلەر ءجيى تىركەلەتىنىن, دەگەنمەن, قۇقىقتىق ءتۇسىندىرۋ جۇمىستارى ەسەبىنەن مۇنداي كەلەڭسىزدىكتەردى بولدىرماۋعا كۇش سالاتىندىقتارىن ايتادى.
جالپى, ەل اۋماعىندا قۇرىلىستا قازا تاباتىنداردىڭ سانى ازايماي تۇر. ماسەلەن, 2021 جىلدىڭ ءتورت ايىندا جازاتايىم وقيعالاردىڭ سالدارىنان 59 جۇمىسشى ومىرمەن قوشتاسقان. قايعىلى جاعدايلاردىڭ نەگىزگى سەبەپتەرى – قۇرىلىس الاڭىنداعى اۋىر جۇكتەر مەن قۇرىلعىلاردىڭ قۇلاۋى, اۋىر جۇك كولىكتەرى دوڭعالاقتارىنىڭ استىنا ءتۇسۋ, سونداي-اق جابدىقتىڭ سىنۋى سالدارىنان پايدا بولعان جاراقاتتار.
توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ وكىلدەرى كەلەڭسىز وقيعالاردىڭ نەگىزگى سەبەبى رەتىندە ونەركاسىپتىك قاۋىپسىزدىك تالاپتارىنىڭ بۇزىلۋىن, جابدىقتاردىڭ توزۋىن, وندىرىستىك جانە ەڭبەك ءتارتىبىنىڭ ساقتالماۋىن اتاپ وتىر.
«قۇرىلىس سالاسىندا قازا تاپقاندار سانىنىڭ ارتۋى بارلىق قۇرىلىستاردا قاتاڭ باقىلاۋ جۇرگىزىلمەيتىنىن بىلدىرەدى. بىلىكتىلىگى تومەن مەنەدجەرلەردى جالدايتىن كومپانيالار كوپ. قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسىنا ءمان بەرىلمەيدى. كوبىنە مۇنداي نىساندار ورتالىقتا ەمەس, شەتكەرى جەرلەردە, قالالاردان الىس اۋماقتاردا ورنالاسقان. بۇگىندە وتاندىق نارىقتا نەگىزىنەن ءىرى قۇرىلىس كومپانيالارى قالىپ وتىر. شاعىن كومپانيالار باسەكەلەستىككە توتەپ بەرە الماعاندىقتان بىرتىندەپ ازايىپ كەلەدى. ولاردى تەندەرلەرگە قاتىستىرۋ تومەندەپ بارادى, ولار «جاقسى ۇلەس» الا المايدى, ولاردى ءبىزدىڭ «ىرىلەر» الىپ كەتەدى. ناتيجەسىندە, قۇرىلىس سالاسىندا بىرنەشە مونوپوليستەردىڭ قالاتىندىعى ايقىن بولىپ كەلەدى. ولاردىڭ ارتىقشىلىقتارى كوپ. جاقىندا پاتەرىمنىڭ تەرەزەسىنەن ەكى نىساننىڭ قۇرىلىسىن باقىلادىم. بىرەۋى ءىرى قۇرىلىس كومپانياسىنا, ەكىنشىسى كىشىگىرىم جانە قاراپايىم كومپانياعا تيەسىلى. شاعىن ۇجىمنىڭ قۇرىلىس الاڭىندا بىرنەشە ەسكى تراكتور, جۇمىسشىلاردىڭ ءتۇرلى-ءتۇستى توزعان كيىمى, ءتىپتى قۇرىلىسشىلار قورعانىش باس كيىمىنسىز جۇرگەنىن بايقادىم. وندا ەڭبەك ۇيىمداستىرىلۋى ادام شوشىرلىق. ال ءىرى كومپانيانىڭ قۇرىلىس الاڭىندا ءبارى مۇقيات جوسپارلانعان, نەنىڭ قايدا تۇراتىنى, جۇرەتىن جولدارى, دوڭعالاقتاردى تازالاۋ ورىندارى, ءبارى ايقىن كورىنىپ تۇر. تەحنيكا مەن جۇمىسشى كيىمدەرى جاڭا. جۇمىس وسىلاي ۇيىمداستىرىلسا جازاتايىم وقيعالاردىڭ قاۋپى دە ازايادى. قۇرىلىس نارىعىندا ەبەدەيسىز جۇمىس ىستەيتىندەرگە توقتام جاساۋ قاجەت», دەيدى ەكونوميست رۇستەم جانسەيىتوۆ.
قازىرگى تاڭدا ەڭبەك ۇجىمدارىندا ەڭبەك زاڭناماسىنىڭ تالاپتارىن ساقتاۋ وزەكتى ماسەلە بولىپ وتىر. قوعامداعى ەڭبەك قاتىناستارىنا قاتىستى ويلار دا ازاماتتاردى تولعاندىرار تاقىرىپ. ەلىمىزدە وندىرىستىك جاراقات سالدارىنان بولعان ءولىم ءۇشىن جۇمىس بەرۋشى جاۋاپقا تارتىلادى. ارنايى كوميسسيا قۇرىلىپ, ءىس جان-جاقتى تەرگەلۋى شارت. ول كەمىندە 3 ادامنان تۇرۋى كەرەك. ياعني كوميسسيا قۇرامىندا كاسىپورىن باسشىلىعى, ەڭبەك جونىندەگى مەملەكەتتىك ينسپەكتسيا, ەڭبەكتى قورعاۋ, دارىگەر, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى پروكۋراتۋرا قىزمەتكەرى بولۋى مىندەتتى. كوميسسيا كۋاگەرلەردىڭ ايعاقتارى بويىنشا قورىتىندى شىعارۋعا ءتيىس. ەگەر قاۋىپسىزدىك تەحنيكاسى بۇزىلسا, وندا مارقۇمنىڭ تۋعان-تۋىستارى ءۇشىن وتەماقى الۋ مۇمكىندىگى ازايادى.
الماتى
