حالىقارالىق كونفەرەنتسيادا ءسوز العان عالىمدار نەگىزىنەن اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ قاۋىپسىزدىگى جانە تەرمويادرولىق ەنەرگەتيكانى دامىتۋ تاقىرىبىن كەڭىنەن تالقىلادى. سونىمەن قاتار ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىنىڭ ەكسپەريمەنتتىك بازاسىندا, يگر ء(يمپۋلستى گرافيتتىك رەاكتور) مەن «بايكال-1» زرك رەاكتورلىق كەشەندەرىندە, تاعى دا باسقا قوندىرعىلاردا جۇرگىزىلگەن كەشەندى زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجەلەرى تانىستىرىلدى.
ءۇش كۇنگە ۇلاسقان ماڭىزى ايرىقشا كونفەرەنتسيادا اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋ, باسقارىلاتىن تەرمويادرولىق سينتەز تەحنولوگيالارى, سۋتەگى ەنەرگەتيكاسى, رادياتسيالىق ەكولوگيا جانە مەديتسينا سالاسىنداعى وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا 150-گە جۋىق بايانداما جاسالدى. مۇنىڭ ءوزى وتكىزىلگەن ءىس-شارانىڭ دەڭگەيى قانشالىقتى ەكەندىگىن اڭعارتسا كەرەك. بۇدان وزگە يادرولىق قارۋدى تاراتپاۋ رەجىمىن نىعايتۋ جانە يادرولىق سىناقتارعا جان-جاقتى تىيىم سالۋ تۋرالى شارتىن (ياسجتش) قولداۋ جۇمىستارىنىڭ ناتيجەلەرى دە قارالدى.
– ءبىز 20 جىلدان بەرى قازاق ەلى عالىمدارىمەن بىرلەسىپ زەرتتەۋ جۇرگىزىپ كەلەمىز. سولاردىڭ ءبىر تاقىرىبى – حالىققا اۋىر زاردابىن تيگىزگەن ۇلكەن اپاتتاردى زەرتتەۋ. بۇل جۇمىستىڭ ناتيجەسى جاپونيانىڭ ەنەرگەتيكالىق كەلەشەگىنە دە زور اسەرىن تيگىزۋى ابدەن مۇمكىن. مۇنداعى ۇلتتىق يادرولىق ورتالىقتاعى عالىمدارمەن ىنتىماقتاستىق بىزگە تىڭ مالىمەتتەردى الۋعا مۇمكىندىك بەرىپ وتىر, دەيدى جاپونيا اتوم ەنەرگياسى اگەنتتىگى ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى كەنجي كامياما.
عالىمداردىڭ بولجامىنا سۇيەنسەك, الداعى 10 جىلدان كەيىن قازاقستاندا ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ تاپشىلىعى بايقالا باستايدى. كەڭەس داۋىرىندە سالىنعان جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى ەسكىرگەنىن ەسكەرسەك, ماسەلەنىڭ كۇردەلى سيپات الا باستاعانىن الدەن اڭعارتىپ وتىر. سوندىقتان دا بۇل تىعىرىقتان شىعۋدىڭ ناقتى جولى اتوم ستانساسىن سالۋ قاجەتتىگىنە تىرەلەدى. ەڭ باستىسى – اتوم ەنەرگەتيكاسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋعا باسا ءمان بەرۋ.
قر ۇياو ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى ە. باتىربەكوۆتىڭ ايتۋىنشا, حالىقتىڭ كوكەيىندە اتوم ەنەرگەتيكاسىن دامىتۋعا دەگەن ۇمىتتەن گورى كۇدىك باسىم بولعاندىقتان, ونى سەيىلتۋ ءۇشىن اتومدى بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋدىڭ ماڭىزى قانداي ەكەندىگىنە كوز جەتكىزەتىن اۋقىمدى جۇمىستار جۇرگىزۋ قاجەت. بۇل حالىقارالىق كونفەرەنتسيا – سونىڭ ءبىر ايعاعى.
– جاپونيا اتوم اگەنتتىگىنىڭ وكىلى وزدەرىندە اتوم ەنەرگەتيكاسىن قالاي دامىتۋ كەرەكتىگى تۋرالى پىكىرىمەن ءبولىستى. ول بىزگە دە ءتيىستى ماسەلە ەدى. جەردەگى كومىرىمىز دە ءبىر ۋاقىتتا بىتەدى. مۇناي مەن گازدىڭ مولشەرى قانشاعا باراتىنى بەلگىلى. سوندىقتان ەنەرگەتيكا تاپشىلىعىنا جول بەرمەۋ ءۇشىن, ياعني ونىڭ الدىن الۋدى قازىردەن ويلانا بەرۋىمىز كەرەك, – دەيدى قر ۇياو اتوم ەنەرگياسى ينستيتۋتى ديرەكتورىنىڭ ماتەريالتانۋدى زەرتتەۋلەر جونىندەگى ورىنباسارى ەربولات تايتولەۋ ۇلى.
كونفەرەنتسيا سوڭىندا عالىمدار قازاقستان رەسپۋبليكاسى ۇلتتىق يادرولىق ورتالىعىنىڭ نىساندارى سانالاتىن بۇرىنعى سەمەي سىناق پوليگونىنىڭ اۋماعىندا, رەاكتورلىق كەشەندەر مەن زەرتحانالاردا بولىپ, ماڭىزدى سالانىڭ جۇمىستارىمەن تانىسىپ, ارىپتەستىك ىنتىماقتاستىقتى بۇدان دا بەتەر نىعايتا بەرۋگە ۋاعدالاسىپ قايتتى.
اباي وبلىسى
