كۇن تارتىبىنە سايكەس وتىرىس بارىسىندا «2007 جىلعى 6 قازانداعى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ بىتىمگەرشىلىك قىزمەتى تۋرالى كەلىسىمگە وزگەرىستەر ەنگىزۋ تۋرالى حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى تالقىلاندى. حاتتاماعا 2021 جىلعى 16 قىركۇيەكتە دۋشانبە قالاسىندا ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ وتىرىسىندا قول قويىلدى. قۇجاتتىڭ ماقساتى – ۇقشۇ مۇشەسى سانالمايتىن مەملەكەتتەردىڭ اۋماقتارىندا بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بەيبىتشىلىكتى ساقتاۋ جونىندەگى وپەراتسيالارىندا ۇقشۇ بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرىن قولدانۋ ءتارتىبىن ايقىنداۋ. حاتتاما اياسىندا «ۇيلەستىرۋشى مەملەكەت» دەگەن ۇعىمى ەنگىزىلەدى.
«قولدانىستاعى نورماتيۆتىك-قۇقىقتىق اكتىگە, بىتىمگەرشىلىك تۋرالى كەلىسىمگە حاتتاما ارقىلى تۇزەتۋلەر ەنگىزۋ بىتىمگەرشىلىك قىزمەتىنىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرىن ودان ءارى جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. ماسەلەنى رەتكە كەلتىرۋ بارىسىندا حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىنا قاتىسا المايتىنى انىقتالدى. وسىعان بايلانىستى ۇيىم مۇشەلەرىنىڭ ءبىرى ۇيلەستىرۋشى مەملەكەت رەتىندە ارەكەت ەتەدى, ال قالعاندارى قاجەت بولعان جاعدايدا وعان قوسىلا الادى دەگەن شەشىمگە كەلدى. ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا مۇشە ەمەس مەملەكەتتەردىڭ اۋماقتارىندا بۇۇ باستاماسىمەن جۇرگىزىلەتىن بىتىمگەرشىلىك وپەراتسيالارىندا ۇقشۇ بىتىمگەرشىلىك كۇشتەرىن قولدانۋ ءتارتىبى ناقتى ايقىندالدى. ۇيلەستىرۋشى مەملەكەت مارتەبەسى ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنىڭ شەشىمى بويىنشا كەز كەلگەن مۇشە مەملەكەتكە بەرىلۋى مۇمكىن», دەدى قۇجات جونىندە بايانداما جاساعان سەناتور عالياسقار سارىباەۆ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ بىتىمگەرشىلىك ميسسيالارىنا قاتىسۋ ءۇشىن حاتشىلىقتىڭ ماقۇلداۋىمەن ۇيلەستىرۋشى مەملەكەتكە كۆوتا بولىنەدى. كۆوتا العاننان كەيىن عانا ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك كەڭەسى سول ەلدى ۇيلەستىرۋشى مەملەكەت رەتىندە ماقۇلداي الادى. ۇيلەستىرۋشى مەملەكەت بۇۇ قاراجاتى ەسەبىنەن لوگيستيكا, كونتينگەنتتى تاسىمالداۋ جانە قارجىلىق ماسەلەلەر بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىل جاسايدى.
ء«اربىر (ۇقشۇ-عا مۇشە) مەملەكەتتىڭ بۇۇ-نىڭ بىتىمگەرشىلىك ميسسيالارىنا قاتىسۋى ەرىكتى جانە قاتىسۋ دارەجەسىن دەربەس شەشەدى. جوعارىدا اتالعان قۇجات قازاقستان رەسپۋبليكاسى-نىڭ مۇددەلەرىنە سايكەس كەلەدى جانە ۇجىمدىق كۇشتەرىنىڭ جۇمىس ىستەۋىن قامتاماسىز ەتۋگە باعىتتالعان, سونداي-اق جەدەل جانە ۋاقتىلى ارەكەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. نەگىزىنەن, قازاقستان رەسپۋبليكاسى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ حالىقارالىق بىتىمگەرشىلىك ۇدەرىسىنە بەلسەندى تۇردە قاتىسىپ كەلەدى جانە اتالعان حاتتامانى راتيفيكاتسيالاۋ ءبىزدىڭ ەلىمىز ءۇشىن ماڭىزدى قۇجات بولىپ وتىر. سەناتتىڭ تۇراقتى كوميتەتتەرىنەن وسى زاڭ بويىنشا ەسكەرتۋلەر مەن ۇسىنىستار تۇسكەن جوق», دەدى ع.سارىباەۆ.
سونىمەن قاتار جالپى وتىرىستا «ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنا مۇشە مەملەكەتتەردىڭ اۋماعىندا ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك جۇيەسىنىڭ كۇشتەرى مەن قۇرالدارى قۇرالىمدارىنىڭ ۋاقىتشا بولۋىنا بايلانىستى ىستەر بويىنشا يۋريسديكتسيا جانە قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ ماسەلەلەرى جونىندەگى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» جانە «ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ اسكەرلەرىن (ۇجىمدىق كۇشتەرىن) بىرلەسكەن ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جانە مەديتسينالىق قامتاماسىز ەتۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارى قارالدى.
«قارالعان زاڭدار ۇجىمدىق قاۋىپسىزدىك تۋرالى شارت ۇيىمىنىڭ قىزمەتىنە قاتىستى جەكەلەگەن ماسەلەلەردى رەتتەۋگە باعىتتالعان. اتاپ ايتقاندا, ۇيىمنىڭ بىتىمگەرشىلىك الەۋەتىن بۇۇ شەڭبەرىندە قولدانۋ مۇمكىندىگى قاراستىرىلدى. سونىمەن قاتار زاڭدار اياسىندا مۇشە-مەملەكەتتەردىڭ قۇقىقتىق كومەك كورسەتۋ, ماتەريالدىق-تەحنيكالىق جانە مەديتسينالىق قامتاماسىز ەتۋ سالاسىنداعى ءوزارا ءىس-قيمىلدىڭ نەگىزدەرى مەن شارتتارى انىقتالادى. وسى زاڭدار ۇيىمنىڭ بەيبiتشىلىك پەن تۇراقتىلىقتى نىعايتۋ جولىنداعى ءىس-شارالارىنىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋعا وڭ ۇلەسىن قوسادى دەپ سەنەمىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. عاۋەز نۇرمۇحامبەتوۆ قوستاناي وبلىسىندا ەگىن جيناۋ ناۋقانىنا بايلانىستى پروبلەما تۋىنداپ وتىرعانىن ايتىپ, ەگىندى ساقتاۋعا قاتىستى بىرقاتار شارا ۇسىندى.
«يمپورتتىق تۇقىمداردى ساتىپ الۋ جانە اكەلۋ كەزىندە, ىلعالدى استىقتى جەدەل اكەتۋ جانە كەپتىرۋ ءۇشىن فەرمەرلەرگە ققس-تى الىپ تاستاۋدى, اۆتوكولىككە تيەۋ تالاپتارىنا موراتوري بەلگىلەۋدى, ءونىمدى ەگىستىكتەن قويمالارعا جانە استىق قابىلداۋ كاسىپورىندارىنا تاسىمالداۋ كەزىندە قازىرگى ۋاقىتتاعى 1 تونناعا 100 ەۆرو مولشەرىندە باج سالىعىن كوزدەيتىن كۇنباعىس ەكسپورتىنا شەكتەۋلەردى الىپ تاستاۋدى ۇسىنامىز», دەدى سەناتور.
سۇلتانبەك ماكەجانوۆ ۇكىمەتتى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن قوسىلعان قۇن سالىعىن قايتارۋ مۇمكىندىگىن قاراستىرۋعا شاقىردى. سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, بۇل جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە قوسىلعان قۇن سالىعىنان تۇسەتىن تاۋەكەلدەردى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
ء«ىرى سالىقتاردىڭ ءبىر بولىگىن, جەرگىلىكتى بيۋدجەتكە بەرۋ مۇمكىندىگى مەن ورىندىلىعىن قاراۋدى سۇرايمىز. ماسەلەن, بەلگىلى ءبىر جىلدىق جيىنتىق تابىسى بار, بەلگىلەنگەن ءىرى بيزنەس سۋبەكتىلەرىنەن, كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعىن بەرۋدى; شاعىن جانە ورتا بيزنەستەن ونگەن, قوسىلعان قۇن سالىعىن بەرۋدى; پايدالى قازبالاردى وندىرۋگە سالىناتىن سالىقتاردى جانە وزگە دە تولەمدەردى بەرۋ ۇسىنىلادى. ودان باسقا جەرگىلىكتى جەرلەردە قوردالانىپ قالعان وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋدى جەدەلدەتۋ ءۇشىن, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا ءىس-شارالاردى قارجىلاندىرۋدى, سالىقتىق جەڭىلدىكتەرىن ۇسىنا وتىرىپ, ءماسليحاتتاردىڭ كەلىسىمى ارقىلى شەشۋ ۇسىنىلادى», دەدى س.ماكەجانوۆ.
بەكبول ورىنباساروۆ ماڭعىستاۋداعى ورنالاسقان تورىش القابىن ەرەكشە قورعالاتىن اۋماق دەپ تانۋ جانە ونى وبلىستىڭ تۋريستىك مارشرۋتىنا ەنگىزۋ قاجەتىن ايتتى. سەناتور مۇنداي بىرەگەي تابيعي «شارلار» الەمنىڭ ساناۋلى ەلدەرىندە عانا بار ەكەنىن, وسى تابيعي بايلىقتىڭ تۋريستىك الەۋەتىن بارىنشا پايدالانۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.
ەۆگەني بولگەرت ەلىمىزدەگى جەكە مەديتسينالىق مەكەمەلەرگە قاتىستى قاتاڭ شارالار قابىلداۋعا اكەلىپ سوعاتىن تاۋەكەلدەردى اتاپ ءوتتى. وسىعان وراي سەناتور دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە تەگىن مەديتسينالىق كومەكتىڭ كەپىلدىك بەرىلگەن كولەمى شەڭبەرىندە العاشقى مەديتسينالىق-سانيتارلىق كومەك قىزمەتتەرىن ساتىپ الۋ جانە ورنالاستىرۋ راسىمىنە جىبەرۋ ءۇشىن كەم دەگەندە 10 مىڭ ادامدى بەلگىلەۋ جونىندەگى نورمانى الىپ تاستاۋدى ۇسىنسا, سۇلتان دۇيسەمبينوۆ ۇلتتىق تۋريزم سالاسىنداعى پروبلەمالارعا نازار اۋدارىپ, تۋريستىك الەۋەتتى دۇرىس پايدالانۋ ءۇشىن جاڭا مەملەكەتتىك باعدارلاما قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
