اتاپ ايتقاندا, دەپۋتاتتار «جەر قويناۋى جانە جەر قويناۋىن پايدالانۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە جەر قويناۋىن پايدالانۋ سالاسىن جەتىلدىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن تالقىلادى. اتالعان قۇجاتقا سايكەس, جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارعا دايىندىق كەزەڭىندە ۇڭعىمالاردى بۇرعىلاۋعا رۇقسات بەرىلمەك
رۇقسات ەتىلگەن جۇمىس تۇرلەرىنىڭ تىزىمىنە ۇڭعىمالاردى قايتا اشۋ, وبەكتىلەردى وپروباتسيادان جانە سىناقتان وتكىزۋ دە كىرەدى. ولاردى ىسكە اسىرۋ ەكولوگيالىق ساراپتامادان وتكەننەن كەيىن بەكىتىلگەن كەن ورنىن يگەرۋ جوباسىنىڭ نەگىزىندە رۇقسات ەتىلەدى.
«جالپى, زاڭ جوباسى تەرىس الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق جانە قۇقىقتىق سالدارعا اكەپ سوقتىرمايدى, مەملەكەتتىك بيۋدجەتتەن قوسىمشا قارجىلىق شىعىنداردى تالاپ ەتپەيدى, سونىمەن قاتار جەر قويناۋىن پايدالانۋ جونىندەگى وپەراتسيالاردى جۇرگىزۋدىڭ رەتتەۋشى شارتتارىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى. اتاپ ايتقاندا, پراكتيكالىق گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا جەدەل كوشۋ, بارلىق ساراپتامانىڭ مەرزىمىن 8-12 ايعا دەيىن قىسقارتۋ, راسىمدەر بويىنشا اكىمشىلىك شىعىندارىن 2 ەسەگە (120 كۇننەن 50 كۇنگە دەيىن) قىسقارتۋ, سونداي-اق ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىقتى ارتتىرۋ ەسكەرىلگەن», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان دەپۋتات دۇيسەنباي تۇرعانوۆ.
تاعى ءبىر تۇزەتۋ جەر قويناۋىن پايدالانۋشىعا كەلىسىمشارتتىق مىندەتتەمەنى ورىنداماعانى ءۇشىن ايىپپۇل تولەمەي, بارلاۋ كەزەڭىندە سەيسميكالىق بارلاۋ ناتيجەلەرى بويىنشا كەلەشەگى جوق ۇڭعىمانى بۇرعىلاۋدان باس تارتۋ قۇقىعىن بەرەدى. ول ءۇشىن سەيسميكالىق بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزىپ, بارلاۋ مەن وندىرۋگە ارنالعان كەلىسىمشارت جاسالعان كۇننەن باستاپ ءۇش جىلدان كەشىكتىرمەي ءتيىستى ءوتىنىش بەرۋى قاجەت.
سونىمەن قاتار قۇرلىقتاعى بارلاۋ جۇمىستارىن جۇرگىزۋ كەزەڭىندە بارلاۋ جوبالارىن ازىرلەۋ جانە بەكىتۋ كەزىندەگى حابارلاما جاساۋ ءتارتىبىن ەنگىزۋدى ەسكەرە وتىرىپ, گەولوگيالىق بارلاۋ جۇمىستارىنا جەدەل كوشۋ قاراستىرىلعان. بۇدان بولەك, جەر قويناۋىن پايدالانۋ قۇقىعىنا اۋىرتپالىق سالۋعا رۇقسات بەرۋدىڭ جەكە ءتارتىبى جانە ونى بەرۋ مەرزىمىن ون بەس جۇمىس كۇنىنە دەيىن قىسقارتۋ جانە باسقا دا تۇزەتۋلەر ەنگىزىلەدى.
بۇدان بولەك, جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىك جانە شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلاردىڭ (جۇمىستاردىڭ, كورسەتىلەتىن قىزمەتتەردىڭ) ەكسپورتىن ىلگەرىلەتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قارالدى. اتالعان قۇجات جونىندە ساۋدا جانە ينتەگراتسيا ءمينيسترىنىڭ مىندەتىن اتقارۋشى قايرات تورەباەۆ بايانداما جاسادى.
«زاڭ جوباسى ساقتاندىرۋعا جانە قايتا ساقتاندىرۋعا ارنالعان ليتسەنزياسىز ارەكەت ەتەتىن, شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى قارجىلىق قولداۋ جانە دامىتۋدىڭ نەگىزگى شارالارىن بىرىكتىرۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىكتىڭ ارنايى قۇقىقتىق مارتەبەسىن قۇرۋعا باعىتتالعان. قۇجات جوبالاۋ قىزمەتى جونىندەگى ۆەدومستۆوارالىق كوميسسيا جوبا تۇجىرىمداماسىن ماقۇلدادى. رەسەي, ماجارستان, اۋستراليا جانە ۇندىستانداعى ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىك تاجىريبەسىنە تالداۋ جۇرگىزىلدى. ول ەكا ەكسپورتتىق وپەراتسيالاردى ساقتاندىرۋدى, قايتا ساقتاندىرۋدى, كەپىلدەندىرۋدى جانە قارجىلاندىرۋدى جۇزەگە اسىراتىنىن كورسەتتى», دەدى ق.تورەباەۆ.
مينيسترلىك وكىلىنىڭ ايتۋىنشا, ەكا قۇرۋ بارىسىندا انالوگتى ۇلگىدە ساقتاندىرۋ, قايتا ساقتاندىرۋ, كەپىلدىك بەرۋ, ۋاعدالاسقان سالىمدار, سۋبسيديالاۋ, ياعني وزگە كومپانيالاردىڭ فۋنكتسيالارىمەن قايتالانبايتىن فۋنكتسيالاردى قاراستىرۋ ۇسىنىلادى.
وسى ورايدا ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىك جۇمىسىنان قانداي ناتيجە كۇتىلەتىنىنە توقتالدى. بىرىنشىدەن, 2025 جىلعا وراي 41 ملرد دوللارعا دەيىن شيكىزاتتىق ەمەس تاۋارلار ەكسپورتى كولەمىنىڭ ءوسۋى تۋرالى «قازاقستاندىقتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ورنىقتى ەكونوميكالىق ءوسۋ» ۇلتتىق جوباسى ينديكاتورىنا قول جەتكىزىلەدى.
ەكىنشىدەن, ەكسپورتتاۋشىلاردى قولداۋدا ماڭىزدى فۋنكتسيالاردى يەلەنەتىن ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق جانە دامۋ ۇيىمىنىڭ دامىعان ەلدەرى تاجىريبەسى بويىنشا ەلىمىزدە العاش رەت زاماناۋي ەكسپورتتىق-كرەديتتىك اگەنتتىك قۇرىلادى. ۇشىنشىدەن, وپەراتسيالىق قىزمەتكە ارالاسپاستان, ۇكىمەتكە جانە مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندارعا ەكا ەسەپ بەرۋ جانە باقىلاۋىندا بولۋ مەحانيزمدەرى قۇرىلادى.
«زاڭ جوباسى ارقىلى «ساۋدا قىزمەتىن رەتتەۋ تۋرالى» زاڭدا ەكا قۇقىقتىق مارتەبەسىن كوزدەۋ ۇسىنىلادى. ياعني شيكىزاتتىق ەمەس ەكسپورتتى دامىتۋ مەن ىلگەرىلەتۋدە ۇلتتىق ينستيتۋت مارتەبەسىن يەلەنەتىن, ۇكىمەتتىڭ شەشىمى بويىنشا ايقىندالاتىن زاڭدى تۇلعا ۇعىمى تۇسىندىرىلەدى», دەدى ق.تورەباەۆ.
بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار «ەۋرازيالىق قايتا ساقتاندىرۋ كومپانياسىن قۇرۋ كەلىسىمىن راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قابىلدادى. ەۋرازيالىق قايتا ساقتاندىرۋ كومپانياسى ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق اياسىندا حالىقارالىق قارجى ۇيىمى رەتىندە ارەكەت ەتەدى جانە ەكسپورتتاۋشىلاردىڭ ساقتاندىرۋ تاۋەكەلدەرىنىڭ ءبىر بولىگىن ءوز موينىنا الادى.
«بۇل كەلىسىمدى جاساسۋ وعان مۇشە مەملەكەتتەردىڭ ەكسپورتتى قولداۋدىڭ بىرلەسكەن شارالارىن, ونىڭ ىشىندە ساقتاندىرۋدى كوزدەيتىن ەۋرازيالىق ەكونوميكالىق وداق تۋرالى شارتتىڭ 41-تارماعىن ىسكە اسىرۋ. اتالعان قۇجات جاڭادان قۇرىلاتىن ەۋرازيالىق قايتا ساقتاندىرۋ كومپانياسىنىڭ ماقساتتارىن, مارتەبەسىن جانە مىندەتتەرىن ايقىندايدى. كومپانيانىڭ فۋنكتسيالارىن جانە جارعىلىق كاپيتالعا قاتىسۋ ۇلەستەرىن تولەۋ ءتارتىبىن بەكىتەتىن جارعى كەلىسىمنىڭ اجىراماس بولىگى بولادى», دەدى ق.تورەباەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, كەلىسىمدى قابىلداۋ ەەك-كە مۇشە مەملەكەتتەردىڭ قارجى ۇيىمدارىنا ءوزارا حالىقارالىق ساۋدا جانە ينۆەستيتسيالىق قىزمەتتى قولداۋعا, بىرلەسكەن بيزنەس-جوبالاردىڭ ءۇشىنشى ەلدەردىڭ نارىقتارىنا شىعۋىنا بەلسەندى قاتىسۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
«ەۋرازيالىق قايتا ساقتاندىرۋ كومپانياسى ەكسپورتتىق-يمپورتتىق وپەراتسيالاردى قولدايتىن ۇيىمداردى قايتا ساقتاندىرۋ قورعانىسىمەن قامتاماسىز ەتۋ ارقىلى سىن-قاتەرلەرىن تومەندەتەدى. ءوز كەزەگىندە ەل ەكونوميكاسى ەاەو ەلدەرىمەن ساۋدا اينالىمىن ەداۋىر ۇلعايتۋ, ولاردىڭ بىرلەسىپ وندىرىلگەن ونىمدەرىن ءۇشىنشى ەلدەرگە وتكىزۋ ءۇشىن سەرپىن الادى. كەلىسىمدە قولدانىستاعى زاڭنامانىڭ بارلىق تالابى ەسكەرىلگەن, وسىعان بايلانىستى ونى راتيفيكاتسيالاۋ قازاقستان زاڭدارىنا ەش وزگەرىس ەنگىزبەيدى», دەدى ق.تورەباەۆ.
سونداي-اق جالپى وتىرىستا ءماجىلىس كوميتەتتەرى بىرقاتار راتيفيكاتسيالاناتىن قۇجاتتى جۇمىسقا الدى. ولاردىڭ قاتارىندا تاۋەلسىز مەملەكەتتەر دوستاستىعىنا قاتىسۋشى ەلدەردىڭ اۋماقتارىن سانيتارلىق قورعاۋ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق تۋرالى كەلىسىم, قازاقستان مەن قىتاي ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى مەملەكەتتەردىڭ ازاماتتارىنا قاتىستى اقپارات الماسۋ تۋرالى كەلىسىم بار. جيىن سوڭىندا دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك مەكەمەلەر باسشىلارىنا ساۋالدارىن جولدادى.
