كوللاجدى جاساعان –زاۋرەش سماعۇل, «ەQ»
«بۇگىن ەكى باۋىرلاس ەل – كازاقستان مەن تۇركيا قارىم-قاتىناستارىنداعى تاريحي كۇن دەپ ايتۋعا بولادى. تۇركيا سىرتقى ىستەر ءمينيسترى حاكان فيدان مىرزامەن تۇركى الەمىنىڭ اتاجۇرتى – قازاق جەرىندە العاشقى رەت جۇزدەسىپ, ماعىنالى ءارى ناتيجەلى كەلىسسوز وتكىزگەنىمىزگە ءدان ريزامىن. التاي مەن انادولى اراسى الشاق بولسا دا, تاعدىرلاس حالىقتارىمىزدىڭ تىلەگى مەن ىقىلاسى ورتاق, ارمانى ءبىر.
تۇركيا – قازاقستاننىڭ ەۋرازيا قۇرلىعىنداعى ماڭىزدى ءارى ەڭ سەنىمدى سەرىكتەستەرىنىڭ ءبىرى. اجىراماس دوستىعىمىزدىڭ تاعى ءبىر ايقىن دالەلى – بيىك دەڭگەيدە ورناتىلعان سىندارلى ديالوگ. اتاپ ايتقاندا, ەكى ەل كوشباسشىلارى, قاسىم-جومارت توقاەۆ پەن رەدجەپ تايپ ەردوعان اراسىنداعى باۋىرلاس ءارى ءوزارا قولداۋ رۋحىنداعى كەڭ پەيىلدى ىقپالداستىعى. 2022 جىلى وتكەن قازاقستان پرەزيدەنتىنىڭ تۇركياعا جانە تۇركيا پرەزيدەنتىنىڭ قازاقستانعا ءوزارا مەملەكەتتىك ساپارلارى ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستارعا ۇلكەن سەرپىن بەرگەنى ءسوزسىز», دەدى م.تىلەۋبەردى.
سالا باسشىسى وتكەن جىلى قابىلدانعان كەڭەيتىلگەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك تۋرالى بىرلەسكەن مالىمدەمەنى ەرەكشە اتاپ ءوتتى. ونىڭ ايتۋىنشا, اتالعان قۇجات ەكىجاقتى قاتىناس قانا ەمەس, باۋىرلاس حالىقتارىمىزدىڭ بولاشاققا باعىتتالعان ستراتەگيالىق كوزقاراسىن ءبىر ارناعا سالدى.
«بيىل تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ 100 جىلدىعىمەن جانە تۇركيا ديپلوماتياسىنىڭ 500 جىلدىعىمەن شىن جۇرەكتەن قۇتتىقتايمىن. بۇل – مەملەكەتتىلىك ءداستۇرىنىڭ تەرەڭ تامىرلارىنىڭ ايعاعى. قازىر انكارانىڭ الەمدەگى بەدەلى مەن ءرولى جىلدان-جىلعا ارتىپ كەلەدى. تۇركيا جاھاندىق داعدارىستى جانە ايماقتاعى شيەلەنىسكەن ماسەلەلەردى شەشۋ ىسىندە ەرەكشە بەلسەندىلىك تانىتىپ وتىر. ءبىز تۇرىك ەلىنىڭ ەكونوميكا, تەحنولوگيا, ءبىلىم بەرۋ, سىرتقى ساياسات جانە باسقا سالالارداعى جەتىستىكتەرىن جوعارى باعالايمىز. ەكى ەل اراسىنداعى ورتاق مىڭ جىلدىق تاريح پەن رۋحاني مۇراعا نەگىزدەلگەن ىنتىماقتاستىق نىعايىپ, ستراتەگيالىق ارىپتەستىك دەڭگەيىنە كوتەرىلدى», دەدى م.تىلەۋبەردى.
سىرتقى ىستەر ءمينيسترى كەلىسسوز بارىسىندا ىقپالداستىقتىڭ تىڭ باعىتتارى ايقىندالعانىن اتاپ ءوتتى. قازىرگى وزەكتى وڭىرلىك جانە حالىقارالىق ماسەلەلەر بويىنشا پىكىر الماسىپ, ديالوگتى ودان ءارى جالعاستىرۋعا ۋاعدالاسقانىن جەتكىزدى.
«كوپتەگەن جاھاندىق ۇردىستەر توڭىرەگىندەگى ەكى ەلدىڭ ۇستانىمى وتە جاقىن ەكەنىن باسا ايتقىم كەلەدى. قازاق-تۇرىك سەرىكتەستىگى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى, يسلام ىنتىماقتاستىعى ۇيىمى, ازياداعى ءوزارا ءىس-قيمىل جانە سەنىم شارالارى جونىندەگى كەڭەس سياقتى كوپجاقتى قۇرىلىمدار اياسىندا ويداعىداي دامىپ كەلەدى. كوپ جاقتى فورماتتاعى ىنتىماقتاستىققا قاتىستى وزەكتى ماسەلەلەر دە تالقىلاندى. ولاردىڭ قاتارىندا تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمى اياسىنداعى بىرلەسكەن جوبالاردىڭ ءورىسىن كەڭەيتۋگە باسا نازار اۋدارىلدى», دەدى م.تىلەۋبەردى.
سالا باسشىسى 3 قاراشادا تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ مەرەيتويلىق 10-سامميتىنە پرەزيدەنت رەجەپ تايپ ەردوعاننىڭ كەلەتىنىن جەتكىزدى. بۇل – سەرىكتەستىكتىڭ ستراتەگيالىق رۋحتا دامىتۋدىڭ تاعى ءبىر جولى.
«ەكىجاقتى بايلانىستاردىڭ وزەگى – ساۋدا-ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق. تۇركيا رەسپۋبليكاسى – قازاقستاننىڭ ءتورتىنشى ورىنداعى ساۋدا ارىپتەسى. وتكەن جىلى تاۋار اينالىمىنىڭ كولەمى 6,3 ملرد دوللارعا جەتسە, وسى جىلدىڭ 7 ايىندا بۇل كورسەتكىش 3,6 ملرد دوللاردى قۇرادى. الداعى مەجە – وسى العان ەكپىندى جوعالتپاي, تاۋار اينالىمىن ارتتىرۋ.
ورتا جانە شاعىن كاسىپكەرلەر قۇرعان كاسىپورىندار بويىنشا دا ەلەۋلى ناتيجەگە قول جەتكىزدىك. تۇركيانىڭ كاپيتالىمەن ەلىمىزدە 4300-دەن استام كومپانيا جەمىستى جۇمىس اتقارادى. وسى ۋاقىتقا دەيىن تۇركيا قازاقستان ەكونوميكاسىنا 4,7 ملرد دوللار كولەمىندە تىكەلەي ينۆەستيتسيا قۇيىپ, ەڭ ءىرى ينۆەستورلاردىڭ وندىعىنا كىردى. بۇگىنگى تاڭدا 31 ينۆەستيتسيالىق جوبا جۇزەگە اسىرىلۋدا, وعان قوسا 50 جاڭا جوبا پىسىقتالىپ جاتىر», دەدى م.تىلەۋبەردى.
ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, بيىل بۇل ءۇردىس جالعاسقان. ءبىرىنشى توقساننىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزگە كەلگەن تۇرىك كاپيتالى 112 ملن دوللاردى قۇرادى. ەكى مەملەكەت بولاشاقتا ينۆەستيتسيا كولەمىن ۇلعايتۋعا مۇددەلى. قازاقستاندا جاسىل ەكونوميكا, IT-تەحنولوگيا, عارىش, ءوندىرىس سياقتى سالالاردىڭ الەۋەتى زور. سوندىقتان قازاقستان تاراپى ەلگە كەلۋگە ىنتالى تۇرىك كومپانيالارى مەن كاسىپكەرلەرىنە جان-جاقتى قولداۋ كورسەتۋگە دايىن.
ء«بىز كولىك-ترانزيت سالاسىنداعى مۇمكىندىكتەردى ءارى قاراي ارتتىرۋعا باسا نازار اۋداردىق. اتاپ ايتقاندا, ترانسكاسپي حالىقارالىق كولىك ءدالىزىنىڭ («ورتالىق ءدالىز») الەۋەتىن تولىق پايدالانۋ ارقىلى تاسىمالدى ۇلعايتۋ قاجەت دەگەن بايلامعا كەلدىك. بۇعان قوسا, ترانزيتتىك باعدارلاردىڭ ءارتاراپتاندىرىلۋى رەتىندە قازاقستان – تۇرىكمەنستان – يران – تۇركيا تەمىرجولىن تۇرىك تاراپى پايدالانۋ مۇمكىندىگىن ورتاعا سالدىق.
تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – ول اسكەري جانە قورعانىس ونەركاسىپ سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىق. ەلىمىزدىڭ قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋ ىسىندە بۇل باعىتتىڭ ماڭىزى وتە زور. تاريحى, ءتىلى جانە قۇندىلىقتارى ءبىر ەلدەرىمىزدىڭ مادەني-گۋمانيتارلىق بايلانىستاردى كۇشەيتىپ, ناقتى ءىس-شارالار وتكىزۋ ماڭىزدىلىعىن اتاپ وتتىك. تۇركيانىڭ جەتەكشى ۋنيۆەرسيتەتتەرىنىڭ فيليالدارىن ەلىمىزدە اشۋ ماسەلەسى پىسىقتالىپ جاتىر. قوس ديپلومدى باعدارلامالاردى ىسكە اسىرۋ بويىنشا تۇركيا جوعارى وقۋ ورىندارىمەن ءتيىمدى ءوزارا ءىس-قيمىل جاسالادى», دەدى م.تىلەۋبەردى.
