اتاپ ايتقاندا, جالپى وتىرىستا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى مەن وزبەكستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇكىمەتى اراسىنداعى قازاقستان-وزبەكستان كەدەندىك شەكاراسى ارقىلى قۇبىرجول كولىگىمەن جانە ەلەكتر بەرۋ جەلىلەرى بويىنشا ەنەرگيا رەسۋرستارىن وتكىزۋ كەزىندەگى بىرلەسكەن كەدەندىك باقىلاۋ تۋرالى كەلىسىمدى راتيفيكاتسيالاۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى قابىلداندى.
قۇجات جونىندە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋباەۆ بايانداما جاسادى. ونىڭ ايتۋىنشا, كەلىسىم اياسىندا قازاقستان-وزبەكستان كەدەندىك شەكاراسى ارقىلى قۇبىرجول كولىگىمەن جانە ەلەكتر بەرۋ جەلىلەرى ارقىلى وتكىزىلەتىن ەنەرگيا رەسۋرستارىنا بىرلەسكەن كەدەندىك باقىلاۋ ۇيىمداستىرىلادى.
ەكى ەل تاجىريبەمەن جانە كەدەن سالاسىنداعى ۇلتتىق زاڭنامانى بۇزۋ فاكتىلەرى تۋرالى اقپاراتپەن الماسا الادى. حاتتامادا تاراپتاردىڭ كەدەن ورگاندارى بالانسىندا تۇرعان ەسەپكە الۋ توراپتارى كورسەتكىشتەرىن اي سايىن الۋدى, سونداي-اق ەسەپكە الۋ اسپاپتارىنا سالىنعان كەدەندىك سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىنىڭ تۇتاستىعىن, سايكەستەندىرۋ قۇرالدارىن جويۋدى جانە سالۋدى تەكسەرۋ كوزدەلگەن.
«كەلىسىمدە ەنەرگيا رەسۋرستارىن كەدەندىك دەكلاراتسيالاۋ جانە كەدەندىك باقىلاۋ ماسەلەلەرىندەگى تاجىريبەسى تۋرالى, مەملەكەتتەردىڭ كەدەن ىستەر سالاسىنداعى ۇلتتىق زاڭناماسى تالاپتارىن بۇزۋ دەرەكتەرى جايىندا اقپارات الماسۋ قاراستىرىلعان», دەدى ە.جاماۋباەۆ.
ءماجىلىس كوميتەتتەرى بىرقاتار جاڭا زاڭ جوباسىن جۇمىسقا قابىلدادى. ولاردىڭ قاتارىندا سالىق كودەكسى مەن سالىق كودەكسىن قولدانىسقا ەنگىزۋ, اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسكە تۇزەتۋلەر, جولاۋشىلاردى اۆتوموبيلمەن تاسىمالداۋ سالاسىنداعى كەيبىر مەملەكەتتىك فۋنكتسيالاردى ءوزىن-ءوزى رەتتەۋگە بەرۋگە قاتىستى وزگەرىستەر, سونداي-اق بىرقاتار حالىقارالىق قۇجات بار.
سونداي-اق بالا قۇقىقتارى تۋرالى كونۆەنتسياعا حابارلار راسىمىنە قاتىستى فاكۋلتاتيۆتىك حاتتاماعا, قازاقستان مەن قاتار ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى ينۆەستيتسيالاردى ءوزارا كوتەرمەلەۋ جانە قورعاۋ تۋرالى كەلىسىمگە, 2000 جىلدىڭ 7 شىلدەسىندەگى قازاقستان مەن وزبەكستان ۇكىمەتتەرى اراسىنداعى ازاماتتاردىڭ ءوزارا ساپارلارىنىڭ شارتتارى تۋرالى حاتتاماعا قاتىستى بەس راتيفيكاتسيالىق زاڭ جوباسى جۇمىسقا الىندى.
بۇدان كەيىن دەپۋتاتتار ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندار باسشىلارىنا ەلدەگى احۋالعا قاتىستى بىرقاتار ساۋالىن جولدادى. پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆقا قويعان سۇراعىندا «Amanat» فراكتسياسىنىڭ جەتەكشىسى ەلنۇر بەيسەنباەۆ تەمىرجول كولىگىنىڭ قازىرگى جاعدايىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى.
«جاز كەلسە بولدى, قوعامدا تەمىرجول جولاۋشىلارى تاسىمالىنا قاتىستى شاعىم دا كوبەيەدى. جىلدا قايتالاناتىن جاعداي. تەمىرجول جولاۋشىلار تاسىمالى ساپاسىنىڭ تومەندىگى سىن كوتەرمەيدى. سەبەبى جولاۋشىلار قۇرامىنىڭ كوپ بولىگى – كەڭەس زامانىنىڭ مۇراسى. جىل سايىن ءبىز ۆاگوندار پاركىن جاڭارتۋ ماسەلەسىن كوتەرىپ كەلەمىز. كوپتەگەن ۋادە بار, بىراق ءىس جۇزىندە جوسپارلانعان قارقىندار ساقتالمايدى.
يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ مالىمەتىنشە, قازىرگى ۋاقىتتا جىلجىمالى تەمىرجول قۇرامىنىڭ پاركى 138 مىڭ بىرلىكتى قۇرايدى, ورتاشا توزۋى 55 پايىز. مينيسترلىك 2025-2030 جىلدار ارالىعىندا ۆاگوندار پاركىن جاڭارتۋدى جوسپارلاپ وتىر. وسى ورايدا, ەسكەرە كەتەتىن جايت «قازاقستان تەمىر جولى» ۇلتتىق كومپانياسى 1997 جىلى قۇرىلدى. ياعني 26 جىل كۇتكەنىمىز ازداي, ەندى تاعى دا 7 جىل كۇتۋىمىز كەرەك. كۇتكەن ءۇمىتىمىز اقتالاتىنىنا, ۆاگوندار پاركىن جاڭارتۋ جۇمىسى ءتيىمدى بولاتىنىنا سەنىمىمىز از. 2030 جىلى قالعان ۆاگوندار ەسكىرىپ, تەمىرجول قۇرامى پاركىنىڭ توزۋى 55 پايىزدان دا اسىپ كەتپەيتىنىنە كىم كەپىل؟», دەدى ە.بەيسەنباەۆ.
دەپۋتات ۆاگونداردىڭ ابدەن توزعانىن, ودان قالا بەردى جازدا بيلەت تابىلمايتىنىنا نارازىلىق ءبىلدىردى. بۇل از دەسەڭىز, جول ءجۇرۋ اقىسى دا قىمبات. ە.بەيسەنباەۆتىڭ ايتۋىنشا, تاپشى مارشرۋتتارعا بيلەتتەردى ساتىپ الۋ كەزىندە تەك جوعارعى ورىندار قولجەتىمدى. بۇل جىل سايىنعى تەمىرجول بيلەتتەر قۇنىن سۋبسيديالاۋعا قوماقتى قاراجاتتار بولىنۋىنە قاراماستان ورىن الىپ وتىر.
«قىمبات باعاسىنا ساپاسى ساي كەلمەيتىن پويىزدار ءجيى كەشىگەدى. سوڭعى كەزدەرى ساپارداعى ازاماتتارىمىز ءۇشىن پويىزداردىڭ 1-2 ساعات كەشىگۋى ۇيرەنشىكتى جايت بولىپ قالدى. بۇل ۋاقىتتى جوعالتۋعا عانا ەمەس, كەيدە قارجىلاي شىعىندارعا اكەلەدى, ويتكەنى ترانسفەرمەن كەلە جاتقان جولاۋشىلار كەلەسى پويىزعا كەشىگىپ قالادى. بىراق بۇل ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىكتى ءوز موينىنا الۋعا ەشكىم اسىقپايدى», دەدى ە.بەيسەنباەۆ.
دەپۋتات گۇلدارا نۇرىموۆا پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليارعا وڭتۇستىك وڭىرلەردەگى سۋ تاپشىلىعىنا بايلانىستى تۋىنداعان توتەنشە جاعداي تۋرالى ماسەلە كوتەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, بيىل وڭتۇستىك وڭىرلەردەگى شارۋا قوجالىقتارى ءۇشىن قيىن بولىپ وتىر. سونىڭ ىشىندە, جامبىل وبلىسىنىڭ 6 اۋدانىندا توتەنشە جاعداي جاريالاندى.
«وسىعان دەيىن وبلىستا قولدانىستاعى سۋارمالى جەرلەردى اعىن سۋمەن قامتۋدى جاقسارتۋ ماقساتىندا 2019 جىلدان باستاپ حالىقارالىق قارجى ينستيتۋتتارىنىڭ نەسيەسى ەسەبىنەن جالپى قۇنى 40,0 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن 2 جوبا جۇزەگە اسىرىلا باستاعان. اتالعان جوبالاردىڭ اكىمشىسى سۋ رەسۋرستارى كوميتەتىنىڭ «قازسۋشار» كاسىپورنى. ايتا كەتۋ كەرەك, اتالعان 2 جوبا 2021 جىلى ءبىتىپ, جالپى 114 مىڭ گەكتار القاپتى سۋمەن قامتۋى كەرەك ەدى.
الايدا جوبالاۋ-سمەتالىق قۇجاتتامانىڭ ساپاسىز ازىرلەنۋىنە, جوسىقسىز مەردىگەرلەردىڭ جۇمىسىنا جانە «قازسۋشار» كاسىپورنى تاراپىنان باقىلاۋدىڭ السىزدىگىنە بايلانىستى جوبالاردىڭ اياقتالۋى اعىمداعى جىلدىڭ جەلتوقسانىنا اۋىستىرىلعان. جۇمىستىڭ ۋاقتىلى اياقتالاتىنى ۇلكەن كۇمان تۋعىزادى. وعان قوسا, اتقارىلعان جۇمىستاردىڭ ساپاسى سىن كوتەرمەيدى. بۇگىنگى تاڭدا جوبالار اياسىندا جوسپارداعى 54 مىڭ گەكتاردىڭ تەك 34 مىڭ القابى عانا اعىن سۋمەن قامتىلعان», دەدى گ.نۇرىموۆا.
دەپۋتات جاۋاپتىلاردىڭ سالعىرتتىعى سالدارىنان 20 مىڭ گەكتارعا جۋىق جەردى يەلەنىپ وتىرعان شارۋالار شىعىنعا باتقانىن اتاپ ءوتتى. ولاردىڭ شىعىندارىن وتەۋ بويىنشا ۇكىمەتتەن بولىنەتىن قارجى ءار زارداپ شەككەن شارۋاعا ءادىل تۇردە جەتۋى كەرەك. گ.نۇرىموۆا شارۋالاردى سۋمەن قامتۋعا قاتىستى سىرتتان الىنعان قارىزداردى قالاي جانە كىم وتەيتىنىنە, بۇعان ناقتى كىم جاۋاپتى ەكەنىن سۇرادى.
دەپۋتات داۋلەت مۇقاەۆ پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى رومان سكليارعا جولداعان ساۋالىندا جاستارعا 5 جىل مەرزىمگە بەرىلەتىن پاتەردى جالعا الۋعا قاتىستى ماسەلە كوتەردى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, جاستار جىلىندا جاستار قۋانا قابىل العان, جۇمىسشى جاستارعا بەرىلگەن جالدامالى پاتەرلەر بۇگىندە جاستاردىڭ باستى ماسەلەسىنە اينالىپ وتىر.
«استانا, الماتى, شىمكەنت قالالارىندا 2019 جىلدان بەرى جالدامالى پاتەرگە ورنىققان جاستاردىڭ سانى 10 000-عا جۋىقتادى. بۇل اۋدان حالقىمەن پاراپار ەكەنىن ەسكەرسەك, نازار اۋدارارلىق ماسەلە. ءيا, بۇل جاستارعا ءوز باسپاناسىن الۋعا قارجى جيناۋ ماقساتىندا بەرىلگەن ۇلكەن مۇمكىندىك ەدى. ايتسە دە, ۇكىمەت بۇل باعدارلامانى قابىلداعاندا وزگە دە فاكتورلاردى ەسكەرۋدى نازاردان تىس قالدىرعان سىڭايلى. 2019 جىلى باسپانا العان جاستاردىڭ باسپانانى بوساتۋىنا دا 1 جىلدان از ۋاقىت قالدى. بۇگىندە مەگاپوليستەردەگى جاستاردىڭ دالادا قالۋ قاۋپى جوعارى.
2019 جىلى باسپانا العان جاستار الەمدىك پاندەميامەن قاتار كەلىپ, 42 500 تەڭگەگە قاراپ قالعانىن ەسكەرسەك اقشا جيناۋ مۇمكىندىگى بولمادى. باعدارلاما ەڭ العاشىندا 5 جىلعا بەرىلسە, كەيىنگى جىلدارى 3 جىلعا تاعى قىسقاردى. بۇگىنگى تاڭدا ەلىمىزدە ينفلياتسيا دەڭگەيى دە شارىقتاپ, ءۇي باعاسى جىلدان-جىلعا ءوستى. شىندىققا تۋرا قاراساق, باسپاناعا قارجى جيناۋدان, قىمباتشىلىق قىسپاققا الىپ كۇنكورىس ماسەلەسى الدىڭعى ورىنعا شىقتى», دەدى د.مۇقاەۆ.
ەكىنشىدەن, جاستار ساياساتى تۋرالى زاڭعا ەنگىزىلگەن وزگەرىستەرگە سايكەس, جاستار ساناتى 29 جاستان 35 جاسقا دەيىن ءوستى. سايكەسىنشە ءۇي العان جاستار بۇگىن دە جاستار ساناتىنان شىقپادى. دەپۋتات وسى 5 جىلدا بالالى بولعان جاستار قايدا قالاتىنىنا الاڭداپ وتىر. ال ەلدە جاستارعا ارنالعان بىرىڭعاي مەملەكەتتىك باسپانا باعدارلاماسى جوق.
«ۇشىنشىدەن, جالدامالى پاتەر العان جاستار وزگە دە مەملەكەتتىك باعدارلامالار مەن ءۇي كەزەگىندە تۇرۋ مۇمكىندىگىنەن ايىرىلعان. اقشاسىن جيناپ, ءتۇيىپ وتىرعان جاستار, باسقا باعدارلاماعا قاتىسا الماسا, قالاي باسپانالى بولماق؟ تورتىنشىدەن, بۇگىندە ەلدە باسپانا الۋعا ءتيىمدى باعدارلاما جوقتىڭ قاسى. «7-20-25» اتى بار زاتى جوق باعدارلاما, ال «Otbasy bank» ارقىلى 50 پايىز باستاپقى جارنا جيناۋ 5 جىلدا مۇمكىن دە ەمەس! 2019-2020 جىلداردان بەرى نارىقتاعى ءۇي باعاسى 2 ەسە وسكەن.
«كوپ قايدا بولسا, شىندىق سوندا» دەمەكشى, جاستاردىڭ نازىنا نازار اۋدارۋ قاجەت. جوعارىدا اتالعان فاكتورلاردى ەسكەرە وتىرىپ, جاستاردىڭ ءتيىمدى باسپانا الۋىنا جاعداي جاساۋ جانە كەمى 10 پايىزدىق باستاپقى جارنامەن وزدەرى تۇرىپ جاتقان باسپاناسىن ساتىپ الۋعا مۇمكىندىك بەرۋ ماسەلەلەسىن قاراستىرۋدى سۇرايمىن. جانە دە نارىقتاعى «ەلوردا, الماتى جاستارى» يپوتەكالىق باعدارلامالارى سەكىلدى پايىزدىق مولشەرلەمەسى دە 5 پايىزدان اسپاۋعا ءتيىس», دەدى د.مۇقاەۆ.
