ەكىجاقتى اڭگىمە بارىسىندا قازاقستان مەن يتاليا قاتىناستارىنىڭ سەرپىندى دامۋى تالقىلاندى. ساياسي, ساۋدا-ەكونوميكالىق, ينۆەستيتسيالىق, مادەني-گۋمانيتارلىق, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە تۋريستىك سالالارداعى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتىڭ جاي-كۇيى مەن دامۋ پەرسپەكتيۆالارى ەگجەي-تەگجەي ءسوز بولدى. سونداي-اق تاراپتار كوپجاقتى فورماتتاعى ءوزارا ءىس-قيمىلدى, سونىڭ ىشىندە حالىقارالىق جانە وڭىرلىك كۇن تارتىبىندەگى ماسەلەلەر جونىندە پىكىر الماستى.
«بۇگىنگى تاڭداعى گەوساياسي جانە گەوەكونوميكالىق تۇراقسىزدىق ەلىمىزدىڭ سىرتقى ساياسي ستراتەگياسىنان جان-جاقتىلىقتى تالاپ ەتەدى. سوندىقتان ىنتىماقتاستىعىمىز بەكىگەن جاقىن كورشىلەرىمىز, ستراتەگيالىق ارىپتەستەرىمىز – رەسەي جانە قىتايمەن قوسا, قازاقستان الەمنىڭ وزگە دە ىقپالدى ءارى بەدەلدى ويىنشىلارىمەن بايلانىسىن نىعايتۋعا ەكپىن بەرەدى. وسى تۇرعىدا, يتاليا حالىقارالىق ارەنادا جانە ەۋرووداقتاعى ءبىزدىڭ اسا ماڭىزدى ستراتەگيالىق ارىپتەسىمىز رەتىندە, قازاقستاننىڭ كوپۆەكتورلى ساياساتىندا ەرەكشە ورىن الادى», دەدى م.نۇرتىلەۋ.
سىرتقى ىستەر ءمينيسترى قازاقستان مەن يتاليا اراسىنداعى جوعارى دەڭگەيدە سىندارلى ساياسي ديالوگ پەن ستراتەگيالىق ارىپتەستىك ورناعانىن ەرەكشە اتاپ ءوتتى. سونىڭ ىشىندە ۇكىمەت جانە پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىق تا قارقىندى دامىپ كەلەدى.
«ەكىجاقتى شارتتىق-قۇقىقتىق بازامىز ايتارلىقتاي اۋقىمدى. حالىقارالىق ۇيىمدار اياسىندا ءوزارا قولداۋ نەگىزىندە سەنىمدى ءىس-ارەكەتتەستىك دامىپ وتىر. جاھاندىق كۇن تارتىبىندەگى وزەكتى ماسەلەلەر بويىنشا ۇستانىمدارىمىز دا جاقىن نەمەسە ۇقساس. بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمى, ەۋروپاداعى قاۋىپسىزدىك جانە ىنتىماقتاستىق ۇيىمى شەڭبەرىندەگى ىقپالداستىعىمىز سونىڭ ايقىن ۇلگىسى.
ورتالىق ازيانىڭ ەۋروپامەن ەنەرگەتيكالىق, لوگيستيكالىق جانە تەحنولوگيالىق بايلانىسىن دامىتۋداعى ءريمنىڭ ءرولىن ەسكەرىپ, اتالعان سالالارداعى ءوزارا ءتيىمدى جوبالاردى ودان ءارى ىلگەرىلەتۋگە دەگەن نيەتىن تولىق قولدايمىز. وسى رەتتە «س5+يتاليا» فورماتىندا وتەتىن مينيسترلىك كونفەرەنتسيالاردىڭ قوماقتى ۇلەسىن اتاپ وتكەنىمىز ابزال. بيىل تامىز ايىندا قازاقستان رەسپۋبليكاسى مەن يتاليا رەسپۋبليكاسىنىڭ ديپلوماتيالىق قارىم-قاتىناستارى جاڭا وتىز جىلدىققا اياق باستى», دەدى م.نۇرتىلەۋ.
سالا باسشىسى, ەڭ الدىمەن, ساۋدا-ەكونوميكالىق جانە ينۆەستيتسيالىق سەرىكتەستىككە كوڭىل بولىنەتىنىن جەتكىزدى. قازىرگى تاڭدا يتاليا – قازاقستاننىڭ ەۋروپاداعى ەڭ ءىرى ساۋدا سەرىكتەسى. بىلتىر ەكى ەل اراسىنداعى تاۋار اينالىمى 14,9 ملرد دوللاردى قۇراسا, بيىلعى قاڭتار-شىلدە ايلارىندا 9 ملرد-قا جەتتى. الداعى ۋاقىتتا وسى كورسەتكىشتى تاعى 900 ملن دوللارعا ارتتىرۋعا مۇمكىندىك بار.
«ەنەرگەتيكا, تابيعي رەسۋرستاردى بارلاۋ جانە ءوندىرۋ, قۇرىلىس, ينفراقۇرىلىم, كولىك, بايلانىس, اۋىل شارۋاشىلىعى, عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت جانە كادر دايىنداۋ سالالارىنداعى ىنتىماقتاستىعىمىزدىڭ بولاشاعى زور. يتاليا – ينۆەستيتسيا كولەمى بويىنشا دا ەلىمىزدىڭ نەگىزگى سەرىكتەستەرىنىڭ قاتارىندا. قازاقستانعا 2005 جىلدان بەرى قۇيىلعان ينۆەستيتسيا 7 ملرد دوللاردان استى.
قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 270-كە جۋىق يتاليالىق كومپانيا جۇمىس ىستەيدى. جالپى كولەمى 474 ملن دوللاردى قامتيتىن ءارتۇرلى سالادا 21 يندۋستريالدى جوبا كاراستىرىلىپ جاتىر. اتاپ ايتقاندا, 90-جىلداردان باستاپ «Eni» كومپانياسىمەن ءىرى مۇناي-گاز جوبالارىن جۇزەگە اسىرۋ جۇمىستارىندا ءوزارا ءتيىمدى ارىپتەستىك ورناتىلعان. قازىرگى تاڭدا «Eni» كۇن قۋاتى نەگىزىندەگى, ال «Arm Wind» جەل ەلەكتر ستانسالارىن سالۋ بويىنشا پەرسپەكتيۆتى «جاسىل ەنەرگەتيكا» اياسىنداعى قوماقتى جوبالار ازىرلەنۋ ۇستىندە», دەدى م.نۇرتىلەۋ.
بۇدان بولەك, جوعارى تەحنولوگيالىق جانە وڭدەۋ سالالارىندا «Petrovalves» جانە «Deutz-Fahr» كومپانيالارىمەن بىرلەسكەن جوبالاردان دا مول ءۇمىت كۇتىلىپ وتىر. 2022 جىلعى ماۋسىمنان باستاپ ميلان – الماتى – ميلان باعىتى بويىنشا تۇراقتى جولاۋشىلار رەيسىن جۇزەگە اسىرىپ جۇرگەن «NEOS» اۋە كومپانياسى ءوزارا بايلانىستى ورىستەتۋگە وزىندىك ۇلەس قوسىپ كەلەدى.
«ەلىمىزدە مىقتى ونەركاسىپتىك بازانى قالىپتاستىرۋ باعىتتارىنداعى جوعارى دەڭگەيدە وڭدەلگەن ءونىم شىعاراتىن كلاستەرلەردى قۇرۋ جوسپارلارىنا ەرەكشە نازار اۋداردىم. وسى رەتتە جان-جاقتى سەرىكتەستىكتى بەكىتە تۇسۋگە مۇددەلى ەكەنىمىزدى راستاپ, يتاليا تاراپىن ەكونوميكامىزدىڭ باسىم سالالارىنا ينۆەستيتسيا سالۋعا شاقىرامىز.
سونىمەن قاتار انتونيو تاياني مىرزامەن ەكىجاقتىق ىقپالداستىق تەتىكتەرىن, ونىڭ ىشىندە ۇكىمەتارالىق جۇمىس توبىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن بەلسەندى پايدالانۋ جانە قازاقستان – يتاليا ىسكەر كەڭەسىن قۇرۋدىڭ ماڭىزدىلىعىنا بولەك توقتالدىق. مادەني-گۋمانيتارلىق, عىلىمي-تەحنيكالىق جانە وڭىرارالىق ىنتىماقتاستىقتى دامىتۋ ماسەلەلەرى بويىنشا ءوزارا شارالاردى قولداۋ جونىندە ورتاق پىكىرگە كەلدىك», دەدى م.نۇرتىلەۋ.
ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, ورتالىق ازياداعى العاشقى يتاليا مادەنيەت ينستيتۋتىنىڭ الماتى قالاسىندا اشىلۋى ءبىلىم جانە جالپى گۋمانيتارلىق بايلانىستارىمىزدى ودان ءارى نىعايتۋعا ءوز ىقپالىن تيگىزبەك. سونداي-اق كەلىسسوزدەردىڭ تاعى ءبىر وزەكتى تاقىرىبى ەكىجاقتى شارت-قۇقىقتىق بازانى, كونسۋلدىق ماسەلەلەر بويىنشا تىعىز جۇمىستى ىلگەرىلەتۋگە ارنالعان. ءسىم باسشىسى ەۋرووداقپەن ىنتىماقتاستىق شەڭبەرىندە قازاقستان ازاماتتارى ءۇشىن ۆيزالىق رەجىمدى وڭتايلاندىرۋ ماسەلەسى بويىنشا يتاليالىق تاراپتىڭ قولداۋىنا ءۇمىت ارتاتىنىن جەتكىزدى.
ءوز كەزەگىندە ا.تاياني پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۋاتتى ەكونوميكا مەن گۇلدەنگەن قوعام قۇرۋعا باعىتتالعان «ادىلەتتى قازاقستاننىڭ ەكونوميكالىق باعدارى» اتتى حالقىنا جولداۋىندا ايتىلعان باستامالارىنا جانە دە ساياسي, الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق رەفورمالارعا قولداۋ ءبىلدىردى. سونداي-اق جاڭا پەرسپەكتيۆالى باعىتتاردىڭ بار ەكەنىنە نازار اۋدارا وتىرىپ, ەكى ەل اراسىنداعى قارىم-قاتىناستىڭ جوعارى دەڭگەيىن اتاپ ءوتتى.
«ەكى ەل اراسىنداعى مادەني ىنتىماقتاستىق وتە ماڭىزدى. يتاليادا ءبىلىم الاتىن قازاقستاندىق جاستاردى كوبىرەك كورگىمىز كەلەدى. سونداي-اق ستۋدەنتتەرىمىزدىڭ دە قازاقستانعا كەلىپ ءبىلىم العانىن قالايمىز. بىرنەشە اپتادان كەيىن الماتىدا يتاليانىڭ مادەنيەت ينستيتۋتىن اشامىز. بۇل ايماقتاعى العاشقى مادەني وشاق بولماق. بۇل – مادەني ديپلوماتيانى دامىتۋعا نيەتىمىزدىڭ دالەلى. يتاليا ءۇشىن قازاقستان ستراتەگيالىق سەرىكتەس, سوندىقتان ءبىز ودان ءارى بايلانىستا بولىپ, بىرگە جۇمىس ىستەيمىز», دەدى يتاليا ا.تاياني.
كەزدەسۋ قورىتىندىسى بويىنشا تاراپتار دوستىق پەن ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىققا باعىتتالعان 2009 جىلعى ءتيىستى شارت نەگىزىندەگى قازاق-يتاليا ستراتەگيالىق ارىپتەستىكتى ودان ءارى نىعايتۋعا بەيىلدىلىگىن راستادى. ەكونوميكانىڭ باسىم سەكتورلارىنداعى جانە مادەني-گۋمانيتارلىق ولشەمدەگى ءوزارا ءىس-قيمىلعا نەگىزدەلگەن بىرلەسكەن مالىمدەمەگە قول قويدى.
