سونىڭ ءبىرى – ء«شامشى سىعان قىزىنا عاشىق بولىپ, ءتىپتى سوڭىنان ەرىپ ەن دالاعا – تابورعا كەتىپتى» دەگەن سىڭايداعى الىپ-قاشپا سوزدەر دە كوپ. بۇل بولجامدى بەلگىلى اقىن يسرايل ساپارباي جازىپ, الماتىداعى م.اۋەزوۆ اتىنداعى ۇلتتىق تەاتر ساحناسىندا ءالى كۇنگە دەيىن ءجۇرىپ جاتقان انمەن اتتاس قويىلىم ءتىپتى قويۋلاندىرىپ جىبەردى. ءشامشى شىنىمەن سىعان قىزى يزولداعا عاشىق بولعان با؟ اتالعان دەرەك قانشالىقتى دايەكتى؟ الدە بۇل اقىن ويىنان شىعاراىلعان بەينەلى بولجام عانا ما؟ شىندىق پەن شىعارماشىلىق قيالدىڭ شەكاراسى قاي جەردە؟
كوپشىلىك كوكەيىندەگى وسى تەكتەس سان ساۋالعا, الىپقاشپا اڭگىمەلەرگە كومپوزيتوردىڭ جارى ءجاميلا قالداياقوۆا كەزىندە بىلاي دەپ نۇكتە قويىپتى: ء«شامشىنى سىعان قىزىمەن بايلانىستىراتىن ەشقانداي دا سەبەپ جوق. ءشامشى تەك سىعانداردىڭ ءان ونەرىنە قاتتى قىزىقتى. ناتيجەسىندە, «سىعان سەرەناداسى» تۋدى» دەسە, كومپوزيتوردىڭ تاي ق ۇلىنداي تەبىسىپ بىرگە وسكەن زامانداسى, جاقىن دوسى, ارىپتەسى ءىليا جاقانوۆ ءاننىڭ تۋ تاريحىنا قاتىستى مىنا ءبىر دايەكتى بىزگە اڭگىمەلەپ بەردى:
– ءشامشى ەكەۋمىز 1957 جىلدىڭ اياعىنان باستاپ ەفيرگە بىرگە شىقتىق. سودان بەرى ولە-ولگەنشە جۇبىمىز جازىلعان جوق. ءتىپتى ءبىر ۇيدە تۇردىق. اپاڭ ەكەۋمىز وتباسىن قۇرعاندا ءشامشى «سەن سۇلۋ» دەگەن ءانىن ۇيلەنۋ تويىمىزعا شاشۋ رەتىندە اكەلىپ, داستارقان ۇستىندە تۇساۋىن كەسكەنبىز. سوندىقتان دا ءشامشى اندەرىنىڭ كوپشىلىگىنىڭ تۋ تاريحى كۇنى كەشەگىدەي كوز الدىمدا. راس, «سىعان سەرەناداسى» ءانىنىڭ تاعدىرى شىتىرمانعا تولى بولدى. سوڭىنان ءتۇرلى قاڭقۋ ءسوز دە ەردى. بىراق ونىڭ بارلىعى جالعان. جاس كەزىمىزدە ءشامشى, مىڭجاسار ماڭعىتاەۆ بار, بارلىعىمىز جينالىپ, باسىمىز قوسىلا قالسا, ورىستىڭ حالىق اندەرىن ايتىپ, سىعان رومانستارىن تىڭداعاندى جاقسى كورەتىنبىز. سودان شابىت الاتىنبىز. ءتىپتى سول ءۇشىن سىعان رومانستارىنىڭ جيناعىن ماسكەۋدەن ارنايى الدىرتقانىمىز دا بار. ءشامشى اندا-ساندا ۇيگە كەلگەندە سونى قوسىپ قويىپ, شابىتتانا تىڭدايتىن. سىعان رومانستارىن سونداي جاقسى كوردى. سونىڭ اسەرىنەن وسى «سىعان سەرەناداسى» ءانى تۋدى. كەيىن ءسوزىن قادىر مىرزا الىگە تەلەفونمەن ءوتىنىش ايتىپ, قولقالاپ جازدىرعان بولاتىن. ونىڭ الدىندا عانا مەن «سەن وتىرسىڭ تەرەزەنىڭ الدىندا, ۇزاق تۇندە شارشادىڭ با, تالدىڭ با؟» دەپ باستالاتىن «تۇنگى سەرەنادا» دەگەن ءان جازعام. ءشامشىنىڭ «سىعان سەرەناداسى» سونىڭ جالعاسىنداي بولدى. ەكەۋى دە حالىق اراسىنا تەز تاراپ كەتتى. «سىعان سەرەناداسىنىڭ» تۋ تاريحى بار بولعانى وسى. ەل گۋلەتكەندەي, ءشامشى ەشقاشان سىعان قىزىنا عاشىق بولعان ەمەس. ماحابباتتان ءماجنۇن كۇيگە ءتۇسىپ, تابوردىڭ سوڭىنان دا كەتكەن جوق, – دەپ توقەتەرىن تۇيگەن سازگەر ءشامشى مەن سىعان قىزى تۋرالى الىپقاشپا اڭگىمەنىڭ قالاي تۋىنداعانان دا باياندادى:
– بۇل وقيعانى ەڭ العاش جازعان ورازبەك بودىقوۆ. ء«شامشى ءومىرى قىزىق بولسىن دەپ جازعان مەن ەدىم, ءىليا شىراعىم», دەپ كەيىن ءوزى دە ايتتى. الايدا «سىعان حيكاياسى» كوپكە ۇناپ, ەل اراسىندا تەز تاراپ كەتتى. ونى كەيىن يسرايىل ساپارباي قايتا جانداندىرىپ, پەسا جازدى. ال ول اينالىپ كەلگەندە, ءشامشى اۋلەتىنىڭ ۇلكەن قايعىسى بولىپ وتىر. بۇل نەنى بىلدىرەدى؟ بۇل – ءبىزدىڭ كومپوزيتورلارىمىزدىڭ ءوزىنىڭ شىعارماشىلىق مۇراسىنا دەگەن سالعىرتتىعى. ءتىپتى ومىردەن وتكەن كەيبىر ارىپتەسىمنىڭ ءومىربايانى دا دۇرىس جازىلماپتى. سوندىقتان دا وسىلاي ءتۇرلى داۋعا ارقاۋ بولىپ وتىر, – دەپ ونەر يەسى وتكەن كۇندەرگە شەگىنىس جاساپ, جادىندا ساقتالعان ساعىنىشقا تولى جىلدار جايلى وسىلاي دەپ سىر شەرتتى.
ءبىر قىزىعى – بۇگىندە ماحاببات ءانۇرانىنا اينالعان قۇنارعا باي قۋاتتى تۋىندى نەگە ەكەنى بىلگىسىز ءا دەگەننەن قابىلدانا قويماپتى. ءبىراز جىل شاڭ باسقان تارتپادا ورىنداۋشىسى مەن تىڭداۋشىسىن كۇتىپ قالادى. ءاندى العاش جارىققا شىعارىپ, قازاق راديوسى تولقىنىنان شىرقاعان بەلگىلى ءانشى, كاسىبي رەجيسسەر زاۋرەش ەسبەرگەنوۆا بىرنەشە جىل جۇلدىزى جانباي جاتىپ قالعان ءاننىڭ باعىن اشتى. اراعا ءۇزىلىس سالىپ ەسترادا ءانشىسى توقتار سەرىكتىڭ ورىنداۋىندا تۋىندىنىڭ تاعى ءبىر تىنىسى اشىلىپ, حالىق اراسىندا كەڭنەن تانىلدى, تەز تارالادى. وسىلايشا, «سىعان سەرەناداسى» تىڭدارماننىڭ سۇيىكتى انىنە اينالىپ قانا قويماي, ىزىنەن اڭىز ەرگەن تۇلعا ءومىرىن رومانتيكالاندىرىپ جىبەرگەن ءتۇرلى اڭگىمەلەردىڭ تۋىنا دا تۇرتكى بولدى. جانە سول تاريح, ياعني ءشامشى مەن سىعان قىزى اراسىنداعى عاشىقتىق حيكاياسى تىڭدارمانىنا ۇناعانى سونشالىق, اقيقاتتان الشاق اڭگىمەنى جىلدان-جىلعا جانداندىرا ءتۇستى. «اكەمتەاتر» ساحناسىنداعى ءان اتتاس قويىلىمعا ينە شانشار ورىن قالدىرماي, ءالى كۇنگە دەيىن انشلاگ جينايتىن كوپشىلىك ىقىلاسى دا سونىڭ ايعاعى بولسا كەرەك. البەتتە, كوركەم تۋىندى قيالعا ەرىك بەرگەندە قيانعا سامعايدى, تانىمالدىلىعى ارتادى دەسەك تە, اتاقتى ءاننىڭ تۋ تاريحىنا قاتىستى اقياتتى ءبىلىپ جۇرگەننىڭ دە ارتىقتىعى جوق دەپ سانايمىز.
