قازاقتىڭ ۇلتتىق قۇندىلىقتارىن قولونەر ارقىلى ناسيحاتتاپ جۇرگەن سونداي جانداردىڭ ءبىرى – قىزىلوردالىق پاحريددين سادىقوۆ. «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا ول كوركەم دە كىرپياز ونەردىڭ قىر-سىرىمەن ءبولىستى.
– پاحريددين ءشامشىدىن ۇلى, قولونەر شەبەرى بولۋ – ءتۋابىتتى داريتىن تالانت پا نەمەسە بىرەۋگە ەلىكتەۋ ارقىلى كەلەتىن قابىلەت پە؟ ءسىز بۇل ونەردى قايدان ۇيرەندىڭىز؟
– ءار بالا ومىرگە كەلگەننەن قىرىق ونەرگە بەيىم بولادى ەكەن. كەيىن وتباسىندا العان تاربيەسىنە, وسكەن ورتاسىنا, اينالاسىنداعى ادامداردىڭ ىقپالىنا قاراي 7 جاسقا كەلگەندە سول ونەردىڭ ءبىرىن ۇستاۋعا ماشىقتاناتىن كورىنەدى. مەن دە مەكتەپتە وقىپ جۇرگەندە قولونەرگە قىزىعا باستادىم. جاس كەزدە ادام بار ونەردىڭ قۇلاعىنان ۇستاعىسى كەلەدى عوي. ءانشى دە, اقىن دا بولعىم كەلدى. بىراق ۋاقىت وتە جانىما جاقىنى – قولونەر ۇستاسى بولۋ ەكەنىن ءتۇسىندىم. وقۋشى شاعىمدا ويانعان سول اۋەستىگىم وسە كەلە بويىما مەيلىنشە دارىپ, اسكەردەن كەلگەن سوڭ تولىققاندى اينالىسا باستادىم.
ادام قانداي ونەردى دە ۇستاز الدىندا وتىرىپ ۇيرەنۋى كەرەك. ماعان قولونەردى ەڭ ءبىرىنشى ۇيرەتكەن ادام – ءوز اكەم. ودان بولەك, اۋىلدا جەتى بىردەي ادامنان ونىڭ قىر-سىرىن مەڭگەردىم.
– جاساعان بۇيىمدارىڭىزدى قاراپ وتىرسام, بارىندە قوبىز كورىنىس تاۋىپتى. قوبىزدى جاقسى كورەسىز بە؟
– قورقىتتىڭ قوبىزى – تۇلا بويىنا قازاق مادەنيەتىن تولىق جيعان ۇلتتىق اسپاپ. قوبىز – قازاقتىڭ دۇنيەتانىمى. اتا-بابادان ميراس بولعان بۇل قۇندىلىعىمىز ارقىلى حالقىمىزدىڭ ادەت-عۇرپىن, بولمىس-ءبىتىمىن, دۇنيەتانىمىن, ت.ب. جان-جاقتى كورسەتۋگە بولادى. مەن وسى اسپابىمىز ارقىلى ۇلتىمىزدىڭ باي مادەنيەتىن بۇكىل الەمگە تانىتقىم كەلەدى. قوبىزدان بولەك, بەس قارۋ, جەتى قازىنا, جەتى اتا, ءۇش ارىس, ءۇش انا, ءتورت ت ۇلىك, باسقا دا كوپ دۇنيەنىڭ ءبارىن مەنىڭ تۋىندىلارىمنان كورۋىڭىزگە بولادى. سول ارقىلى قازاقتىڭ ءتىلىن, ءدىنىن, مادەنيەتىن, ءدىلىن ناسيحاتتاپ ءجۇرمىن دەي الامىن.
– تارتۋعا بولاتىن شىنايى قوبىز جاسايسىز با؟
– العاشقىدا تارتاتىن 2 قوبىز جاسادىم. الايدا مەندە مۋزىكالىق ەستۋ قابىلەتى جوق, سوندىقتان ول ءىسىمدى ءارى قاراي جالعاستىرعىم كەلمەدى. قازىرگى كۇنى تەك كادەسىي رەتىندە جاسايمىن.
– قولونەرمەن نەگىزىنەن حوببي رەتىندە اينالىساسىز با, الدە كاسىپكە اينالدىرىپ, تابىس تاۋىپ ءجۇرسىز بە؟
– قازاقتىڭ ونەرىن حوببي قىلدىم دەۋ – كەشەگى كەيبىر سەپاراتيستەر سەكىلدى دومبىرانى سىندىرىپ, دالاعا تاستاعانمەن بىردەي نارسە. ءار ءىستىڭ ءوز مامانى بولادى. اباي حاكىم: «سەن دە ءبىر كىرپىش دۇنيەگە, كەتىگىن تاپ تا, بار قالان» دەيدى عوي. ءبىز وسى ونەر سالاسىنان ءوز كەتىگىمىزدى تاۋىپ, ونى ناسيحاتتاۋ ءۇشىن بارىمىزدى سالىپ جۇرگەن ازاماتپىز. قولونەر – مەنىڭ ءحوببيىم ەمەس, مەن ونى كوپكە بارىنشا تانىتۋ ءۇشىن ەڭبەكتەنىپ ءجۇرمىن. مۇنى اللا تاعالادان بەرىلگەن امانات دەسەم بولاتىن شىعار. قازاقتا «بالا اتادان باتپان ارتىق تۋادى» دەگەن ادەمى ءسوز بار. باتپانمىن دەپ ايتا المايمىن, بىراق وسى ونەردى وزىمە امانات رەتىندە قابىلدايمىن.
كاسىپ جاعىنا كەلسەك, ارينە, ونەرىم ارقىلى تابىس تا تابامىن. ەلىمىزدىڭ تۇكپىر-تۇكپىرىنەن تاپسىرىستار تۇسەدى. ءدال قازىر استانا قالاسىنان «قازاقتىڭ ءتىلى, ءدىنى, ءدىلى» دەگەن تاقىرىپتا ونەر تۋىندىسىن جاساۋعا سۇرانىس كەلىپ جاتىر. سول تۋىندىنى جاساۋ ۇستىندەمىن. شەتەلدەردەن دە تاپسىرىستار كەلىپ جاتادى.
– قولونەردى كەيىنگى ۇرپاققا ۇيرەتەسىز بە؟ ماسەلەن, ۇيىرمەلەر اشۋ, بالا وقىتۋ تۋرالى جوسپارلارىڭىز جوق پا؟
– ءيا, بۇرىن شاكىرت وقىتقانمىن. تەك قىزىلوردا ەمەس, تۇركىستان جانە اقتوبە وبلىستارىنان كەلىپ, مەنەن قولونەردىڭ قىر-سىرىن ۇيرەنگەن ادامدار بار. قازىر قىزىلوردا قالاسىندا جانە وبلىستىڭ جەتى اۋدانىندا ء«داستۇر» اتتى شىعارماشىلىق ورتالىعىمىز جۇمىس ىستەيدى. وبلىستىڭ ەلدى مەكەندەرىن ارالاپ ءجۇرىپ ونەرىمىزدى ناسيحاتتايمىز. قىزىلوردا وبلىستىق ورتالىق مۋزەيىنىڭ گالەرەياسىندا, جاڭاقورعان اۋداندىق مۋزەيىندە ءوزىمنىڭ بۇرىشىم بار. الداعى ۋاقىتتا پاۆلودار, قاراعاندى, ۇلىتاۋ, جامبىل وبلىستارىنان دا ءوز بۇرىشىمدى اشۋعا ۇسىنىستار كەلىپ جاتىر. جانسەيىت تۇيمەباەۆ وبلىس اكىمى بولىپ تۇرعان ۋاقىتتا ول كىسىگە تۇركىستان قالاسىنان وزبەكالى جانىبەكوۆ اتىنداعى ۇلتتىق اعارتۋ قولونەر ورتالىعىن اشۋ تۋرالى ۇسىنىس تاستاعانمىن. ماقساتىم – سول جەردە قازاقتىڭ سالت-ءداستۇرى مەن مادەنيەتىن, قادىر-قاسيەتى مەن بولمىسىن ەلگە دارىپتەيتىن ادام تاربيەلەۋ. بيىل سول مەكتەپتى سالۋدى باستاۋ تۋرالى وي بار. جىلىنا كەمىندە 5 ۇل, 5 قىزدى دايىنداپ, قازاق قولونەرىن العا سۇيرەيتىن ونەرلى ۇرپاق تاربيەلەگىم كەلەدى.
– جالپى, بۇگىنگى جاستارىمىزدا قولونەرگە قىزىعۋشىلىق بار ما؟
– بالالارىمىزدىڭ ۇلتتىق مادەنيەتىمىزدەن الىستاۋ بولىپ, جاتجۇرتتىق جىلتىراقتارعا قىزىعىپ ءوسۋى, قولىنان تەلەفونىن تاستاماي, ۆيرتۋالدى الەمدە ءجۇرۋى – ەڭ بىرىنشىدەن اتا-انانىڭ ايىبى. بۇل جەردە بالانىڭ ەشبىر كىناسى جوق. ۇيالى تەلەفون قازىر جاس جەتكىنشەكتەرىمىزدى اۋرۋ قىلىپ جاتىر. وتكەن جىلى 6 جاسار بالانىڭ قان قىسىمىنان قايتىس بولۋى, 9 جاسار بالانىڭ كومپيۋتەر الدىندا وتىرىپ و دۇنيەلىك بولىپ كەتۋى سونىڭ ايقىن دالەلى. ءبىز ولاردى تەلەفوننان ءبىر ءسات الىستاتىپ, قىزىعۋشىلىعىن ارتتىراتىن ونەرگە باۋلۋدى ويلاۋىمىز كەرەك. شىن مانىندە, ەل ىشىندە ون ساۋساعىنان بال تامعان ونەرلى جەتكىنشەكتەر جەتەرلىك. بىراق سولارعا باعىت-باعدار بەرەتىن اتا-انادا ىقىلاس جوق.
– قازىرگى كۇنى قانداي بۇيىمدار جاساپ ءجۇرسىز؟
– ءدال قازىر «ارباڭ ورگە دوڭگەلەسىن, اردا قازاق» اتتى ءبىر تۋىندىم ومىرگە كەلىپ جاتىر. جالپى, جوعارىداعى اڭگىمەنىڭ جالعاسى رەتىندە ايتايىن, مەنىڭ ءوز بالالارىم دا قازاقتىڭ قولونەرىنە اۋەس. ماسەلەن, سوڭعى 20 جىلدا 130-داي تۋىندى جاساپپىن. سونىڭ ىشىندە شامامەن 80 تۋىندىمنىڭ سىزباسىنىڭ اۆتورى – گۇلزينات اتتى قىزىم. ون شاقتىسىن ايسۇلۋ ەسىمدى قىزىم سىزدى. 5-6 تۋىندىمدى ايەلىم سىزىپ بەردى. قالعانى وزىمدىكى. سوندىقتان مەنىڭ بارلىق جاساعان بۇيىمىمدى وتباسىلىق ونەر تۋىندىلارى دەپ اتاۋعا ابدەن بولادى.
اڭگىمەلەسكەن
ەسكەندىر زۇلقارناي,
«Egemen Qazaqstan»
