تاڭ بوزىنان شاعان تاۋىنىڭ ەتەگىنە جينالعان قاريالار قويىن ورىسكە قوسىپ, مەرەيلى مەيرامنىڭ باسىنا اسىعىپتى. كۇن كوتەرىلىپ, ەل تۇگەندەلگەندە عانا تويدىڭ سالتاناتى كەلىستى. اۋەلگى ءسوزدى وسى شاراعا مۇرىندىق بولعان كوكسۋ اۋدانىنىڭ اكىمى مارلەن كولباەۆ باستاپ, جەتىسۋلىقتاردى قۋانىشىمەن قۇتتىقتادى.
«كوكسۋ وڭىرىندە ءوتىپ جاتقان شوپاندار تويىنا قوش كەلدىڭىزدەر. اتا-بابالارىمىز ەجەلدەن مال باعۋدىڭ قىرى مەن سىرىن تەرەڭ مەڭگەرىپ, ءتورت ت ۇلىكتى ءشوبى شۇيگىن, سۋى تازا جايلاۋدا وسىرگەن. جەتىسۋ وبلىسى – اۋىل شارۋاشىلىعىنا قولايلى, مال شارۋاشىلىعىن دامىتۋعا ىڭعايلى ايماق. ونىڭ وسى سالاداعى ءباسى باسىم. بۇگىنگى كۇندە اۋداندا 197 تۇيە, 20 مىڭعا جۋىق جىلقى, 43 مىڭنان اسا ءىرى قارا, 170 مىڭنان اسا قوي مەن ەشكى بار. وعان 175 شارۋاشىلىق جۇمىلدىرىلعان. وسى كورسەتكىش ارقىلى مال شارۋاشىلىعى بويىنشا وبلىسىمىزدا الدىڭعى قاتاردا كەلەمىز. دەسە دە ونى باپتاپ, ءوسىرۋ سىزدەردىڭ – شوپانداردىڭ, فەرمەرلەردىڭ, شارۋاشىلىق يەلەرىنىڭ ەڭبەگىنىڭ ارقاسىندا جۇزەگە اسادى», دەدى م.كولباەۆ.
ودان كەيىن اۋدان اكىمى وڭىردەگى مال شارۋاشىلىعىن وركەندەتۋدە ەرىنبەي ەڭبەك ەتىپ, ەسەلى ۇلەس قوسىپ جۇرگەن بىرقاتار ازاماتتى ماراپاتتاپ, العىس ءبىلدىردى. ساح-
ناعا ءبىرىنشى بولىپ جاقىندا اباي وبلىسىندا وتكەن الامان بايگەدە باپتاعان جۇيرىگى توپ جارعان مۇرات كۇلتەنوۆ كوتەرىلدى. قاشاندا ات ءمىنىپ, جۇيرىك باپتاپ وسكەن قازاقپىز عوي. ەلىمىزدىڭ باتىسى مەن شىعىسىنان, وڭتۇستىگى مەن سولتۇستىگىنەن جينالعان جۇزدەگەن جۇيرىكتىڭ اراسىندا 140 شاقىرىمنان القىنباي جەتكەن جۇيرىكتىڭ جۇلدەسى يەسىنە ءتان بولسا, قۋانىشى بارلىق كوكسۋلىقتارعا ورتاق ەدى.
اۋدان اكىمىنىڭ قولىنان العىس-حات الىپ, زاتتاي ماراپاتقا يە بولعان مالشىلاردىڭ قۋانىشى ەسەلەنە ءتۇستى. ويتكەنى جاز جايلاۋ, قىس قىستاۋداعى قيىندىققا قاراماي, اتاكاسىپتى جالعاستىرىپ جۇرگەن جاندار وسىنداي ۇلى ءدۇبىر تويدى ۇمىتقالى شيرەك عاسىردان اسىپ كەتكەن. «سىيلىق قىمبات ەمەس, ءسۇيىنۋ قىمبات» دەگەندەي, مالشىلاردىڭ ەل مەن جۇرتتىڭ قاراپايىم ەڭبەك ادامدارىن قۇرمەتتەپ, قوشەمەت كورسەتىپ جاتقانىنا كوڭىلدەرى مارقايىپ, قۋانىشتان جۇزدەرى بال-بۇل جاينادى.
«بۇرىندارى شوپانداردان قادىرلى ادام بولمايتىن. كەڭشار مەن ۇجىمشارلار اراسىندا كىمنىڭ ءتولى كوپ, سول تورگە شىعىپ, ءتىپتى دەپۋتات بولىپ تا سايلاناتىن. بەرتىن كەلە بۇل ءداستۇر ۇمىتىلدى. كەڭشارلار تارادى, ۇجىمشارلاردان تاتۋلىق كەتتى. دەگەنمەن سول مادەنيەتىمىزدى ساقتاپ قالۋعا تىرىسىپ جاتىرمىز. ارينە, مەملەكەت تاراپىنان قولداۋ بولماي, بۇل ءىستىڭ ب ۇلىڭعىر تارتا بەرەتىنى انىق. اۋداننىڭ اردا ازاماتتارىنىڭ اۋىزبىرشىلىگىنىڭ ارقاسىندا بۇگىن وسىنداي كەلەلى جيىنعا كۋا بولىپ وتىرمىز», دەيدى «المالى» شارۋا قوجالىعىنىڭ شوپانى تىلەۋبەرگەن جاقىپوۆ.
بۇل جەرگە جۇرت توي تويلاۋ ءۇشىن جينالدى دەسەك, قاتەلەسەمىز. كەزدەسكەن, پىكىرلەسكەن ادامداردىڭ لەبىزىنەن وزگەلەردىڭ جەتىستىگىن كورىپ, وزدەرىنىڭ تاجىريبەسىن دە ەلگە جەتكىزۋدى ماقسات ەتكەنىن اڭعاردىق. سول قاتاردا اتالارىنىڭ وسيەتىن اياقسىز قالدىرماي, ءتورت ت ۇلىكتى تۇلەتۋدى ازاماتتىق بورىشى ساناپ جۇرگەن ازاماتتاردى دا كەزدەستىردىك. سونىڭ ءبىرى – قابىليسا اۋىلدىق وكرۋگى «راۋان» شارۋا قوجالىعىنىڭ جەتەكشىسى ولجاس بولات ۇلى.
«قازاقتىڭ قازاق بولىپ قالۋى, وسىناۋ ۇلان-بايتاق جەردىڭ يەسى اتانۋى ءتورت ت ۇلىك مالدىڭ كوكتەۋى مەن جايلاۋىن, كۇزەۋى مەن قىستاۋىن كۇزەتكەن اتالارىمىزدىڭ ەڭبەگىندە جاتىر. وسىعان دەيىن بازارباي, مىرزاتاي, بولات ەسىمدى اتالارىم – مىڭعىرتىپ مال ءوسىرىپ, كول-كوسىر تىرشىلىك ەتكەن ادامدار. مىنە, سول اتا جولىن ءتورتىنشى بۋىن بولىپ مەن جالعاستىرىپ كەلەمىن. «مال باققانعا بىتەدى» دەگەندەي, قيىندىعى كوپ بولعانىمەن, قادىرى مەن قاسيەتى دە مول. جىل ون ەكى اي مالدىڭ سوڭىندا جۇرگەن ەڭبەككەرلەردىڭ جاز جايلاۋعا شىعىپ, ارقاسىن كەڭگە سالاتىن تۇسى وسى. وسىنداي ورايلى ساتىندە مالشىلار تويىن وتكىزىپ, مەرەيىمىزدى تاسىتىپ جاتقانىنا العىستان باسقا ايتا-
رىمىز جوق», دەيدى و.بولات ۇلى.
ارينە, مال كۇتىمى دەگەن دە وڭاي ەمەس. اق تاياقتى قولعا الىپ, الدىنا ءتورت ت ۇلىكتى ءيىرىپ ۇستاعاننىڭ ءبارىن وسى سالانىڭ مامانى دەۋگە كەلمەيدى. بابىن تاپپاسا, مال دا وسپەيدى. ءتۇرلى كەسەلدىڭ كەساپاتى دا ءتورت ت ۇلىكتىڭ جانىنا قاس بولاتىنى بەلگىلى. سوندىقتان كەيىنگى جىلدارى وبلىستا مال دارىگەرلەرىنە دەگەن سۇرانىستىڭ دا ارتقانىن بىلەمىز. دەسە دە وسى تويدا ءتورت ت ۇلىكتىڭ اۋرۋ-سىرقاۋىن تاپ باسىپ, ونى ەمدەۋدىڭ ءداستۇرلى جولىن بۇگىنگى تەحنولوگياعا ۇشتاستىرعان كاسىبي مال دارىگەرلەرىن دە كەزدەستىردىك. ماسەلەن, مال دارىگەرى زاۋرەش قۇداباي ۇلىنىڭ ايتۋىنشا, قازىرگى تاڭدا مالعا وتا جاساپ, ءتۇرلى كەساپاتتان اراشالاپ قالۋعا بولادى ەكەن.
«اتالارىمنىڭ ءبارى قوي باقتى. قىتايدا مال دارىگەرى مەكتەبىن بىتىرگەندىكتەن, سوندا ۇيرەنگەن تاجىريبەمدى بۇگىندە جالعاستىرىپ, تەنتەك قويدىڭ ميىنا وتا جاساپ, ءىرى قارا مەن ۇساق مالدى قولدان تولدەتىپ, ارىپتەستەرىمە ۇيرەتىپ ءجۇرمىن. بايىرعى قازاق مالساق ەدى. مالدىڭ جاي-كۇيىن ءجۇرىس-تۇرىسىنان-اق تانيتىن. قازىر قازاقتىڭ بايىرعى مال باعۋ ۇردىسىنەن الىستاپ بارامىز. مۇمكىن بولسا, اتالارىمىزدىڭ ءداستۇرلى مال شارۋاشىلىعىن قايتا جاڭعىرتقانىمىز ءجون», دەيدى ز.قۇداباي ۇلى.
تويعا جينالعان جىلقىشى, باقتاشى, شوپانمەن نەمەسە باسقالارمەن پىكىرلەسسەڭ دە, مالشى قاۋىمنىڭ بەرەكەسىن تاسىتىپ, بەدەلىن بيىكتەتكەن شاراعا دەگەن جاقسى لەبىزىن ەستيسىڭ. ال قاتار-قاتار تىگىلگەن اقشاڭقان كيىز ۇيلەر مەن شاتىرلاردا داستارقان جايىلىپ, سىباعا ۇلەستىرىلىپ, قىمىز ساپىرىلىپ, قازاقتىڭ كەڭ قولدىلىعىن تاعى دا پاش ەتتى.
تويدىڭ ەڭ قىزىقتى ساتتەرى بالۋان كۇرەس, ارقان تارتىس, اۋدارىسپاق, تەڭگە ءىلۋ, الامان بايگەمەن ايشىقتالدى. ات – قازاقتىڭ قاناتى عوي. بايگە بىتكەنشە جينالعان قاۋىمنىڭ دەلەبەسى قوزىپ, بالۋاندار كۇرەسىن قىزىعا تاماشالاعان كوپشىلىكتىڭ كوڭىل-كۇيى كوتەرىڭكى بولدى. جەلمەن جارىسقان جۇيرىكتەر جارىسىنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا مامبەت اۋىلىنان «اي̆بارىس» 1-ورىندى جەڭىپ السا, بالۋاندار بەلدەسۋىندە – 1-ورىن ءادىلحان جالعاسقا, تەڭگە ىلۋدەن – 1-ورىن بەي̆سبەك ەرلانعا, ارقان تارتىستان ەرلەر اراسىندا – 1-ورىن بالپىق اۋىلدىق وكرۋگى كومانداسىنا, اي̆ەلدەر اراسىندا – 1-ورىن قابىليسا اۋىلدىق وكرۋگى كومانداسىنا تيەسىلى بولدى. جەڭىمپازدارمەن قاتار ءىى, ءىىى ورىن يەگەرلەرى دە ماراپاتتالدى. جەڭىمپازداردى قر پارلامەنتى سەناتىنىڭ دەپۋتاتى امانگەلدى تولەمىسوۆ پەن ءماجىلىس دەپۋتاتى بولات كەرىمبەك ماراپاتتاپ, اۋدانىمىزدىڭ تۇرعىندارىن قۇتتىقتاپ, جىلى لەبىزىن ءبىلدىردى.
شىنىندا, اتاكاسىپتى ارداقتاپ, اتاجولىن جالعاستىرعان ەڭبەككەرلەردىڭ الار اسۋىنىڭ دا تومەن بولمايتىنى بەلگىلى. وسى تۇستا جەتىسۋ جەرىندە ءبىرىنشى رەت وسىنداي ۇلى ءدۇبىر توي وتكىزىپ, جۇرتتىڭ سەنىمىن ەسەلەگەن, ولاردىڭ الداعى كاسىبىن وركەندەتۋگە جىگەر بەرگەن اۋدان باسشىلارىنا دا ريزاشىلىق بىلدىرە كەتكەن ءجون.
