ادەبيەت • 25 شىلدە, 2023

جازىلماعان جىر

240 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

ادەبيەتتە ەرتە سونگەن ءۇمىت از ەمەس. اردىڭ-كۇردىڭ مىنەزىمەن كەز كەلگەن ورتانىڭ سانىنە اينالعان تالانتتى اقىنداردىڭ ءبىرى ءارى بىرەگەيى – ورنەك قۇلەكەەۆ ەدى. ارينە, ورنەكپەن جاقىن ارالاسقان جىگىتتەردىڭ ول تۋرالى ايتارى كوپ. جيىرما ءتورت جاسىندا باقيلىق بولعان جاس تالانتتىڭ تاعدىرى كىمدى دە بولسا ويلاندىرماي قويمايدى.

جازىلماعان جىر

اشىق-جارقىن مىنەزى ونى وزگەلەردەن الابوتەن ەرەكشەلەپ تۇراتىن. العاش كورگەندە «مەن قازىر ولەڭىمدى وقيمىن, سەن قاعازعا جازىپ الىپ, گازەتكە بەرىپ جىبەر» دەپ كەز كەلگەن اقىن بەيتانىس ادامعا بۇيرىق رايدا ءۇن قاتا المايتىنى انىق. بىراق بۇل ءسوزدىڭ ورنەككە ەش قاتىسى جوق.

قاباعىنا مۇڭ قاتقان اقىنمەن العاشقى «تانىستىق» ءبىرتۇرلى باستالعان بولاتىن. كابينەتكە كىرىپ كەلدى دە, بىرنەشە ولەڭىن ساقىلداتىپ وقي جونەلدى. ءىنىسىن جاتسىنباعان اقىندى ءبىز قالاي كەۋدەدەن يتەرەيىك؟ تەر دەگەن ولەڭىن تەرىپ, قاعازعا ءتۇسىرىپ وتىرمىز.

«شەشە, سەنى سوڭىڭنان ىزدەپ بارام», «مەرەيىم – ەڭ سوڭعى ولەڭىم» دەگەن جولدار سول كەزدەن ەستە قالىپتى. جۇيكەسى سىر بەرگەندەي كورىنگەن. سوڭعى ولەڭدەرىنىڭ ءبىرىن وقىعاندا قاباعى اشىلماي تۇرعان اقىننىڭ جانارىن جاس شايعالى تۇردى. ءمولدىر مونشاقتى كورسەتكىسى كەلمەيدى. ساۋساعىمەن بايقاتپاعانداي كەيىپ تانىتىپ, ءسۇرتىپ تاستادى. بىراق ونىسى ايقىن كورىنىپ تۇرعان.

ءيا, ورنەكتى ىلگەرىدە سىرتتاي بىلگەنىمىزبەن تانىسپاعان ەدىك. بۇل جولى دا تانىسىپ جارىت­پادىق. ءوز اتىن ايتقانىمەن, مەنىڭ كىم ەكەنىمدە شارۋاسى بولمادى. ءبىراز اڭگىمە ايتار ما ەدىك... بۇل ەكەۋدىڭ سوڭعى كەزدەسۋى ەكە­نىن, ورنەكتىڭ بوي جازىپ جۇرگەنىن بىلسەم عوي.­ وسى ءبىر وكىنىشتىڭ وتى قازىر كەۋدەنى قاري بەرەدى.

كەتەر الدىندا «جازىلماعان جىر» دەگەن ولەڭىن وقىدى. قايرات رىسقۇلبەكوۆكە شاققان مۇڭى ەكەنىن ايتتى. الماتىداعى ءبىر رەسپۋبليكالىق مۇشايراعا قاتىسىپتى. اقىن اعاسى مارالتاي رايىمبەك ۇلىنىڭ قولىنان ارنايى سىيلىق الىپتى. ءبىردى ايتىپ, بىرگە كەتكەن اقكوڭىل اقىننىڭ ۇزىك-ۇزىك اڭگىمەلەرىنەن وسى ءبىر دۇنيەلەر ءۇزىلىپ-ءۇزىلىپ ەستە ساقتالعان.

ء«بۇر جارماعان ءبىر گۇل بار سوناۋ

گۇلزار كوكتەمدە,

قاۋىزىنا قان قۇيعان سوناۋ

جىلعى وكپەك جەل.

سوناۋ ءتۇپسىز دۇنيەدە

جازىلماعان ءبىر جىر بار,

جازىلماعان سول جىردى

جازباي كەتكەن قىرشىن بار.

جاستاي كەتكەن قايراتتىڭ

جازىلماعان جىرى ول,

جازدىرمادى ۇلى ءولىم, ول ءولىمنىڭ سىرى مول.

سول ولەڭدى جازسام دەپ

قايرات اعا-اۋ مەن ساعان,

و, دۇنيەنى ويلانتار, بۇ دۇنيەلىك مۇڭ شاعام.

تىلدەسەيىك كەل اعا, سىزگە ايتار سىرىم بار,

قىز قىلىققا قىزىڭ زار, ۇل مىنەزگە ۇلىڭ زار.

قاپ-قارامىز – قارا ەمەس,

اپپاعىمىز – اق ەمەس,

سەنى ولتىرگەن ولىكتەر, كوبەيمەسە از ەمەس.

وڭ جاعىمدا وڭ «قۇداي»,

سول جاعىمدا سول «قۇداي»,

توبەمىزدە ءبىر قۇداي, توڭىرەگىمىز كىل «قۇداي»

قۇدايسىنعان سولاردىڭ تۇيسىگىنە تۇكىرەر,

سەنىكىندەي ءبىر مىنەز كەرەك بوپ تۇر بۇ كۇندە», – دەپ ول سوڭعى ولەڭىن وقىپ, كابينەتتەن شىعىپ كەتكەن.

جاي كەتپەدى, كەتەرىندە: «مەنى ۇمىتپايتىن شىعارسىڭدار» دەگەن. جيىرما جاستاعى مەنىڭ ميىم نەنى قورىتسىن؟ بار بولعانى ورنەكتىڭ ء«بىرتۇرلى» بولمىسىنا تاڭدانىپ, نە كۇلەرىمدى, نە جىلارىمدى بىلمەي دەل-سال كۇيدە وتىردىم.

ورنەك «جازىلماعان جىر» دەپ تاقىرى­بىن ايتىپ, سوڭعى ولەڭىن وقىعاندا نەنى تۇسپالدادى ەكەن؟ وسى وي ءالى كۇنگە مەنى مازالاي بەرەدى. بىراق جيىرما تورتىندە ءفاني جالعانمەن قوش ايتىسقان اقىننىڭ ويىندا نە بولعانىن تاپ باسىپ ايتۋ قيىن شىعار.

ءبىر قىزىعى, تۇرار رىسقۇلوۆ اۋدانىنىڭ ورتالىعى قۇلان اۋىلىندا جۇرگەن مەن سول كەزدە ورنەكتىڭ مىنەزىنە ءتانتى بولىپ, «ناعىز اقىن وسىنداي بولادى ەكەن» دەپ ويلاپ ۇلگەرگەم. سول جىلدارى اۋداننىڭ اۋماعىنان شىقپاعان ادام باسقا نە ويلاسىن؟!

ورنەك كەتتى, ولەڭى قالدى. بىراق ونىڭ شىن مانىندە جازىلماعان جىرى قانشا دەسەڭىزشى؟ وزەكتى ورتەيتىن وكىنىش تە وسى. قازىر بىزگە سول ورنەكتىڭ اقكوڭىل قالپى, قالىبى, ادالدىق پەن شىنايىلىقتان قۇرالعان مىنەزى جەتىسپەيتىن سەكىلدى بولادى دا تۇرادى.

سوڭعى جاڭالىقتار