پرەزيدەنتتىڭ جوعارعى سوت سۋدياسى لاۋازىمدارىنا سايلاۋ تۋرالى ۇسىنىمىن جوعارعى سوت كەڭەسىنىڭ توراعاسى دەنيس شيپپ جاريالادى. بيىل «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ سوت جۇيەسى مەن سۋديالارىنىڭ مارتەبەسى تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا وزگەرىس ەنگىزىلگەنى بەلگىلى. سوعان بايلانىستى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ پرەزيدەنتى سەناتقا جوعارعى سوت سۋدياسى لاۋازىمىنا كانديداتۋرالاردى بالاما نەگىزدە ەنگىزەدى. وسىعان وراي بەس جوعارعى سوت سۋدياسى لاۋازىمىنا ون كانديدات ۇسىنىلدى. كانديداتۋرالار كونستيتۋتسيالىق زاڭناما, سوت جۇيەسى جانە قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى كوميتەتىندە الدىن الا تالقىلاندى. سونىڭ ناتيجەسى بويىنشا دەپۋتاتتار جوعارعى سوت سۋدياسى لاۋازىمىنا ەرلان ايتجانوۆ, عابيت ءالجانوۆ, گۇلميرا يسامبەرليەۆا, ەرلان قوسمۇراتوۆ جانە نۇرلان قۇرمانعاليەۆتى سايلادى. وتىرىس بارىسىندا جاڭادان سايلانعان جوعارعى سوت سۋديالارى انت بەردى.
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار «زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى» زاڭدى جانە وعان ىلەسپە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», سونداي-اق «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە (سالىق كودەكسى) تولىقتىرۋ ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارىن ماقۇلدادى.
سەنات توراعاسى بۇل زاڭدارعا پارلامەنت دەپۋتاتتارى باستاماشى بولعانىن, ولار ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋعا, حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋعا جانە ەلدى ەكونوميكالىق تۇرعىدان دامىتۋعا ارنالعانىن اتاپ ءوتتى.
«زاڭسىز يەمدەنىلگەن اكتيۆتەردى مەملەكەتكە قايتارۋ تۋرالى» زاڭدار توپتاماسى مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلدىك مۇددەنى كوزدەگەن باستاماسىن ىسكە اسىرۋ ماقساتىمەن ازىرلەندى. قارالعان زاڭنامالىق اكتىلەر زاڭسىز شىعارىلعان اكتيۆتەردىڭ شىعۋ تەگىن اشۋعا, راستاۋعا, ولاردى قايتارۋعا جانە اكتيۆتەردى مەملەكەت پەن ەل مۇددەسى ءۇشىن قولدانۋعا قاجەتتى قۇقىقتىق تەتىكتەردى ايقىندايدى. قايتارىلعان اكتيۆتەر قازاقستان حالقىنىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋدى كوزدەيتىن الەۋمەتتىك جانە ەكونوميكالىق جوبالاردى قارجىلاندىرۋ ءۇشىن قولدانىلۋ قاجەت. جالپى, ماقۇلدانعان زاڭدار ادىلەتتى قازاقستان قۇرۋ جولىندا جاسالعان تاعى ءبىر ناقتى قادام ەكەنى ءسوزسىز», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
وتىرىس كەزىندە «ونلاين-پلاتفورمالار جانە ونلاين-جارناما تۋرالى» جانە وعان ىلەسپە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە ونلاين-پلاتفورمالار جانە ونلاين-جارناما ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوبالارىن ماقۇلدادى. اتالعان قۇجاتتار, ەڭ الدىمەن, بالالاردى الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى جالعان اقپاراتتان, باقىلاۋسىز جارنامادان جانە بۋللينگتەن قورعاۋدى كۇشەيتۋگە باعىتتالعان.
«سوڭعى جىلداردا الەۋمەتتىك جەلىلەردىڭ قوعامداعى ءرولى قانشالىقتى ارتقانىن ءبارىمىز كورىپ وتىرمىز. سول سەبەپتى الەۋمەتتىك جەلىدەگى بۋللينگتى, ازاماتتاردى قورلاۋ فاكتىلەرىن, قارجى پيراميدالارىن ناسيحاتتاۋ جانە تاعى باسقا وسىعان ۇقساس ماسەلەلەردى مەملەكەتتىك رەتتەۋدىڭ ماڭىزى زور. سونداي-اق ونلاين-پلاتفورمالاردىڭ جۇمىسىن جانە ونلاين-جارنامانى زاڭ اياسىندا جۇيەلەۋ ماسەلەسى دە قولعا الىندى», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
وتىرىستا اتاپ وتىلگەندەي, اتالعان زاڭدار ارقىلى ونلاين-پلاتفورمالار مەن ونلاين-جارنامالاردىڭ جۇمىسى جۇيەلەنەدى. ودان بولەك, ونلاين-پلاتفورمالار جۇمىسىنىڭ قۇقىقتىق رەجىمى جانە ونلاين-جارناماعا قويىلاتىن تالاپتار بەلگىلەنگەن. پايدالانۋشىلاردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى جانە وسى سالاداعى ۋاكىلەتتى ورگاننىڭ قۇزىرەتى دە بەكىتىلدى.
سەناتورلار «كاسىپتىك بىلىكتىلىك تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە كاسىپتىك بىلىكتىلىك, مەملەكەتتىك ناگرادالار, الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋ جانە ءبىلىم بەرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭداردى دا قاراپ, ماقۇلدادى. وسى زاڭدار ارقىلى كاسىپتىك بىلىكتىلىكتى تانۋدىڭ بىرىڭعاي قاعيدالارى ازىرلەندى جانە بەكىتىلدى. بۇل ءتاسىل كادرلاردى دايارلاۋ مەن وقىتۋدىڭ كەشەندى باعدارلامالارىن قۇرۋعا ىقپال ەتەدى.
بۇدان باسقا, دەپۋتاتتار «سەمەي يادرولىق قاۋىپسىزدىك ايماعى تۋرالى» زاڭدى جانە وعان ىلەسپە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سەمەي يادرولىق قاۋىپسىزدىك ايماعى, ەكولوگيا جانە ەلەكتر ەنەرگەتيكاسى ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭدى ماقۇلدادى. بۇل نورمالار بۇرىنعى سەمەي يادرولىق سىناق پوليگونى مەن وعان ىرگەلەس جاتقان جەرلەردىڭ اۋماعىنداعى رادياتسيالىق جانە ەكولوگيالىق قاۋىپسىزدىك دەڭگەيىن قامتاماسىز ەتەدى. ونىڭ ىشىندە, ەلدىڭ عىلىمي الەۋەتىن دامىتۋ بويىنشا مەملەكەتتىك باقىلاۋدى كۇشەيتۋدە, يادرولىق ەنەرگيانى بەيبىت ماقساتتا پايدالانۋدا جانە باسقا دا باعىتتاردا قازاقستاننىڭ ۇستانىمىن نىعايتۋ كوزدەلگەن.
وتىرىستا ماۋلەن اشىمباەۆ سەسسيانىڭ جۇمىسىن قورىتىندىلاپ, وسى ۋاقىت ىشىندە سەناتورلار مەملەكەت باسشىسىنىڭ ەلىمىزدى جاڭعىرتۋعا ارنالعان رەفورمالارىن زاڭنامالىق تۇرعىدان قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس اتقارعانىن ايتتى. ءۇش اي مەرزىمدە پارلامەنت 25 زاڭ قابىلدادى. ولاردىڭ ىشىندە 10 زاڭعا دەپۋتاتتىق كورپۋس باستاماشى بولدى. سونداي-اق 66 ماڭىزدى ءىس-شارا وتكىزىلدى.
سەنات سپيكەرى پالاتانىڭ وڭىرلەرمەن ءوزارا ءىس-قيمىلدى نىعايتۋ باعىتىنداعى جۇمىستاردىڭ قورىتىندىسىنا دا توقتالىپ ءوتتى. ول سەسسيا بارىسىندا جەرگىلىكتى وكىلدى ورگاندارمەن ءوزارا ءىس-قيمىل جاساۋ جونىندەگى كەڭەستىڭ جانە ء«وڭىر» دەپۋتاتتىق توبىنىڭ قۇرامدارى جاڭارىپ, وتىرىستارى وتكىزىلگەنىن اتاپ ءوتتى. ماۋلەن اشىمباەۆتىڭ ايتۋىنشا, وسى سەسسيادا دەپۋتاتتاردىڭ زاڭ شىعارۋ قۇقىعىن ىسكە اسىرۋعا جاردەمدەسەتىن جاڭا تەتىك – سەناتتىڭ جوبالىق كەڭسەسى قۇرىلدى. سەنات جانىنداعى جاس ساراپشىلار كلۋبىنىڭ وتىرىستارى دا تۇراقتى تۇردە وتكىزىلىپ كەلەدى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس پارلامەنتتە ء«بىر ەل – ءبىر مۇددە» دەپۋتاتتىق توبى جاساقتالىپ, ونىڭ قۇرامىنا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنان سايلانعان دەپۋتاتتار ەندى. ورنىقتى دامۋ ماقساتتارىنا مونيتورينگ جۇرگىزۋ جونىندەگى پارلامەنتتىك كوميسسيانىڭ العاشقى وتىرىسى وتكىزىلگەنى دە بەلگىلى.
«سەناتتىڭ ماڭىزدى مىندەتتەرىنىڭ ءبىرى – پرەزيدەنتىمىزدىڭ رەفورمالارىن زاڭنامالىق تۇرعىدان ساپالى ءارى ۋاقتىلى قامتاماسىز ەتۋ. سوعان بايلانىستى وسى سەسسيادا 50-دەن استام دەپۋتاتتىق ساۋال جولداپ, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ نازارىن وڭىرلەردەگى وزەكتى ماسەلەلەرگە اۋداردىق. پالاتا – وڭىرلەردىڭ مۇددەسىن قورعايتىن نەگىزگى ينستيتۋت. سوندىقتان وڭىرلەرگە جازعى ساپار كەزىندە حالىقپەن, جۇرتشىلىقپەن بەلسەندى كەزدەسىپ, جەرگىلىكتى جەرلەردەگى وزەكتى ماسەلەلەردى جان-جاقتى ساراپتاۋدىڭ ماڭىزى زور. سونىڭ ناتيجەسىندە سىندارلى ۇسىنىستار جيناقتاۋ قاجەت. ولاردى كەلەسى سەسسيادا نازارعا الامىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن دا جولدادى. بەكبول ورىنباساروۆ گاز جانە ليفت شارۋاشىلىعى سالاسىنداعى قاۋىپسىزدىك ماسەلەلەرىن رەتتەۋ تەتىگىنىڭ جوقتىعىنا الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. سوعان بايلانىستى سەناتور بىرقاتار ۇسىنىس جاسادى. ولاردىڭ ءبىرى – قاۋىپتى جۇك كوتەرگىش مەحانيزمى بار ءليفتتى پايدالانۋ فۋنكتسياسىن توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىگىنىڭ قاراماعىنا بەرۋ ماسەلەسى.
جاننا اسانوۆا ەلدىڭ قورعانىس قابىلەتى مەن ۇلتتىق قاۋىپسىزدىگىنە قاتىستى ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. سەناتور وسى باعىتتاعى بىرقاتار ۇسىنىسىن جەتكىزدى. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, كوپتەگەن مەملەكەتتىك ورگاندا جۇمىلدىرۋ قۇرىلىمىن ءمينيستردىڭ ورىنباسارلارى, ورىنباسارلار, اپپارات باسشىلارى قاداعالايدى. الايدا جۇمىلدىرۋ دايىندىعى تۋرالى زاڭعا سايكەس مۇنداي بولىمشەلەر مەملەكەتتىك ورگاننىڭ ءبىرىنشى باسشىسىنا تىكەلەي باعىنۋعا ءتيىس. سونىمەن قاتار بۇل سالادا بىلىكتى مامانداردىڭ مۇلدەم جەتىسپەيتىنى انىقتالعان.
