ءدىن • 27 ماۋسىم, 2023

«ياسا­ۋي يسلام ءدىنىن قازاقتىڭ مەنتاليتەتىنە ىڭ­عايلاعان ادام». ە. راۋشانوۆتىڭ ەستەلىگىنەن

2525 رەت
كورسەتىلدى
2 مين
وقۋ ءۇشىن

وقىرمان نازارىنا ءبىرتۋار اقىن مارقۇم ەسەنعالي راۋشانوۆتىڭ ءبىراز جىل بۇرىن «Egemen Qazaqstan» گازەتىنە بەرگەن سۇحباتىندا ايتقان پىكىرىن ۇسىنامىز.

«ياسا­ۋي يسلام ءدىنىن قازاقتىڭ مەنتاليتەتىنە ىڭ­عايلاعان ادام». ە. راۋشانوۆتىڭ ەستەلىگىنەن

ادە­­بيەت دەگەن – protest, ياعني قار­سىلىق. اسىرەسە, مەنىڭ ولەڭدەرىم ىشتەگى قارسىلىقتان تۋادى. بىردە كەڭەس وكىمەتى تۇسىندا ورتالىق ازيا­نى ارالايتىن «وزبەكستان كومسومولى» دەيتىن ۇگىت-ناسي­حات پويىزىنا قازاقستاننان ۇلىق­بەك ەكەۋمىز شاقىرىلدىق. سو­دان حيۋانىڭ, مارعۇلاننىڭ كوشەلەرىن قىدىرىپ جۇرسەك, ءبىر وزبەك شالى كەلىپ, ەكەۋمىزدى قۋالاپ مەشىتكە اپارىپ سالدى. كىرسەك, جۇما نامازى وقىلىپ جاتىر ەكەن. جاس كەزىمىز عوي, ناماز وقۋدى دا بىلمەيمىز, ارالارىنا تۇرا قالدىق. ءبىر ءبىرىمىزدى مازاقتاپ مەشىتتەن ىشەك-سىلەمىز قاتىپ, ك ۇلىپ شىعىپ كەلە جات­قانبىز, پارەنجى جامىلعان ءبىر قىزعا جەرگىلىكتى ميليتسيانىڭ قىر­عيداي ءتيىپ جاتقانىن كوردىم. قالاي كيىنسە دە, ول قىزدىڭ ءوز حاقى عوي دەپ ويلاعام سوندا. بۇل 1984-1985 جىلدار بولاتىن. ال قازىر قىزدارىمىزدىڭ قاپ-قارا كويلەك كيىپ, ءمولىتىپ-توگىلتىپ العانىن تۇسىنە الماي­مىن. ول ءارى-بەرىدەن سوڭ قازاقتا جوق نارسە. عافۋر گۇلام دەگەن وزبەكتىڭ جازۋشىسى بولدى.­ ء­بىزدىڭ سابەڭنىڭ, ءسابيت مۇ­­­­قا­­نوۆتىڭ دوسى. عافۋردىڭ قىزى­نىڭ ءوزى بۇگىندە 80-نەن استى. حا­بار­لاسىپ تۇرامىن. عافۇر اكا پارەنجى جامىلعان ايەلدەردىڭ قانداي سۇمدىق ىستەر جاساعانىن جازعان. «سۇم بالا» دەگەن ھىكا­سىن وقىڭىز. ءتىپتى, ء«ويتىپ تۇم­شالانعانشا, اشىق جۇرگەنى جاق­سى ەمەس پە؟!» دەگەن ءتۇيىن دە جاساعان. قىز بالالاردىڭ ورانىپ الىپ جۇرگەنىن قابىلداي المايمىن. ءبىز دىننەن الىسىراق وستىك. دەسە دە, بەكەت اتانىڭ ۇر­­پاعى بولعاندىقتان, مەن يس­لام دىنىنە مىندەتتى تۇردە قۇر­­مەتپەن قارايمىن, ونىڭ قا­عي­­دالارىن ۇيدە دە, تۇزدە دە ۇس­تاۋعا تىرىسامىن. دەي تۇرعان­مەن, دىنگە باسسىز, كوزسىز كەتكەن جاس­تاردىڭ «اكە-شەشەم ناماز وقى­مايدى» دەپ اتا-اناسىنا قارسى شىعۋى نەمەسە «مەنى تالاق ەتتى» دەپ ايەلدەردىڭ ءبىر كۇيەۋ­دەن ەكىنشى, ءۇشىنشى كۇيەۋگە كە­تە بەرەتىنىن تۇسىنبەيمىن. ول – ءبىز­دىڭ قازاقتىڭ ادەپ احلاعىندا جوق نارسە. مەن قوجا احمەت ءياسا­ۋي­دىڭ ۇستانعان باعىتىن قول­داپ, قۋاتتايمىن. ول – يسلام ءدىنىن قازاقتىڭ مەنتاليتەتىنە ىڭ­عايلاعان ادام.

قازىرگى كەيبىر جاستار قازاققا ارابتاردىڭ جاڭاعى ء«داستۇرىن» قايتىپ اكەلگىسى كەلەتىن سىندى. تۇمشالانىپ ورانعان قىزىنىڭ اتا-اناسى بەت ءجۇزىن كورمەي جۇر­سە, ونى قالاي تۇسىنەمىز؟ قازاق­تىڭ قىزى اكە-شەشەسىنە ەركەلەپ, جايراڭداپ, اكەسىنىڭ موينىندا ءوس­ۋى كەرەك ەمەس پە؟!

سوڭعى جاڭالىقتار