اتاپ ايتقاندا, سەنات دەپۋتاتتارى «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە جول ءجۇرىسىن ۇيىمداستىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسىن قاراپ, ماقۇلدادى. وسى زاڭ ارقىلى «شاعىن ەلەكتر كولىگى قۇرالى», «ەلەكتر ساموكات» ۇعىمدارى ەنگىزىلەدى. وندا اتالعان كولىك تۇرلەرىنىڭ تەحنيكالىق سيپاتتامالارى كورسەتىلەدى, پايدالانۋ ءتارتىبى قۇقىقتىق تۇرعىدان رەگلامەنتتەلەدى. قۇجات جونىندە دەپۋتات ەۆگەني بولگەرت بايانداما جاسادى.
«زاڭ جوباسىنىڭ نەگىزگى ماقساتى – قولدانىستاعى قۇقىقتىق ولقىلىقتاردى جويۋ جانە شاعىن ەلەكتر كولىكتەرىن, سونداي-اق ەلەكتر ساموكاتتارىن پايدالانۋ ماسەلەلەرىن زاڭنامالىق رەتتەۋ. بۇدان بولەك, زاڭ جوباسىندا كولىك قۇرالدارىن مەملەكەتتىك تىركەۋ تۋرالى كۋالىكتەردى, جۇرگىزۋشى كۋالىكتەرىن جانە مەملەكەتتىك تىركەۋ نومىرلىك بەلگىلەرىن دايىنداۋعا مەملەكەتتىك مونوپوليا ەنگىزىلەدى», دەدى ە.بولگەرت.
زاڭ جوباسىنا سايكەس, «ەلەكتروندىق ساموكات» ۇعىمىنا ەڭ جوعارى كونسترۋكتيۆتىك جىلدامدىعى ساعاتىنا 25 كيلومەتردەن اسپايتىن كولىك قۇرالى ەنەدى. سونداي-اق وعان ارنايى قوزعالىس ورنى بەلگىلەنبەك. ماسەلەن, جولدىڭ ءجۇرىس بولىگىنىڭ وڭ جاق شەتى بويىنشا ەلەكتر ساموكاتتاردىڭ جۇرۋىنە جول بەرىلەدى. بىراق جۇرگىزۋشى 18 جاسقا تولۋعا مىندەتتى.
«كەز كەلگەن ساناتتاعى كولىك قۇرالىن باسقارۋ قۇقىعىنا جۇرگىزۋشى كۋالىگى تالاپ ەتىلەدى. تۇيمەلەنگەن شلەم كيۋ قاجەت. ال قاراڭعى تۇسكەن ۋاقىتتا باسقا كولىك قۇرالدارىنىڭ جۇرگىزۋشىلەرىنە كورىنۋدى قامتاماسىز ەتەتىن جارىق شاعىلىستىراتىن زات بولۋعا ءتيىس. ەلەكتر ساموكاتىنا تروتۋار نەمەسە جاياۋ جۇرگىنشىلەر جولىمەن ساعاتىنا 6 كم اسپايتىن جىلدامدىقپەن جۇرۋىنە رۇحسات بەرىلەدى. شاعىن ەلەكتر كولىك قۇرالدارى مەن ەلەكتر ساموكاتتارى جۇرگىزۋشىلەرىنىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى بەلگىلەنەدى.
بۇدان بولەك, باسقا قۇزىرەتتى ورگاندا تىركەلگەن كولىك قۇرالدارىنىڭ «جول قوزعالىسى تۋرالى» زاڭدا كوزدەلگەن تالاپتارعا سايكەستىگىن تەكسەرۋ ءۇشىن ىشكى ىستەر ورگاندارى قىزمەتكەرلەرىنىڭ كولىك قۇرالدارىن توقتاتۋىنىڭ نەگىزدەرىن بەلگىلەيتىن تۇزەتۋلەر ەنگىزىلدى», دەدى ە.بولگەرت.
بۇل قىزمەت تۇرلەرىن جۇزەگە اسىرۋ قۇقىعى ىشكى ىستەر مينيسترلىگى جانىنداعى شارۋاشىلىق جۇرگىزۋ قۇقىعىنداعى رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك كاسىپورىنىنا بەرىلەدى.
«بۇل زاڭ – جولدا ءجۇرۋ سالاسىنداعى زاڭنامانى ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماقساتىمەن ازىرلەندى. اتاپ ايتقاندا وسى زاڭ اياسىندا كولىكتىڭ جاڭا تۇرلەرىن پايدالانۋدىڭ قۇقىقتىق نەگىزدەرى مەن جالپى شارتتارى ايقىندالادى. سونداي-اق ەلەكتر ساموكات جانە شاعىن ەلەكتر كولىكتەرىن جۇرگىزۋشىلەردىڭ قۇقىقتارى مەن مىندەتتەرى بەكىتىلەدى. الداعى ۋاقىتتا ماقۇلدانعان زاڭ ازاماتتاردىڭ جولداعى قاۋىپسىزدىگىن قامتاماسىز ەتۋگە وڭ ۇلەسىن قوسادى دەپ سەنەمىز», دەدى زاڭ جوباسى تۋرالى پىكىر بىلدىرگەن ماۋلەن اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار پالاتا وتىرىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە سۇيىتىلعان گاز اينالىمىن رەتتەۋ جانە تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭ جوباسى ەكى وقىلىمدا قارالىپ, ماقۇلداندى. قۇجات جونىندە بايانداما جاساعان دەپۋتات سۇيىندىك الداشەۆ بىرقاتار جاڭاشىلدىققا توقتالدى.
ء«بىرىنشى, جەتكىزۋ جوسپارى شەڭبەرىندە سۇيىتىلعان مۇناي گازىن بولشەك ساۋدادا وتكىزۋدىڭ شەكتى باعالارىن مەملەكەتتىك رەتتەۋ بەلگىلەنەدى. بۇل رەتتە, جەتكىزۋ جوسپارى شەڭبەرىندە تاۋارلىق گازدى نەمەسە سۇيىتىلعان مۇناي گازىن وتكىزەتىن تۇلعالار ءۇشىن بەلگىلەنگەن شەكتى باعادان اسىپ كەتۋگە جول بەرمەۋ تۋرالى مىندەتتەمە قاراستىرىلعان.
ەكىنشى, جەتكىزۋ جوسپارى شەڭبەرىندە سۇيىتىلعان مۇناي گازىن ءبولۋ تەتىگى وزگەرەدى. ماسەلەن, ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ءتيىستى اقپاراتتىق جۇيە ارقىلى ءوزى ايقىندايتىن تارتىپپەن جەتكىزۋ جوسپارىن قالىپتاستىرادى. جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار ەنەرگەتيكا مينيسترلىگى ايقىندايتىن تارتىپپەن جەتكىزۋ جوسپارى شەڭبەرىندە بولىنگەن سۇيىتىلعان گاز كولەمدەرىن ءبولۋدى بەكىتەدى. سۇيىتىلعان مۇناي گازىن وندىرۋشىلەر مەن مەنشىك يەلەرى سۇيىتىلعان گازدىڭ جەتكىزۋ جوسپارىن ورىنداۋعا جانە بولىنگەن كولەمىن تاراتۋعا مىندەتتى. جەتكىزۋ جوسپارى شەڭبەرىندە وتكىزىلەتىن سۇيىتىلعان مۇناي گازىن ساتىپ الۋ قۇقىعىنا گاز تولتىرۋ ستانسالارى مەن پۋنكتتەرىنىڭ, توپتىق رەزەرۆۋارلىق قوندىرعىلاردىڭ, اۆتوگاز قۇيۋ ستانسالارىنىڭ يەلەرى, سونداي-اق ونەركاسىپتىك تۇتىنۋشىلار يە بولادى», دەدى س.الداشەۆ.
ۇشىنشىدەن, سۇيىتىلعان گازدى وندىرۋشىلەر ءۇشىن سۇيىتىلعان گازدى تەك ءوزىنىڭ قۇيۋ ەستاكادالارى ارقىلى كوتەرمە ساتۋدى جۇزەگە اسىرۋ مىندەتى بەلگىلەنبەك. دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, ءتيىستى ينفراقۇرىلىمدى دايىنداۋدى تالاپ ەتەتىن بۇل نورما 2024 جىلعى 1 شىلدەدەن باستاپ قولدانىسقا ەنگىزىلەدى. سۇيىتىلعان گازدى ساتىپ الۋ قۇقىعى بار تۇلعالار ءۇشىن دە ءتيىستى شەكتەۋلەر بەلگىلەنەدى. وسىلايشا, ءبىر گاز تولتىرۋ ستانساسىن ءبىر ۋاقىتتا ەكى جانە ودان دا كوپ تۇلعانىڭ پايدالانۋىنا تىيىم سالىنادى. بۇدان باسقا, گاز تولتىرۋ ستانسالارى مەن پۋنكتتەرىنىڭ يەلەرى ءۇشىن سۇيىتىلعان گازدى ساقتاۋ, توگۋ جانە قۇيۋ جونىندەگى وندىرىستىك نىساندارىن ءۇشىنشى تۇلعالارعا بەرۋ مۇمكىندىگى الىنىپ تاستالادى.
ء«تورتىنشى, تۇرمىستىق باللونداردى پايدالانۋ كەزىندە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا ولارعا گاز قۇيۋ تەك گاز تولتىرۋ ستانسالارى مەن پۋنكتتەرىندە رۇقسات ەتىلەدى. بەسىنشى, زاڭ جوباسىندا تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىق سالاسىندا بىرقاتار وزگەرىستەر ۇسىنىلادى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس 2023 جىلعى 1 شىلدەدەن كەيىن كوپپاتەرلى تۇرعىن ۇيلەردى باسقارۋ نىساندارىنىڭ ءبىرى رەتىندە پاتەر يەلەرى كووپەراتيۆتەرىن قالدىرۋ بولىگىندە تۇزەتۋلەر كوزدەلگەن. سونىمەن قاتار تابيعي مونوپوليالار سۋبەكتىسىنىڭ جەلىلەرىنە قوسىلۋعا تەحنيكالىق شارتتاردىڭ قولدانىلۋ مەرزىمىنە شەكتەۋ قويىلادى جانە بەرۋ مەرزىمدەرى ۇلعايتىلادى», دەدى س.الداشەۆ.
مۇنداعى نورمالار نەگىزىنەن سۇيىتىلعان مۇناي گازىنىڭ اينالىمىن رەتتەۋ جونىندەگى قولدانىستاعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋدى كوزدەيدى. بۇدان باسقا, اتالعان قۇجات ءۇي-جايلاردىڭ يەلەرى كووپەراتيۆتەرىنىڭ قىزمەتىن ساقتاپ قالۋعا بايلانىستى تۇرعىن ءۇي-كوممۋنالدىق شارۋاشىلىعى سالاسىن جەتىلدىرۋ جونىندەگى ماسەلەلەردى دە قاراستىرادى.
«زاڭ گاز جانە گازبەن جابدىقتاۋ سالاسىندا تۋىنداعان قوعامدىق قاتىناستاردى قوسىمشا رەتتەۋ ءۇشىن ازىرلەندى. قۇجاتتاعى ەرەجەلەر سۇيىتىلعان گازبەن جابدىقتاۋ جۇيەسىنىڭ اشىقتىعىن قامتاماسىز ەتەدى. زاڭ اياسىندا كوندومينيۋم وبەكتىسىن باسقارۋدىڭ جەكەلەگەن ماسەلەلەرىن رەتتەۋگە ارنالعان نورمالار دا بار. الداعى ۋاقىتتا زاڭ وسى سالاداعى ماسەلەلەردى وڭ شەشۋگە ىقپال ەتەدى دەپ سەنەمىز», دەدى سەنات توراعاسى.
ودان بولەك, پالاتا وتىرىسىندا سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولدادى. سەرىك وتەشوۆ ەلىمىزدەگى ىشكى كوشى-قون ماسەلەلەرىنە جانە بۇل باعىتتاعى مەملەكەتتىك باعدارلامالاردىڭ ولقى تۇستارىنا نازار اۋداردى. بەكبولات ورىنبەكوۆ ناشاقورلىققا جانە ەسىرتكى ساۋداسىنا قارسى كۇرەس ماسەلەسىنە توقتالدى.
ءلاززات رىسبەكوۆا ەلىمىزدە وندىرىلەتىن گازدى قايتا وڭدەۋ, سول ارقىلى ىشكى نارىقتى قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەسىن شۇعىل شەشۋدىڭ ماڭىزدى ەكەنىن مالىمدەدى. گەننادي شيپوۆسكيح قورعانىس-ونەركاسىپ كەشەنى كاسىپورىندارىنىڭ باسىم بولىگى قازىرگى تاڭدا جەكەمەنشىككە ءوتىپ كەتكەنىنە الاڭداۋشىلىق ءبىلدىردى. امانگەلدى نۇعمانوۆ اۋعان سوعىسىنا قاتىسقان وتانداستارىمىزدىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋعا قاتىستى ساۋال جولدادى.
سەناتور نۋريا نيازوۆا قازاقستان حالقى اسسامبلەياسىنىڭ ەتنو-مادەني بىرلەستىكتەر گرانتتار الۋ كونكۋرسىنا قاتىسا المايتىنىن ايتىپ, وسى باعىتتا بىرقاتار ۇسىنىس جاسادى. دەپۋتات جاننا اسانوۆا قازاقستاندا اسكەري قىزمەتشىلەرگە ارنالعان جەكە قورعانۋ قۇرالدارىنا اتىس سىناقتارىن جۇرگىزۋ ءۇشىن اككرەديتتەلگەن زەرتحانانىڭ جوق ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ال سەرگەي ەرشوۆ ەلدەگى ءورت ءسوندىرۋ بولىمشەلەرىنىڭ جارتىسىنا جۋىعى مەملەكەتتىك ەمەس ەكەنىنە نارازىلىعىن ءبىلدىردى.
