سەناتى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى جاقىپ اسانوۆ ءوز سوزىندە مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ الدىنا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن تەرەڭ وڭدەۋدى دامىتۋ جانە يمپورتتى الماستىرۋ ماسەلەسىنە كەزەڭ-كەزەڭىمەن كوشۋ جونىندە اۋقىمدى مىندەتتەر قويعانىن اتاپ ءوتتى. «ىشكى نارىقتى قامتۋعا دا, ەكسپورتتى ارتتىرۋعا دا وتاندىق وندىرۋشىلەردىڭ شاماسى جەتكىلىكتى. ول ءۇشىن اگرارلىق سەكتوردىڭ العا جىلجۋىنا بارىنشا جاعداي جاساۋعا مىندەتتىمىز. تەر توگىپ, جۇرتىمىزدى ەت, سۇتپەن قامتاماسىز ەتىپ جۇرگەن فەرمەرلەر ءۇشىن مەملەكەتتىك قولداۋدىڭ تۇرلەرى ۇنەمى دامىپ وتىرۋى كەرەك. بۇل قادامداردىڭ ءبارىن اۋىل ەڭبەككەرلەرىمەن تالقىلاپ, سولاردىڭ ۇسىنىس-پىكىرلەرىن ەسكەرگەن دۇرىس. قايتا وڭدەۋ ءوندىرىسىن دامىتىپ, يمپورتتى ءوزىمىزدىڭ ونىمدەرمەن اۋىستىرۋدىڭ ماڭىزى وتە زور», دەدى پالاتا توراعاسىنىڭ ورىنباسارى.
ۇكىمەت ساعاتى بارىسىندا وڭ ۇردىستەر مەن مەملەكەتتىك قولداۋ جونىندەگى قابىلدانعان شارالارىنا قاراماستان, جالپى ءوندىرىس كولەمىندەگى اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ ۇلەسى ءالى دە تومەن بولىپ وتىرعانى اتاپ ءوتىلدى. سەناتور زاكيرجان كۋزيەۆ قالىپتاسقان جاعدايدىڭ نەگىزگى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى – ۇساق تاۋارلى ءوندىرىس سيپاتىن, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن دايىنداۋ مەن ىلگەرىلەتۋ جۇيەسىنىڭ كەنجە قالعانىن, نارىقتا جالعان ارزان ءونىمنىڭ بولۋى مەن سونىڭ سالدارىنان وتاندىق وندىرۋشىلەر باسەكەدە ارتتا قالىپ كەلە جاتقانىن اتاپ ءوتتى.
«ەلىمىزدە اگروونەركاسىپتىك كەشەندەگى زاماناۋي تەحنولوگيا مەن يننوۆاتسيانى يگەرۋمەن قاتار, اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ سالاسىندا جيناقتالعان بىرقاتار جۇيەلى پروبلەمانى شەشۋ قاجەت. ولاردىڭ ىشىندە: استىقتى قايتا وڭدەۋ, ماقتا شارۋاشىلىعى مەن مال شارۋاشىلىعى ونىمدەرى سالاسىندا قايتا وڭدەۋدى دامىتۋ كەرەك. قازاقستاندا بىرقاتار سەبەپ بويىنشا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسى مەن قوزعالىسىن وبەكتيۆتى ەسەپكە الۋ ءالى جوق ەكەنىن مويىنداۋ قاجەت. وسىعان بايلانىستى مەملەكەتتىك ورگاندار رەتتەۋشىنىڭ ورنىنا ىنتالاندىرۋمەن ىقپال ەتۋ شارالارىن پايدالانا وتىرىپ, ىشكى نارىقتى ازىق-ت ۇلىك تاۋارىمەن تولتىرۋ ءادىسىن قايتا قاراۋى قاجەت دەپ ەسەپتەيمىز. سونداي-اق مەملەكەت اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارىن وندىرۋشىلەردىڭ ىسىنە ءتۇرلى شەكتەۋلەرمەن ارالاسۋدى ازايتۋ قاجەت», دەدى سەناتور.
اۋىل شارۋاشىلىعى ءمينيسترى ەربول قاراشوكەەۆ ۇكىمەت ساعاتىنا قاتىسۋشىلاردى اگروونەركاسىپ كەشەنىنىڭ ەكسپورتتىق الەۋەتىن ۇلعايتۋ جانە يمپورتتى الماستىرۋ تۇرعىسىندا اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن قايتا وڭدەۋ سالاسىنداعى احۋال تۋرالى حاباردار ەتتى.
«2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋ 3,9 پايىزعا ءوسىپ, 2,9 ترلن تەڭگەنى قۇرادى. سالاعا ينۆەستيتسيالار اعىمى ارتىپ, 2022 جىلى نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالار كولەمى 141 ملرد تەڭگەگە جەتتى, ياعني 12 پايىزعا ارتتى. جەكە پوزيتسيالار بويىنشا ەكسپورتقا وتكەن جىلى شەكتەۋلەر ەنگىزگەنىنە قاراماستان, ءوندىرىس كولەمىن ءوسىرۋ ەسەبىنەن 2022 جىلدا اگروونەركاسىپتىك كەشەن ءونىمىنىڭ ەكسپورتى 5,6 ملرد دوللارعا كوبەيىپ, 2021 جىلعى دەڭگەيدەن 46 پايىزعا ارتتى. بۇل رەتتە وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ەكسپورتى 64 پايىزعا ءوسىپ, 2,3 ملرد دوللاردى قۇرادى. ەكسپورتاعى وڭدەلگەن ءونىمنىڭ ۇلەسى 37 پايىزدان 42 پايىزعا ءوستى», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ كەلتىرگەن دەرەكتەرىنە ساي, وڭدەۋ سالالارىندا ۇن (17 پايىز), ءسۇت (16 پايىز), ەت ونىمدەرى (16 پايىز) كولەمى ارتىق. سونداي-اق وسىمدىك مايلارى (8 پايىز), قانت (4 پايىز), جارما (2 پايىز) ءوندىرىسى الدىڭعى قاتاردا. مينيستر استىق وڭدەۋ سالاسى جەتەكشى ورىندا ەكەنىنە توقتالدى. تاماق ونىمدەرىن ءوندىرۋدىڭ ۇلەسى 21 پايىزدى قۇرايدى. بۇل باعىتتا 350 كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى.
«3,3 ملن توننا كولەمدە وندىرىلگەن ۇن ەلىمىزدىڭ ىشكى قاجەتتىلىگىن ارتىعىمەن قامتاماسىز ەتەدى جانە ەكسپورتتىق جەتكىزىلىم بويىنشا الەمدە كوشباسشى ورىنعا يە. وتاندىق ۇن وندىرىسىمەن قامتاماسىز ەتۋ دەڭگەيى – 237, ماكارون ونىمدەرى بويىنشا – 122, جارما 102 پايىزدى قۇرايدى», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.
ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, بيىل جالپى قۋاتى 58 مىڭ توننا بولاتىن جارما مەن ماكارون ونىمدەرى, 21 مىڭ توننالىق كراحمال ونىمدەرىن وندىرەتىن 11 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرۋ باستالدى. سونىمەن قاتار سالا باسشىسى ءسۇت ءوندىرىسىنىڭ جاي-كۇيىن بايانداپ بەردى. ونىڭ ايتۋىنشا, 2022 جىلى وندىرىلگەن 3,9 ملن توننا تاۋارلىق ءسۇتتىڭ 1,9 ملن تونناسى 172 كاسىپورىندا وڭدەلگەن. ىشكى تۇتىنۋ كولەمى 2,3 ملن توننا, وتاندىق وندىرىسپەن قامتاماسىز ەتىلۋ دەڭگەيى 82 پايىزدى قۇرادى.
ء«سۇتتى قايتا وڭدەۋدەگى تەجەۋشى فاكتور – شيكىزاتتىڭ جەتىسپەۋى جانە قىمبات ەكەنى. بۇدان باسقا شيكىزات بازاسىنىڭ ساپاسىنىڭ تومەندىگى بۇل وندىرىلگەن ءسۇتتىڭ 73 پايىزى جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتار ۇلەسىنە تيەسىلى بولۋىنا بايلانىستى. ىشكى نارىقتا ءسۇت ونىمدەرى يمپورتىنىڭ ۇلەسى جوعارى, بۇل شيكى سۇتكە قايتا ەسەپتەگەندە شامامەن 573 مىڭ توننا. وسى ماسەلەنى جۇيەلى شەشىپ, تاۋارلىق ءسۇت فەرمالارىنىڭ جەلىسىن قۇرۋ ءۇشىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنىڭ تاجىريبەسىن كوبەيتۋ بويىنشا شارالار قابىلدانىپ جاتىر. بيىل رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن جالپى قۋاتى جىلىنا 373 مىڭ توننا ءسۇت وندىرەتىن 65 تاۋارلىق ءسۇت فەرماسىن قۇرۋعا 100 ملرد تەڭگە ءبولىندى. ەكى جىلعا 50 تاۋارلىق ءسۇت فەرماسىن قۇرۋعا قوسىمشا 113 ملرد تەڭگە ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.
بۇل ەكى جىل ىشىندە ەل وڭىرلەرىندە 115 ءىرى تاۋارلىق ءسۇت فەرماسىن قۇرۋعا جانە وتاندىق ءسۇت زاۋىتتارىن جەتكىلىكتى كولەمدە ساپالى شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. سونىمەن قاتار سۇتپەن قامتاماسىز ەتۋدى 61-دەن 89 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋعا, يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى 573 مىڭ توننادان 33 مىڭ تونناعا دەيىن تومەندەتۋگە جول اشادى. بۇدان بولەك, سالا ءمينيسترى ەت ونىمدەرىنە قاتىستى مالىمەتپەن ءبولىستى. ونىڭ كەلتىرگەن مالىمەتىنە سۇيەنسەك, ەلىمىزدە بۇل باعىتتا 171 كاسىپورىن جۇمىس ىستەيدى.
«سالقىنداتىلعان ەت بويىنشا ىشكى نارىقتىڭ قامتاماسىز ەتىلۋى – 117, شۇجىق ونىمدەرى – 61, ەت كونسەرۆىلەرى 26 پايىزدى قۇرايدى. ەت وڭدەۋ كاسىپورىندارىنىڭ نەگىزگى پروبلەماسى – ارزان شيكىزات جوق, نە ونى ساتىپ الۋعا قاراجات جەتىسپەيدى», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.
ۆەدومستۆو باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, ەل اۋماعىنان ءىرى قارا مالدى, قوي مەن ەشكىنى اكەتۋگە تىيىم سالىنعان. شيكىزاتپەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن ەت وڭدەۋ كاسىپورىندارىنا مۇزداتىلعان ەتتى باجسىز اكەلۋگە كۆوتالار بەرىلەدى ەكەن.
«وسىمدىك مايىن وندىرەتىن 70 كاسىپورىن جۇمىس ىستەپ تۇر. جالپى, تاماق ونىمدەرى كولەمىندەگى ۇلەسى 8 پايىزدى قۇرايدى. وتانىمىزدا وندىرىلگەن وسىمدىك مايىمەن قامتاماسىز ەتىلۋ دەڭگەيى 141 پايىز. كۇنباعىس ەكسپورتىنا قابىلدانعان شەكتەۋ شارالارى ەسەبىنەن وتاندىق وڭدەۋ كاسىپورىندارى وڭدەۋ ءۇشىن شيكىزات قورىمەن قامتىلدى. ناتيجەسىندە, 2022 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا كۇنباعىس مايىن ءوندىرۋ كولەمى 62 پايىزعا ۇلعايدى, سونداي-اق جىل باسىنان بەرى ىشكى نارىقتاعى باعا 8,3 پايىزعا تومەندەگەنى بايقالادى. سونىمەن قاتار كۇنباعىس مايىنىڭ ەكسپورتى 2022 جىلى 229,4 مىڭ توننانى قۇرادى, بۇل 2021 جىلعا قاراعاندا 1,7 ەسەگە كوپ.
وتاندىق قانت ءوندىرىسىن ۇلعايتۋ جانە يمپورتقا تاۋەلدىلىكتى تومەندەتۋ ماقساتىندا بەس جىلدىق كەزەڭگە ارنالعان قانت سالاسىن دامىتۋ جونىندەگى كەشەندى جوسپار ىسكە اسىرىلىپ جاتىر. ونىڭ شەڭبەرىندە شيكىزاتتى قايتا وڭدەۋگە تاپسىرۋ كەزىندە سۋبسيديالار ءنورماتيۆىن 15 تەڭگەدەن 25 تەڭگەگە دەيىن ارتتىرۋ ارقىلى فەرمەرلەردى ىنتالاندىرۋ قاراستىرىلعان. سونداي-اق قىزىلشا وسىرۋگە ارنالعان ەگۋ كەشەندەرىنە ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالار ءنورماتيۆىن 25-تەن 50 پايىزعا دەيىن ۇلعايتۋ كوزدەلەدى. بۇدان باسقا قانت قىزىلشاسىن وسىرۋگە تۇقىم, مينەرالدى تىڭايتقىشتار, وسىمدىكتەردى قورعاۋ قۇرالدارى, سۋارمالى سۋ قىزمەتتەرىن ساتىپ الۋعا بازالىق سۋبسيديالار ساقتالادى», دەدى ە.قاراشوكەەۆ.
سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارىن ەنگىزۋدى ىنتالاندىرۋ ماقساتىندا فەرمەرلەردىڭ زاماناۋي سۋارۋ جۇيەلەرىن ساتىپ الۋعا جۇمساعان شىعىندارىنىڭ 50 پايىزىن وتەۋ جوسپاردا بار. سونداي-اق سۋدى الۋ جانە بەرۋ ءۇشىن بارلىق قاجەتتى ينفراقۇرىلىمدى جۇرگىزۋگە ينۆەستيتسيالىق سۋبسيديالاۋ كوزدەلگەن. 2022 جىلى سۋ ۇنەمدەۋ تەحنولوگيالارى پايدالانىلاتىن الاڭدى 265 مىڭ گەكتارعا جەتكىزۋ جوسپارلانعان, ناقتى 279 مىڭ گەكتارعا جەتكىزىلدى.
جيىندا مۇددەلى مەملەكەتتىك ورگاندار, قاۋىمداستىقتار مەن بيزنەس قوعامداستىعىنىڭ وكىلدەرى بايانداما جاسادى. سونداي-اق قۇس شارۋاشىلىعىنىڭ ينۆەستيتسيالىق تارتىمدىلىعىن ارتتىرۋ شارالارى, ەت وڭدەۋ جانە وتاندىق استىق وڭدەۋدى دامىتۋ ماسەلەلەرى تالقىلاندى. سەنات دەپۋتاتتارى ءىس-شارا قورىتىندىسى بويىنشا ءتيىستى مەملەكەتتىك ورگاندارعا جىبەرىلەتىن ۇسىنىمدار ازىرلەدى.
