جاساندى ينتەللەكت جانە جاڭا تەحنولوگيا

جيىنعا ساراپتامالىق قوعامداس­تىقتىڭ, قازاقستان ەنەرگەتيكا مينيستر­لىگىنىڭ جانە حالىقارالىق ەنەرگە­تيكا­لىق كومپانيالاردىڭ وكىلدەرى قاتىس­تى. سونىمەن قاتار «وزگەلەردىڭ شارا­سىزدىعى كەزىندە ارەكەت ەتۋ: قيىن سات­تەر­د­ەگى «ورتا دەرجاۆالاردىڭ» ديپلو­ماتياسى», «تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت: اسەرى مەن سالدارى», «الەۋمەتتىك تولقۋلار: جالعان اقپارات جانە الگوريتمدەردىڭ كۇشى» جانە باسقا دا تاقىرىپتار بويىنشا تالقىلاۋ ۇيىمداستىرىلادى.

فورۋم جۇمىسىنا مەملەكەتتەر مەن ۇكىمەتتەردىڭ, حالىقارالىق ۇيىمدار مەن ءىرى كومپانيالاردىڭ باسشىلارى, ساياسي قايراتكەرلەر مەن ساراپشى توپتاردىڭ وكىلدەرى قاتىستى. شەتەلدىك دەلەگاتتار اراسىندا حۆق, دسۇ, ادب, ەقدب, ەقىۇ, يۋنەسكو, شىۇ, ەقىۇ پا, ەىدۇ جانە اقش ساۋدا ميسسياسىنىڭ وكىلدەرى بار. 

ءىس-شارا گەوساياسي شيەلەنىستىڭ كۇ­شەيۋىنە جانە مەملەكەتارالىق ىنتىماق­تاس­تىقتىڭ ءداستۇرلى مودەلدەرىنىڭ تۇ­بەگەيلى وزگەرۋىنە بايلانىستى بۇرىن-سوڭدى بولماعان سىن-قاتەرلەرگە قا­تىس­­تى جاۋاپتار ىزدەۋ ءۇشىن الەمدىك قوعام­داستىقتىڭ كۇش-جىگەرىن بىرىكتىرۋگە ارنالعان. جالپى, جيىن اياسىندا اتالعان باعىتتار بويىنشا 40-تان استام پانەلدىك سەسسيا, بەيرەسمي پىكىرتالاس, باسقا دا باعدارلامادان تىس ءىس-شارا وتكىزىلدى.

«قازاقستان – مەنىڭ ەكىنشى وتانىم»

كەزەكتى سەسسيا «گەوساياسي شيەلەنىستىڭ جاھاندىق دامۋعا اسەرى» تاقىرىبىنا ارنالدى. العاش بولىپ ءسوز العان بۋركينا-فاسونىڭ ەكس-پرەمەر-ءمينيسترى, ساياساتكەر لاسسينا زەربو قازاقستانعا قايتا ورالعانىنا قۋانىشتى ەكەنىن جەتكىزدى. «قازاقستان – مەنىڭ ەكىنشى وتانىم» دەگەن سپيكەر 2004 جىلدان بەرى ۇلى دالا تورىنە بىرنەشە مارتە ات باسىن تىرەگەنىن, وسى كەزەڭ ارالىعىندا ەل دامۋىنا كۋا بولعانىن اتاپ ءوتتى.

«مەن بۋركينا-فاسو مەملەكەتىنەن كەلدىم. راس, بۇگىن تالقىلانىپ وتىرعان تاقىرىپ ءبىزدىڭ ەلدە ماڭىزعا يە. ماسەلەن, سولتۇستىكتەگى ليۆيانىڭ جاعدايى بۋركي­نا-فاسوعا عانا ەمەس, سونىمەن قاتار ما­ليگە, ماۆريتانياعا, بەلگىلى ءبىر دەڭگەي­دە نيگەر مەن چادقا دا اسەر ەتىپ وتىر. بۇعان جاۋاپكەرشىلىكتى ەشكىم, ەش مەملەكەت العان ەمەس. وكىنىشتىسى سول, وڭىردە باقى­لان­باعان قارۋ-جاراق وتە كوپ. مۇ­نىڭ سىر­تىندا, كەدەيلىك, كليماتتىڭ وزگەرۋى كوپتە­گەن حالىقتىڭ ومىرىنە قاۋىپ ءتوندىرىپ تۇر.  سول سەبەپتى مەملەكەتتەردەگى احۋال­دى رەتتەۋ ءۇشىن ءىشىنارا اسكەر كىرگىزۋ جاعدايدى تۇراقتاندىرمايتىنىن كوزىمىز كوردى. وسىعان بايلانىستى ءوزارا پىكىرتالاس پەن كەلىسسوزدەردى كوبىرەك جۇرگىزگەنىمىز ءجون. بۇدان بولەك, جاستار ماسەلەسىنە دە كوز جۇما قاراۋعا بولمايدى. افريكا حالقىنىڭ 70-75 پايىزى 30 جاسقا تولماعان. مۇنداي جاعدايدا ولارعا جۇمىس تاۋىپ بەرىپ, قاجەتتى قورشاعان ورتا قالىپتاستىرۋدىڭ وزەكتىلىگى ارتا تۇسەدى», دەدى ل.زەربو.

«London School of Economics» ەكونوميكالىق گەوگرافيا پروفەسسورى اندرەس رودريگەس-پوزا دا تالقىلانعان تاقىرىپقا قاتىستى ءوز كوزقاراسىمەن ءبولىستى. ونىڭ ايتۋىنشا, كوپشىلىك شار­­تا­راپتاعى قاقتىعىستار مەن ونىڭ ەكو­نو­ميكالىق دامۋعا تەرىس اسەرىن جا­ھان­­دىق ءتارتىپتىڭ بۇزىلۋىمەن بايلا­نىس­تىرادى.

«ەكونوميكالىق دامۋ تۇرعىسىنان قاراعاندا, پوپۋليزم مەن مەملەكەتتەردىڭ ىشكى قاقتىعىسى ءورشىپ كەلەدى. قازىرگى تاڭداعى الەم وسىدان 25 جىل بۇرىنعى تورتكۇل دۇنيەدەن مۇلدەم بولەك. دونالد ترامپ اقش پرەزيدەنتتىگىنە سايلانادى دەپ كىم ويلاعان؟ «برەكسيتكە» دە كۋا بولدىق. دۋارتە مەن بولسونارو سەكىلدى قايراتكەرلەر ەل تىزگىنىن ۇستادى. وسىعان بايلانىستى الەم تۇبەگەيلى وزگەردى دەپ ايتا الامىن.

بىراق نەگە؟ مۇنداي تۇپكىلىكتى بەت بۇرۋدىڭ استارىندا نە جاتىر؟ بىرنەشە ماسەلەنى اتاپ وتكىم كەلەدى. ءبىرىنشىسى, قاقتىعىس پەن ماسەلەنىڭ مادەني جاعى. ياعني جاھاندىق كوزقاراستاعى ادامدار كوبەيگەن. سونداي-اق ۇزاق مەرزىمدەگى ءومىر ساپاسى دا اسەر ەتتى دەپ ەسەپتەيمىن. «London School of Economics»-تە جۇرگىزگەن زەرتتەۋدە بۇعان كوز جەتكىزدىك. ماسەلەن, باتىس ۆيردجينيا حالقىنىڭ با­سىم بولىگى دونالد ترامپقا داۋىس بەرۋىنىڭ ءبىر سەبەبى وتكەن عاسىردىڭ 70-جىل­­دارىندا اتال­عان شتاتتا باستالعان قۇل­دىراۋمەن بايلانىستى», دەيدى ا.رود­ريگەس-پوزا.

سپيكەر ەكىنشى ماسەلە رەتىندە يدەو­لوگيالىق قۇلدىراۋدى اتاپ كورسەتتى. سونىمەن قاتار سىرتقى جاۋ ىزدەۋگە دەگەن قۇشتارلىق تا وسىنداي احۋالعا جول اشادى. ياعني بيلىككە قولى جەتكەندەر وزىنە جۇكتەلگەن مىندەتتى دۇرىس اتقارا الماعان جاعدايدا جاۋاپكەرشىلىكتى موينىنا الۋدان قاشادى. وسىلايشا, بارىنە كىنالىنى سىرتتان ىزدەۋگە كوشەدى.

«بۇل الەمدى ودان سايىن قاۋىپتى ەتە تۇسەدى. ويتكەنى مەملەكەتتى باسقاراتىن پوپۋليست كوشباسشى ۋادەسىن ورىنداي الماعاندا, سىرتتان جاۋ ىزدەۋگە كىرىسەدى. مىنە, ماسەلە دە وسىندا. ماسەلەن, 20 جىل بويى بيلىككە وتىرعان ساياساتكەر حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتا الماعان كەزدە, بۇكىل نازاردى سىرتقى جاۋعا اۋدا­رۋعا تىرىسادى. وسىنداي قادام ارقى­لى تۇرعىندار ىشكى ماسەلەنى ۇمىتادى دەپ ەسەپتەيدى. بۇنىڭ ەكونوميكالىق سالدارى اۋىر», دەدى ا.رودريگەس-پوزا.

قارجىلىق داعدارىستىڭ سالقىنى ءالى سەزىلەدى

كەلەسى ءسوز كەزەگى تۇركى ينۆەستيتسيالىق قورىنىڭ پرەزيدەنتى باعدات امىرەەۆكە بەرىلدى. سپيكەر سەسسيانىڭ تاقىرىبى سانكتسيانىڭ اسەرى, گەوساياسي قىسىمنىڭ الەم ەكونوميكاسىنا ىقپالىنا قاتىستى ەكەنىنە نازار اۋداردى. ب.امىرەەۆ تۇركى مەملەكەتتەرى ۇيىمىنىڭ اتقارۋشى حاتشىسى قىزمەتىن اتقارعانىن, ەندىگى جەردە ەكونوميكا مەن قارجى سالاسىنا بەت بۇرعانىن اتاپ ءوتتى.

«قازىرگى تاڭدا الەم ەكونوميكاسى گەوساياسي قاقتىعىستان قاتتى زارداپ شەگىپ وتىر. 2007-2008 جىل­دارداعى جاھاندىق داعدارىس, ماسەلەن, قارجىلىق جانە ەكونوميكالىق سەبەپتەن ورىن العان ەدى. قازىرگى تاڭدا گەوساياسي قىسىمنىڭ سالدارىنان تۋىنداعان داۋ-جانجال, اقش پەن قىتاي اراسىنداعى ساۋدا سوعىسى, ۋكراينا مەن رەسەي اراسىنداعى سوعىس سەكىل­دى اسكەري قاقتىعىستار اسەر ەتەدى. مۇ­نىڭ ءبارى ءبىزدىڭ ايماققا تىم جاقىن ورنا­لاسقان. البەتتە, ەكونوميكالىق داعدارىس تۋرالى ۇزاق اڭگىمە ايتۋعا بولار. بىراق ەڭ اۋەلى ونىڭ ساياسي استارىنا نازار اۋدارعان ءجون. سول سەبەپتى بۇگىنگى استانا حالىقارالىق فورۋمى اياسىندا تالقىلانىپ جاتقان تاقىرىپ وتە وزەكتى ەكەنى ءسوزسىز», دەدى ب.امىرەەۆ.

سپيكەر سونداي-اق ەكونوميكالىق سانكتسيالار ساياسي جانجالدىڭ ءبىر قۇرالى ەكەنىن اتاپ ءوتتى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, سانكتسيالار ەكونوميكالىق پروبلەما تۋىن­داتىپ, قارجىلىق بولىنۋگە اكەلەدى.

«بوسقىن ماسەلەسى دە ماڭىزدى. ءالى ەسىمدە, يراكقا سانكتسيا سالىنعان كەزدە سوندا قىزمەت ەتتىم. يرانعا سانكتسيا سالىنعاندا اتالعان ەلدە ەلشى مىندەتىن اتقارىپ ءجۇردىم. قازىرگى تاڭدا رەسەيگە سانكتسيا سالىنعانىنىڭ كۋاسى بولىپ وتىرمىز. بۇل سانكتسيالار تىكەلەي اسكەري قاقتىعىسقا, ساياسي قىسىمعا بايلانىس­تى ەكەنىن مويىنداعان ءجون. ەندەشە, بۇل سوعىستى توقتاتپاي, قولىمىزدان ەش­تەڭە كەلمەيدى. وڭىرلىك جانە الەمدىك قاقتى­عىستاردى ساياسي تۇردە شەشپەيىنشە, سانكتسيالار مەن ونىڭ سالدارىنا قارسى كۇرەسە المايمىز», دەدى ب.امىرەەۆ.

ەىدۇ ەۋرازيا ءبولىمىنىڭ باسشىسى ۋيليام تومپسون نەگىزگى تاقىرىپقا كىرىسپەس بۇرىن جاھاندىق قارجىلىق داعدارىسقا نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىن­شا, الەم 2007-2008 جىلعى داعدارىستىڭ سالقىنىن ءالى دە سەزىنىپ كەلەدى. ويتكەنى تورتكۇل دۇنيەنى ابىگەرگە سالعان وقيعانىڭ ساياسي سالدارى كەشىگىپ جەتىپ وتىر.

«ول كەزدە جاھاندىق قارجىلىق داع­دارىستىڭ ساياسي ىقپالى ايتارلىقتاي تومەن بولدى. كوپجاقتى ىنتىماقتاستىق پەن ساياساتتى ۇيلەستىرۋدىڭ ارقاسىندا شارتاراپ ەلدەرى كۇيزەلىس كەزەڭىنەن وڭاي قۇتىلا ءبىلدى. وسىلايشا, قىسقامەرزىمدى رەتسەسسيانى باستان وتكەردىك. ەكونوميكا­ تەز قايتا قالپىنا كەلدى. دەگەنمەن ەكونو­مي­­كالىق ورلەۋگە جەتە المادىق تا, سول باياعى كۇيىمىزگە ورالدىق.

وتكەن ونجىلدىقتىڭ ورتاسىندا بۇ­رىنعى ديناميكاعا قول جەتكىزۋ قيىن ەكەنى انىق ەدى. ال 1990 جىلدار مەن 2000-جىلداردىڭ باسىندا ورتودوكسالدى كورىنگەن ساياسي بولجامدار جۇزەگە اسپادى. ياعني ترامپتىڭ بيلىگى كەزىندەگى اقش پەن قىتايدىڭ الاۋىز­دىعى, پاندەميا, ۋكرايناداعى سوعىس باستالماستان بۇرىن-اق جاھاندىق ەكونوميكالىق ىنتىماقتاستىق پەن باسقارۋدىڭ كەمشىلىك­تەرى بايقالعان ەدى. مۇنىڭ ءبىر سەبەبى – بايلىقتىڭ ادى­لەتتى بولىنبەۋى, بيلىكتىڭ ساناۋلى ادامنىڭ عانا قولىنا شوعىرلانۋى, ەكىنشى دۇنيەجۇزىلىك سوعىستان كەيىنگى بۇۇ قاۋىپسىزدىك كەڭە­سىندەگى ءبىر توپ ەلدىڭ باسىمدىعى سەكىلدى ماسەلەلەرگە قاتىستى», دەدى ۋ.تومپسون.

وسى ورايدا, سپيكەر كەي مەملەكەتتىڭ ەكونوميكالىق دامۋ مەن كليماتتىڭ وزگەرۋىنە وزگەشە كوزقاراس ۇستانۋىن بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە تۇسىنۋگە بولاتىنىن اتاپ ءوتتى. سوندىقتان جاھاندىق جىلىنۋدان ەڭ اۋىر زارداپ تارتاتىنىنا قاراماستان, دامۋ دەڭگەيى جەتكىلىكتى بولماۋى سەبەبىنەن دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءومىر سۇرۋگە قاجەتتى قىزمەتتەردى ۇسىنۋعا باسىمدىق بەرۋگە ءماجبۇر.

«مۇنى شۆەتسيامەن, ماسەلەن, فيليپ­پين اراسىنان انىق بايقايمىز. سونداي-اق مۇنداي ەلدەر ەگەمەندىك ماسەلەسىنە مۇقيات قارايدى. ويتكەنى ولار بۇعان دەيىن تاۋەلدى ەدى, وسىعان بايلانىستى ازاتتىق پەن ەگەمەندىكتى قورعاۋدى ەرەكشە باسىمدىق رەتىندە قارايدى», دەدى ۋ.تومپسون.

تسيفرلاندىرۋ   جەڭىلدىكتەرى

«تسيفرلاندىرۋ جانە جاساندى ينتەللەكت: اسەرى مەن سالدارى» سەسسياسىندا ءسوز سويلەگەن تسيفرلىق دامۋ, يننوۆاتسيالار جانە اەروعارىش ونەركاسىبى ءمينيسترى باعدات مۋسين قازاقستان ازاماتتارى ەل ىشىندە وزدەرىمەن جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتتاردىڭ تۇپ­نۇسقاسىن, جۇرگىزۋشى كۋالىگىن جانە باسقا دا كۋالىك تۇرلەرىن الىپ ءجۇرۋى مىندەتتى ەمەس ەكەنىن ەسكە سالدى.

«ەشبىر الەۋمەتتىك قۇجاتتاردى الىپ ءجۇرۋدىڭ قاجەتى جوق. مۇنىڭ ءبارى زاڭ­دى, تسيفرلىق قۇجاتتاردىڭ قۇقىقتىق مارتەبەسى بەكىتىلگەن. ماسەلەن, ءوز باسىم قازاقستان اۋماعىندا جۇرگەندە قالتاما ءاميان سالمايمىن. تەك ۇيالى تەلەفوندى عانا پايدالانامىن. كەز كەلگەن قازاقستان ازاماتىنان سۇراڭىز, ولاردىڭ كوبىسى قاعاز قۇجاتتىڭ تۇپنۇسقاسىن نەمەسە بانك كارتاسىن, باسقا دا كۋالىكتى وزىمەن بىرگە الىپ جۇرمەيدى», دەدى ب.مۋسين.

سونداي-اق قازاقستاندا حالىققا ارنالعان الەۋمەتتىك كومەكتى جاساندى ينتەللەكت ارقىلى جۇزەگە اسىرۋ ادىس­تە­رى قارالىپ جاتقانىنا ەكپىن بەردى. مي­نيستر جاساندى ينتەللەكتىنى دامىتۋ ءۇشىن ساپالى دەڭگەيدە جيناقتالعان مالى­مەتتەردىڭ قۇرىلىمدىق دەرەكتەر قورىن قالىپتاستىرۋ قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.

«قازىر بىزدە 400 ءتۇرلى دەرەكتەر بازاسى بار جانە ولاردى بىرىكتىرۋگە تىرىسىپ جاتىرمىز. بۇل رەتتە بىرىكتىرىلىپ جاتقان 80 نەگىزگى دەرەكتەر بازاسى بار. ەندى ءبىز ولاردى تالداپ, ناتيجەسىن شىعارامىز. ماسەلەن, قازاقستاندا 600 مىڭ ادام ءتيىمدى باعادا باسپانا الۋعا ءوتىنىش جاساسا, ولاردىڭ كەيبىرى وسىدان 10 نەمەسە 5 جىل بۇرىن قۇجاتتارىن وتكىزگەن. بىراق ءبىز قازىر مالىمەتتەر بازاسىن ءبىر دەرەكتەر قورىنا بىرىكتىردىك, وسى 600 مىڭ ءوتىنىشتى زەردەلەدىك. وسى ورايدا ولاردىڭ جارتى ميلليونىندا پاتەرلەر بار ەكەنى انىقتالدى. ولار ەندى ۇكىمەتتەن بۇل قولداۋ ءتۇرىن المايدى. دەگەنمەن ءتيىستى قولداۋ باسپاناعا مۇقتاج باسقا وتباسىلارعا باعىتتالادى», دەدى ب.مۋسين.

سالا باسشىسى قازاقستان مەم­لەكەتتىك قىزمەت كورسەتۋدىڭ پرواكتيۆتى ادىسىنە كوشۋگە نازار اۋدارىپ وتىرعانىن ايتتى. بۇل ءوز كەزەگىندە قازاقستان حال­قىنا قانداي قولداۋ قاجەت ەكەنىن تۇسىنۋگە مۇمكىندىك بەرەدى.

«وسىعان دەيىن الەۋمەتتىك كومەك الۋعا جۇگىنبەگەن ازاماتتارعا 60 مىڭ SMS جىبەرىپ, حابارلاماداعى سىلتەمەنى باسۋ ارقىلى وسى كومەكتى الۋعا جاعداي جاسالاتىنىن ەسكەرتتىك. وسى ورايدا مۇنداي تاسىلدەر – جاساندى ينتەللەكتىنىڭ باستاپقى مۇمكىندىكتەرىنىڭ ءبىرى. الداعى ۋاقىتتا بۇل تەحنولوگيالار ارقىلى تالداۋ جاساۋعا كوشەمىز», دەدى ب.مۋسين.

حالىقارالىق قوعامداستىقتىڭ باعاسى

سونىمەن قاتار فورۋم اياسىندا «جاڭا قازاقستان: جاھاندىق الاساپىران كەزىندە دالانى باسقارۋ» كىتابىنىڭ تۇساۋى كەسىلدى. نيۋ-يوركتە تۇراتىن ەكونوميست, Dr. Doom لاقاپ اتىمەن تانىمال كىتاپ اۆتورى نۋريەل ءرۋبينيدىڭ ايتۋىنشا, جۇمىس ءتۇرلى سالاداعى باسقا دا تانىمال ماماندارمەن بىرلەسىپ جاسالعان.

كىتاپ جەتەك­شى شەتەلدىك زەرتتەۋ­شى­لەر مەن ساراپ­شىلاردىڭ ەسسەلەر جي­نا­عى فورماتىندا جازىلعان. وندا حا­لىق­ارالىق قوعامداستىقتىڭ عالام­دىق تۋربۋلەنتتىك جاعدايىنداعى قا­زاق­ستان­­نىڭ وزگەرىستەرى مەن مۇمكىن­دىك­تەرى­نە, سونداي-اق رەسپۋبليكادا جۇر­­گىزى­لىپ جات­قان رەفورمالاردىڭ ماڭى­زىنا بەر­گەن ساراپتامالىق باعاسى شوعىر­لاندى­رىلعان.

ەڭبەكتە ەكونوميكالىق, مونەتارلىق, قارجىلىق تاۋەكەل سياقتى كوپتەگەن قاۋىپ-قاتەر, سونداي-اق گەوساياسات, كليماتتىڭ وزگەرۋى, پاندەميا, جاھان­دانۋ, جاساندى ينتەللەكتىنىڭ پايدا بولۋىنا قاتىستى كۇردەلى ماسەلەلەرمەن ۇش­تاساتىن بۇرىن-سوڭدى بولماعان بەلگىسىز­دىك كەزىندەگى ءومىر تۋرالى باياندايدى. ور­تالىق كوممۋنيكاتسيالار قىزمەتىنىڭ ديرەكتورى اسقار وماروۆ قازاقستانعا شولۋ جاساعان كىتاپ توسىن سىي بولعانىن ايتادى.

«كىتاپ الەمدىك قوعامداستىقتىڭ ەلىمىز­گە دەگەن ۇلكەن قىزىعۋشىلىعىن كورسەتەدى. الەمدە قازاقستاندا بولىپ جاتقان ەكونوميكا ۇدەرىستەرىنە سون­شا­لىقتى كەڭ, بىراق سونىمەن بىرگە قىسقاشا شولۋدى قامتيتىن كوپ جۇمىس جوق. كىتاپ شەتەلدىك تە, ءبىزدىڭ وقىرماندار ءۇشىن دە قىزىقتى بولاتىنىنا سەنىمدىمىن. ول قازاق تىلىنە اۋدارىلادى دەپ ۇمىتتەنەمىز. وبەكتيۆتى كوزقاراس ەلىمىزدە بولىپ جاتقان ۇدەرىستەردىڭ يگىلىكتەرىن تۇسىنۋگە كومەكتەسەدى», دەدى ا.وماروۆ كىتاپتىڭ تۇساۋكەسەر راسىمىندە.

ايتا كەتەرلىگى, بۇل باسىلىمدا قا­زاق­ستان ءۇشىن جاھاندىق دەڭگەيدەگى وزگە­رىستەر مەن مۇمكىندىكتەرگە قاتىستى الەم­دىك قوعامداستىقتىڭ ساراپتامالىق باعالاۋى, سونداي-اق ەل اياسىنداعى اعىم­داعى رەفورمالاردىڭ ماڭىزى توپتاس­تىرىلعان.

ء«بىز كىتاپتا قازاقستان مەن ەۋروپالىق وداق اراسىنداعى ەكونوميكالىق بايلانىس­تار وتە جاقىن ەكەنىن كورسەتەمىز. بىراق سونىمەن بىرگە قازاقستاننان ەۋروپالىق وداققا ەكسپورت تاۋارلار مەن شيكىزاتتان, ال قازاقستانعا ەۋروپالىق وداقتان ەكسپورت دايىن ونىمدەردەن تۇرادى. ءبىز سونداي-اق ەكىجاقتى ەكونوميكالىق ينتەگراتسيانى تەرەڭدەتۋگە ىقپال ەتەتىن ارنالارىمىزدى تالقىلايمىز. ءبىز تىعىز ىنتىماقتاستىقتى جانە بەلگىلى ءبىر جەت­كىزۋ تىزبەگىنە بايلانىستى تاۋەكەل­دەر­دى قاراستىرامىز. وسىعان بايلانىستى تالداۋ جۇرگىزۋ كەزىندە ءتورت قورىتىندىعا كەلدىك.

بۇل قازاقستاننىڭ عانا ەمەس, ەۋرازيا­لىق وداقتىڭ دا بيزنەس-مودەلدەرىن ترانسفورماتسيالاۋعا نەگىزدەلگەن. ءبىرىن­شىسى, ينتەگراتسيانى تەرەڭدەتۋ ءۇشىن ستراتەگيالىق جول كارتاسىن ازىرلەۋ. ەكىنشىسى, قورىتىندى جەتكىزىلىم تىزبەگى مەن قۇندىلىقتاردى جاڭارتۋدى دامىتۋعا بايلانىستى. بۇل تەرەڭىرەك ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىق ءۇشىن ماڭىزدى. الەمنىڭ باسقا بولىگىمەن ەكونوميكالىق قارىم-قاتىناستى قالىپتاستىرا وتىرىپ, ساۋدا سەرىكتەستەرىنىڭ بولاشاعى تۋرالى دا ۇمىتپاۋىمىز كەرەك. وسى سەبەپتى اتالعان باعىتتى جاعىرتۋ ماڭىزدى. سونىمەن قاتار ستراتەگيالىق جول كارتاسىنا بىرىكتىرىلۋى كەرەك.

ءۇشىنشى قورىتىندى – ءبىلىمدى كەڭەيتۋ جانە رەسۋرس پەن تەحنولوگيا الماسۋ. ياعني ءسىز وندىرە المايتىن نارسەنى ەكسپورتتاي الاسىز. ءسىز ءبىلىم, زەرتتەۋ الماسۋعا ينۆەستيتسيا سالا ءبىلۋىڭىز كەرەك. سوڭعىسى – شولۋ. قارجىلاندىرۋ شوعىرىن قاراۋ ماڭىزدى. ويتكەنى بۇل – ستراتەگيالىق ىنتىماقتاستىقتى كۇشەيتۋدى باستاۋ مۇمكىندىگى. كەيىننەن بۇل ەكونوميكالىق قاتىناستىڭ قارقىندى دامۋىنا قول جەتكىزۋگە جاقسى مۇمكىندىك بولادى», دەدى ەۋروپالىق ساياسات جەلىسى ورتالىعىنىڭ ديرەكتورى ۆوپەل حاننيگ.

قازاق جاستارى فرانتسيادا ءبىلىم الادى

استانا حالىقارالىق فورۋمى اياسىندا عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم مينيسترلىگى مەن حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى فرانتسيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىلىگىمەن مەموراندۋمعا قول قويدى. قازاقستان جاستارىنىڭ فرانتسۋز ەلىنىڭ جوعارى وقۋ ورىندارىندا ءبىلىم الۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن قۇجاتتى عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەك, «حالىقارالىق باعدارلامالار ورتالىعى» اق باسقارما توراعاسى ولجاس ساكەنوۆ, فرانتسيانىڭ قازاقستانداعى ەلشىسى ديدە كانەسس رەسىمدەدى.

«قازاقستان ءۇشىن بۇل نارىقتى جوعالت­پاۋىمىز كەرەك. سوندىقتان فرانتسيادا «بولاشاقپەن» ءبىلىم الۋعا بولاتىن جو­عا­رى وقۋ ورىندارىنىڭ ءتىزىمىن كەڭەي­تىپ جاتىرمىز. قازىرگى تاڭدا 6 جوعا­رى وقۋ ورنى بولسا, ەندى ءتىزىمدى 12-15-كە دەيىن ۇلعايتۋىمىز قاجەت. پرەزي­دەن­تىمىزدىڭ فرانتسياعا رەسمي ساپارىندا ۇلكەن كەلىسىمشارتتار رەسىمدەلدى. ءبىز دە فرانتسيانىڭ جوعارى ءبىلىم مي­نيستر­لىگىمەن كەلىسىمگە قول قويدىق. وندا «بولاشاق» باعدارلاماسىمەن ءبىلىم الۋ جانە عىلىمي-تەحنيكالىق تاعىلىم­دامانى كۇشەيتۋ كوزدەلگەن.

فرانتسيا تەحنولوگيالىق تۇرعىدان ەڭ دامىعان ەلدەردىڭ قاتارىنا كىرەدى. بيوتەحنولوگيا, بيومەديتسينا, عارىش, اۋە كولىگى سالاسىنداعى مىقتى زەرتحانالارى بار. ياعني ەۋروپانىڭ ەڭ مىقتى تەحنولوگيالىق مەملەكەتتەرىنىڭ قاتارىنا كىرەدى. سوندىقتان فرانتسۋز زەرتحانالارىمەن جانە جوعارى وقۋ ورىندارىمەن تىعىز بايلانىستى دامىتقىمىز كەلەدى. بيىل قاراشادا ۇلكەن دەلەگاتسيا كەلەدى جانە قازاق-فرانتسۋز ءبىرىنشى جوعارى ءبىلىم كونفەرەنتسياسىن وتكىزەمىز», دەدى س.نۇربەك باق وكىلدەرىنە بەرگەن سۇحباتىندا.

فرانتسيا ەلشىسى ديدە كانەسس اعىل­شىن تىلىمەن باسەكەلەس بولا الماسا دا, فرانتسۋز ءتىلىنىڭ بولاشاعى زور ەكەنىنە نازار اۋداردى. ونىڭ ايتۋىنشا, فرانتسيا جوعارى وقۋ ورىندارىنىڭ دەڭگەيىمەن تانىمال ءارى مۇنى ماقتان تۇتادى. فران­تسيانىڭ تاعى ءبىر باسىمدىلىعى – ءبىلىم الۋدىڭ قولجەتىمدىلىگى.

«بىزدە فرانتسۋز ستۋدەنتتەرى ءۇشىن, سونىمەن قاتار ەۋروپالىق وداق ەلدەرى جاستارى ءۇشىن مەملەكەتتىك جوعارى وقۋ ورىندارىندا تەگىن ءبىلىم بەرۋ ۇستانىمى بار. قالعاندارى وقۋدىڭ ۇشتەن ءبىر بولىگىن تولەيدى. ماسەلەن, ءبىر جىلدىق وقۋعا 3 مىڭ ەۋرو جۇمسالادى. وسى ورايدا فرانتسۋز ءتىلى بولاشاق ءتىلى ەكەندىگىن ايرىقشا ايتقىم كەلەدى. بىراق ول اعىلشىن تىلىنە باسەكەلەس بولا المايدى», دەدى فرانتسيا ەلشىسى.