قازىر كومىردى جەتكىزۋدىڭ جاڭا ەكسپورتتىق باعىتتارىن ىزدەستىرۋ, قاتتى وتىندى بايىتۋ جانە قايتا وڭدەۋ بويىنشا زاماناۋي تەحنولوگيالاردى ەنگىزىپ, كومىر حيمياسى مەن ونى تازا جانە ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ باسقا دا جولدارىن دامىتۋ وزەكتى بولىپ وتىر. سونداي-اق وندىرىستە قاۋىپسىزدىكتى قامتاماسىز ەتىپ, كومىرتەكسىزدەندىرۋ ساياساتى اياسىندا قارا التىندى ءوندىرۋ پەرسپەكتيۆالارىن ايقىنداپ, ءوندىرىستىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ جايى وتكىر ماسەلەگە اينالدى.
سالانىڭ وسى جانە باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەرى Astana Mining & Metallurgy XIII حالىقارالىق تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كونگرەسى شەڭبەرىندە ۇيىمداستىرعان فورۋم الاڭىندا تالقىلاندى.
«جاڭا ەنەرگەتيكالىق پاراديگما جاعدايىندا كومىر سالاسىن دامىتۋ مۇمكىندىكتەرى» تاقىرىبىندا فورۋمدى يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگىنىڭ قولداۋىمەن تاۋ-كەن ءوندىرۋشى جانە تاۋ-كەن مەتاللۋرگيا كاسىپورىندارىنىڭ رەسپۋبليكالىق قاۋىمداستىعى (تمكق) ۇيىمداستىرۋعا اتسالىستى.
اتاپ ايتقاندا, بيىل فورۋم الاڭىندا سالانى دامىتۋدىڭ تۇجىرىمدامالىق ماسەلەلەرى تالقىلاندى. ۇيىمداستىرۋشىنىڭ ناقتى ماقساتىنا زەر سالساق, كومىر ءوندىرىسىن وركەندەتۋ ءۇشىن قازىرگى جاعدايدا دامىتۋ ۆەكتورىن ايقىنداپ, تاجىريبە الماسۋ جانە الەۋەتتى ارىپتەستەرمەن ىسكەرلىك بايلانىستاردى كەڭەيتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ, كومىر ءوندىرۋشى كاسىپورىنداردىڭ, ۇلتتىق كومپانيالاردىڭ, وتاندىق جانە حالىقارالىق ساراپشىلاردىڭ باسشىلارىن ءتورتىنشى رەت جيناپ وتىر.
قازاقستاننىڭ كومىر ونەركاسىبى – ەكونوميكانىڭ ءىرى سالالارىنىڭ ءبىرى. ول ەلىمىزدەگى ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ 70 پايىزدان استامىن وندىرەتىن كاسىپورىنداردى وتىنمەن قامتاماسىز ەتەدى. كوكس-حيميا ءوندىرىسىنىڭ تولىق جۇكتەمەسى وسى سالانىڭ موينىندا. سونداي-اق كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق سەكتور مەن حالىقتىڭ وتىنعا دەگەن قاجەتتىلىگىن تولىعىمەن قاناعاتتاندىرىپ وتىر.
وتكەن جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە 117 ملن توننادان استام كومىر ءوندىرىلدى. بۇل وتكەن جىلعى ءوندىرۋ دەڭگەيىنەن ءبىر جارىم پايىزعا ارتىق. بىلتىرعى كومىر ەكسپورتى 32,5 ملن توننانى قۇرادى. كوممۋنالدىق-تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەرگە جانە حالىق ءۇشىن 11,03 ملن توننا, ەنەرگەتيكالىق كەشەندەرگە 64,4 ملن توننا جانە ونەركاسىپتىك كاسىپورىندارعا 5,97 ملن توننا كومىر جونەلتىلگەن.
«وزدەرىڭىزگە بەلگىلى, كومىر سالاسىنداعى 30-عا جۋىق كاسىپورىن حالىق پەن تۇرمىستىق قاجەتتىلىكتەرگە, ەنەرگەتيكا جانە ونەركاسىپ سالالارىنا كومىر وندىرۋمەن اينالىسادى. سالا 30 مىڭعا جۋىق ادامدى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتىپ وتىر», دەدى فورۋمدا يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ ۆيتسە-ءمينيسترى يران شارحان ۇلى.
ءمينيستردىڭ ورىنباسارى سالانى زامان تالابىنا ساي دامىتۋ جولدارى تۋرالى ءوز ويىن ايتا كەلىپ: «بۇگىنگى تاڭدا ۇكىمەت 8 جوبانى جۇزەگە اسىرۋدى جانە ءوندىرىس كولەمىن ۇلعايتۋدى كوزدەيتىن وتىن-ەنەرگەتيكا كەشەنىن دامىتۋدىڭ 2029 جىلعا دەيىنگى تۇجىرىمداماسىن بەكىتتى», دەدى.
«كومىر تابيعي جاعدايلارعا تاۋەلدىلىگى از, ەڭ ارزان ەنەرگيا رەسۋرسى بولىپ قالا بەرەدى. كومىر ءوندىرۋ قۇنى بالامالى جانە جاڭعىرمالى ەنەرگيا كوزدەرىنەن ەداۋىر تومەن. بۇل حالىق ءۇشىن ەلەكتر ەنەرگياسىنىڭ قولجەتىمدىلىگىنە, سونداي-اق وتاندىق ءوندىرىستىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگىنە ىقپال ەتەدى», دەدى «رەسپۋبليكالىق تاۋ-كەن مەتاللۋرگيالىق كاسىپورىندار قاۋىمداستىعى» اجو اتقارۋشى ديرەكتورى نيكولاي رادوستوۆەتس.
ەلىمىزدە بارلانعان كومىر قورى شامامەن 34 ميلليارد توننانى قۇرايدى ەكەن. وسى كورسەتكىش بويىنشا قازاقستان الەمدەگى كوشباسشى ەلدەردىڭ وندىعىنا كىرەدى. ونەركاسىپ ونداعان مىڭ جۇمىس ورنىن قامتاماسىز ەتەدى. ەڭ باستىسى, ەلگە ەكسپورتتىق كىرىس اكەلىپ وتىرعان سالانىڭ ءبىرى سانالادى.
فورۋمدا نەگىزگى سالالىق ءىس-شارا جانە كومىر ونەركاسىبىنىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى كەڭىنەن تالقىلاندى. بۇل ءىس-شارا سالانى باسەكەگە قابىلەتتى جانە ينۆەستيتسيالىق تارتىمدى ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەتىن جانە ونى دامىتۋ ستراتەگياسىن ازىرلەۋگە ارنالعان الاڭعا اينالا ءبىلدى.
2019, 2021 جانە 2022 جىلدارى كومىر فورۋمىن وتكىزۋدىڭ وڭ تاجىريبەسى ەل ەكونوميكاسى ءۇشىن سالانى دامىتۋ بويىنشا مامانداردىڭ, جۇرتشىلىق پەن مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ پىكىرلەرىن شوعىرلاندىرۋ ءۇشىن ءىس-شارانىڭ ماڭىزى وتە جوعارى ەكەنىن راستادى.
