الەم • 14 مامىر, 2023

تۇركيا: ءۇمىتتىڭ تارام جولى

680 رەت
كورسەتىلدى
4 مين
وقۋ ءۇشىن

تۇركيادا جەكسەنبى كۇنى پرەزيدەنت جانە پارلامەنت سايلاۋى باستالدى. انادولى ەلىن باسقارۋعا ءۇش ۇمىتكەر تالاسادى. ساۋالدامالار ناتيجەسى قازىرگى پرەزيدەنت رەجەپ تايپ ەردوعاننىڭ قايتادان بيلىك تىزگىنىن قولىنا الۋى قيىن بولاتىنىن كورسەتىپ وتىر.

تۇركيا: ءۇمىتتىڭ تارام جولى

ەلدەگى سايلاۋ ۋچاسكەلەرى تاڭعى 8:00-دە اشىلىپ, جەرگىلىكتى ۋاقىت بويىنشا 17:00-دە جابىلادى. انا­دو­لىدا جالپى سانى 191 885 داۋىس بەرۋ جاشىگى ورناتىلعان. تۇركيادا جانە شەتەلدە 64,1 ميلليوننان اسا سايلاۋشى داۋىس بەرمەك. بۇدان بو­لەك, 4,9 ميلليونعا جۋىق ادام العاش رەت ءوز تاڭداۋىن جاسايدى. ساياسي ناۋقانعا ۇلەس قوسۋ ءۇشىن ەلەكتورات جەكە باسىن كۋالان­دى­راتىن رەسمي كەز كەلگەن قۇجاتپەن داۋىس بەرە الادى.

جوعارىدا اتاپ وتكەنىمىزدەي, بۇل جولى پرەزيدەنت جانە پار­لا­مەنت سايلاۋى قاتار ءوتىپ جاتىر. سوندىقتان ەكى بيۋللەتەن بەرىلەدى. بىرەۋىندە ەل باسشىسىن انىق­تاسا, ەكىن­شىسىندە زاڭ شىعا­رۋشى ورگان­دا­عى ۇمىتكەرىن بەلگى­لەي­دى.

شەتەلدىك ۋچاسكەلەردە دا­ۋىس بەرۋگە 3,4 ميلليوننان اسا ادام قاتىستى. ولارعا ارناپ 73 ەلدە جانە 156 شەتەلدىك وكىل­دىك­تە سايلاۋ كوميسسيالارى قۇ­رىل­دى. تۇر­كيا­نىڭ شەتەلدىك وكىل­دىك­تەرىندە دا­ۋىس بەرۋ ۇدەرىسى 9 مامىردا اياق­­تالدى.

قازىرگى تاڭدا پرەزيدەنت لاۋا­زىمىنا ءۇش ادام ۇمىتكەر. مەم­لە­كەتتىڭ قازىرگى باسشىسى رەجەپ تايپ ەردوعان ءۇشىنشى رەت ساياسي باسەكەگە قاتىسىپ وتىر. ول ال­عاش رەت مەملەكەت باسشىسى لاۋا­زىمىنا 2014 جىلدىڭ تامىزىندا كەلدى. 2018 جىلى 24 ماۋسىمدا ەلدە وتكەن سايلاۋدا 52,59 پا­يىز داۋىس جيناپ, وسى لاۋازىمعا قايتا سايلاندى.

بۇدان بولەك, ەلدىڭ التى وپپو­زي­تسيا­­لىق پارتياسى بىرىككەن كوالي­تسيانىڭ كان­ديداتى جانە رەسپۋبليكالىق حا­لىق پارتيا­سىن­ىڭ توراعاسى كەمال كىلىچ­داروعلۋ مەن «اتا­تۇرىكشىلەر اليان­سى» اتىنان سينان وگان ۇمىتكەر اتاندى. ساراپشىلار دا, ساۋال­دا­ما­لار ناتيجەلەرى دە ر.ەردو­عاننىڭ باستى قارسىلاسى ك.كىلىچ­داروعلۋ بولاتىنىن العا تارتادى.

ءتورتىنشى ۇمىتكەر مۋحاررەم ينجە داۋىس بەرۋگە ءۇش كۇن قال­عان­دا سايلاۋدان شىعىپ قالدى. م.ينجەنىڭ ايتۋىنشا, ساياسي دودادان باس تارتۋىنا ءارتۇرلى اران­دا­تۋشىلىق پەن جالعان اقپارات ارقىلى قىسىم جاساۋ اسەر ەتكەن.

جالپى, انادولىدا پرەزيدەنتتى بەسجىلدىق مەرزىمگە سايلايدى. ءبىرىنشى كەزەڭدە ۇمىتكەرلەر 50 پا­يىزدىق مەجەدەن اسا الماعان جاع­دايدا ەكىنشى راۋند وتەدى. وندا كوپ قولداۋ يەلەنگەن ەكى ۇمىت­كەر قاتىسادى. ەكىنشى تۋر 28 مامىرعا جوسپارلانعان. بۇدان بولەك, پارلامەنتتىڭ 600 مۇشەسىن تاڭ­دايدى.

كەي ساراپشىلار تۇركياداعى بۇل سايلاۋدى تاريحي ءسات دەپ سانايدى. ويتكەنى وسىدان 100 جىل بۇرىن تۇركيا رەسپۋبليكاسىنىڭ ىرگە­تاسى قالانىپ, مۇستافا كەمال اتاتۇرىك ەل تىزگىنىن قولىنا العان ەدى. بيىلعى ساياسي دودانىڭ وسىنداي سيمۆولدىق ءمانى بار دەپ ەسەپ­تەي­تىندەر جەتەرلىك.

ايتا كەتەرلىگى, باستى ۇمىت­كەر­لەر­دىڭ ەكەۋى دە سايلاۋ ناۋقانىن قىزۋ جۇرگىزدى. پرەزيدەنت رەجەپ تايپ ەردوعان ىستانبۇلداعى ايا-سو­فيا مەشىتىندە كەشكى نامازدا قاسيەتتى قۇران كارىمنىڭ ءبى­رىن­شى سۇرەسىن ماقامىنا كەلتىرىپ وقىعان ەكەن. ال كەمال كىلىچ­دا­روعلۋ رەسپۋبليكانىڭ نەگىزىن قا­لاۋ­شى مۇستافا كەمال اتا­تۇ­­رىكتىڭ كەسە­نە­سىنە بارىپ, جاق­تاس­تا­رىنا «ەل تاعدىرىن وزگەر­تىڭ­دەر» دەپ ۇندەۋ تاستادى.

باۋىرلاس ەلدەگى ساياسي دودانى حالىقارالىق ۇيىمدار باقىلايدى. ءبىزدىڭ ەلدەن دە بىرنەشە دەلەگاتسيا اتتاندى. اتاپ ايتقاندا, تۇركپا ۇيىمى اتىنان سامات مۇساباەۆ, بەكبولات ورىنبەكوۆ, ەقىۇ ۇيىمىنان ەرلان سايروۆ جانە سۇلتان دۇيسەن­بينوۆ سەكىلدى بەلگىلى دەپۋتاتتار سايلاۋدا بايقاۋشى بولادى.

انادولىداعى سايلاۋدى ەۋروپا ەلدەرى دە ءجىتى قاداعالايتىنى تۇسى­نىكتى. ويتكەنى كەيىنگى جىلدارى ر.ەردوعان مەن ەۋروپالىق وداق ارا­سىن­داعى قارىم-قاتىناس شيەلە­نىسە ءتۇستى. بۇعان قوسا, قارت قۇر­لىق­­تىڭ باستى ۇيىمى قۇرامىنا تۇركيانى قوسۋعا اسىعار ەمەس.

دەگەنمەن تۇركيا ناتو-نىڭ بەلدى مۇشەسى. شىعىس ەۋ­رو­پاداعى گەوساياسي احۋال­دىڭ شيە­لەنىسىن ەسكەرسەك, تۇركيا­نىڭ ونى شەشۋگە قوماقتى ۇلەس قوسا­تى­نىن بريۋس­سەلدەگى شەنەۋ­نىك­تەر جاقسى تۇسى­نە­دى. ءبىر جاعىنان ىستانبۇل بيلىگى ۋكراينا تاراپىنا قارۋ-جاراق ساتسا, ەكىنشى جاعىنان رە­سەيگە سا­لىن­عان سانكتسيالاردى قول­­داعان جوق.

سوندىقتان انادولىنى كىم باسقاراتىنى تۇرىك اعايىندار ءۇشىن عانا ەمەس, ەۋروپا ءۇشىن دە ماڭىزدى. بىزگە دە باۋىرلاس حالىقتىڭ بىرلىگى مەن بەكەمدىگى كەرەك. ەندەشە, ەل تىزگىنىن كىم ۇستاسا دا, ەكىجاقتى قارىم-قاتىناستى ودان ءارى نىعايتاتىن باسشى كەلە­تى­نىنە سەنىم بىلدىرەمىز.

سوڭعى جاڭالىقتار