بەلگىلى قالامگەرلەر قازىلىق جاساعان بايقاۋعا پروزا, پۋبليتسيستيكا جانە قالامگەردىڭ شىعارماشىلىعىنا ارنالعان ءۇش اتالىم بويىنشا 107 شىعارما كەلىپ تۇسكەن. عىلىمي كونفەرەنتسيادا ستۋدەنتتەر, ماگيسترانتتار مەن جاس عالىمدار اراسىندا وتكىزىلگەن وسى بايقاۋدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا ۇزدىك جۇمىس پەن جۇلدەگەرلەر ەسىمى انىقتالىپ, ولارعا قارجىلاي سەرتيفيكات تابىستالدى.
ماراپاتتاۋ راسىمىنەن سوڭ قالامگەردىڭ ادەبيەتتەگى ورنى, شىعارماشىلىعىنداعى ەرەكشەلىك تۋرالى فيلولوگيا عىلىمدارىنىڭ دوكتورى, پروفەسسور قانسەيىت ابدەز ۇلى «تۋىندىلارىن ۋاقىت جەڭە الماعان جازۋشى» اتتى بايانداماسىندا ەگجەي-تەگجەيلى اڭگىمەلەدى.
ادەبيەتتىڭ التىن عاسىرىندا وندىرە جازعان قالامگەرلەردىڭ ءبىرى ر.رايىمقۇلوۆ بولدى. ۇلى مۇحتار اۋەزوۆتىڭ كوزى ءتىرى بولماعانىمەن, عابيت مۇسىرەپوۆ, عابيدەن مۇستافين, ءسابيت مۇقانوۆ, ءابدىلدا تاجىباەۆ, ءابۋ سارسەنباەۆ, ديحان ابىلەۆ, حاميت ەرعاليەۆ, تاحاۋي احتانوۆ, ءىلياس ەسەنبەرلين سىندى ادەبيەتتىڭ كلاسسيك تارلاندارىمەن بىرگە قالام تەربەگەن راحمەتوللا ەسىمى ەلگە كەڭ جايىلدى. «قازاق ادەبيەتى مەن رۋحانياتىنىڭ تىنىسى تارىلىپ, قالادان, ورتالىقتاردان اۋىلعا قاراي ىعىستىرىلۋى ۇلى يمپەريالىق ءشوۆينيزمنىڭ بولشەۆيكتىك پارتياسى ۇستەمدىك قۇرعان توتاليتارلىق جۇيەسى قازاق ۇلتىنا وڭ قاباق تانىتقان جوق. اسىرەسە تۇركى جۇرتىن تۇگەل ۋىسىندا ۇستادى. تاريحي كەزەڭدەر مەن تاريحي وقيعالاردىڭ بارلىعى راحمەتوللا رايىمقۇلوۆ شىعارمالارىنىڭ تاقىرىپتىق ارقاۋى بولدى» دەدى پروفەسسور قانسەيىت ابدەز ۇلى.
اۆتور ءوز باسىنان وتكەرگەن, ءوزى ءومىر سۇرگەن وسىناۋ كەزەڭنىڭ تىنىس-تىرشىلىگىن سۋرەتتەپ, كوركەم كەستەلەپ, قۇنارلى, بەينەلى تىلدە ءوز تۋىندىلارىندا باياندادى. قالامگەردىڭ ءار جىلدارى جارىققا شىققان شىعارمالارى ءجۇز مىڭداعان تيراجبەن قازاق وقىرمانىنىڭ قولىنا ءتيدى. عالىمنىڭ ايتۋىنشا, 65 جاسىندا ومىردەن ەرتە وتكەن قارىمدى قالامگەر شىعارمالارى ۇلتپەن بىرگە جاساي بەرەدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرۋىمەن جيىنعا ارنايى كەلىپ قاتىسقان پرەزيدەنت كەڭەسشىسى مالىك وتارباەۆ كونفەرەنتسيا قاتىسۋشىلارىنا قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ قۇتتىقتاۋ حاتىن وقىپ بەردى. رۋحاني مۇرالارى قىمبات قازىناعا اينالعان قالامگەر مەرەيتويىنا وراي اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان قىدىرالىنىڭ جولداعان لەبىزىن «قازاق گازەتتەرى» باس ديرەكتورىنىڭ ورىنباسارى دۋمان اناش جەتكىزدى.
رۋحانيات قايراتكەرلەرىنە تاعزىم جاسالاتىن تاعىلىمدى باسقوسۋدىڭ كوڭىل تولقىتار ءساتى – تاريح قويناۋىندا قالىپ بارا جاتقان ەسىمدى ەستەلىكپەن جاڭعىرتۋ. قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى دۋلات يسابەكوۆ قالامگەر اعاسىمەن ارالاس-قۇرالاستىعى تۋرالى اڭگىمەسىن «ۇلكەننىڭ كىشىگە قامقورلىعى» دەيتىن ۇمىتىلىپ بارا جاتقان ەرەك قاسيەتپەن بايلانىستى ءوربىتتى. ول كەزدە راحمەتوللا اعاسى «جۇلدىز» جۋرنالىنىڭ پروزا ءبولىمىن باسقارادى. ادەبيەتتى سۇيەتىن جاس جىگىتتىڭ ماسكەۋ تۇبىندەگى قالىڭ ورمان ىشىندە اسكەري بورىشىن وتەپ ءجۇرىپ جازعان ەڭ العاشقى اڭگىمەسى «گاۋھارتاستىڭ» ءون بويىنا تۇنعان سۇلۋلىقتى تانىپ, ءبىر ك ۇلىپ, ءبىر جىلاپ وقىپ ۇناتىپ, ادەبي باسىلىمدا جاريالانۋىنا جاردەم بەرگەنىن, قالامگەر قامقورلىعىنان باستالعان سول سىيلاستىقتىڭ ءومىرىنىڭ سوڭىنا دەيىن جالعاسقانىن ەسكە الدى. سونداي-اق ر.رايىمقۇلوۆتىڭ «تۇيەلى ادام» شىعارماسىنىڭ جەلىسى بويىنشا «ماقشار تۇنگى ماحاببات» اتتى پەسا جازعانىن, پەسا جەلىسىمەن ساحنالانعان سپەكتاكلدىڭ م.اۋەزوۆ اتىنداعى دراما تەاترىنىڭ رەپەرتۋارىنان تۇسپەي, تابىستى قويىلىپ كەلە جاتقانىن ايتتى.
تىرشىلىكتە ساناۋلى ساتتەردە عانا كەزدەسكەنىن ەسكە العان اقىن نۇرلان ورازالين ر.رايىمقۇلوۆتىڭ ءوز جولىن, ءوز سۇرلەۋىن ءوزى سالىپ كەتكەن تۇلعا ەكەنىن تەبىرەنە جەتكىزدى. «العاش 1966 جىلى «جۇلدىز» جۋرنالىنا ولەڭ الىپ باردىم. جۋرنالدىڭ پوەزيا بولىمىندە مۇقاعالي ماقاتاەۆ بار دەپ ەستىگەنمىن, سول كىسىنى ىزدەدىم. كابينەتكە كىرىپ بارسام, توردە اسقار سۇلەيمەنوۆ تەلەفونمەن سويلەسىپ وتىر, وعان قارسى بەتتە شاپشاڭ قيمىلدايتىن كىشى راحاڭ ءجۇر. ءبىر كەزدە قاليحان اعامىز كىرىپ كەلدى. توردە باسقالارعا قاراعاندا ەرەسەكتەۋ اقسارى كىسى ۇندەمەي قاراپ وتىردى. «كىمدى ىزدەدىڭ؟» دەدى. ولەڭ اكەلگەنىمدى ايتىپ ەدىم, «مۇقاعاليدى ىزدەپ كەلگەن شىعارسىڭ, ول دالاعا شىعىپ كەتىپ ەدى, قازىر كەلەدى» دەدى. كوزىنەن قيىندىق كورگەن, ءومىر كورگەن, تاعدىرىن ادەبيەتكە ارناعان ادامنىڭ ساۋلەسىن كورگەندەي بولدىم. «پروزا جازبايسىڭ با؟» دەپ سۇرادى. «جوق» دەدىم. «ەندەشە...» دەي بەرگەنىندە, مۇقاڭ كىرىپ كەلدى. وسىدان كەيىن مەنى كەزدەستىرە قالسا ء«اي, مۇقاعاليدىڭ ءىنىسى» دەپ الىستان قولىن كوتەرەتىن» دەيدى اقىن نۇرلان ورازالين.
جيىندا ءسوز العان قالامگەرلەر ر.رايىمقۇلوۆپەن قىزىق جاعدايدا تانىسقانىن ءسوز ەتسە, بەلگىلى قالامگەر ساۋىتبەك ابدراحمانوۆتىڭ تانىستىعى «شىجىق» جاعدايدا باستالعانى تىڭداۋشىسىن بىردەن ءۇيىرىپ الدى. سول جىلدارى «قازاق ادەبيەتى» گازەتىنە ر.رايىمقۇلوۆتىڭ «كوكسەرەك» – شىقپاۋىنا كوپ سەبەپ» دەگەن سىن ماقالاسى جاريالانادى. وندا اۆتور كينو مەن شىعارمانىڭ الشاق كەتكەن تۇستارىن سانامالاپ كورسەتە كەلىپ, «وسى ءفيلمدى م.اۋەزوۆ كورسە نە دەر ەدى؟ ءسوز جوق, ول كىسى تۇڭىلەر ەدى» دەگەن اۋىر ءتۇيىن جاسايدى. ۋنيۆەرسيتەتتىڭ سوڭعى كۋرسىندا ديپلوم جازىپ جۇرگەن ستۋدەنت س.ابدراحمانوۆ «سوتسياليستىك قازاقستانعا» «قۇرماش, قاسقىر جانە قايىرىمدىلىق» اتتى ماقالا جازادى. «كوكسەرەك» ءفيلمى جارىققا شىققاننان كەيىن جوعارى باعالانىپ, كەڭەس كينوسىنىڭ اتىنان «وسكار» سىيلىعىنا نوميناتسياعا ۇسىنىلىپ جاتقان ۋاقىت. ءفيلمنىڭ «وسكارعا» ۇسىنىلۋى – ۇلكەن باعا. جاڭا ءفيلمنىڭ ەرەكشەلىگىن جان-جاقتى سارالاعان ماقالاسىندا ستۋدەنت راحمەتوللا اعاسىنىڭ «قازاق ادەبيەتىندە» جاريالانعان ماقالاسىمەن كەلىسپەيتىن تۇسىن اتاپ كورسەتەدى. وسى قىلىعىنا ءوزى دە ىشتەي قىسىلىپ جۇرگەن جاس جۋرناليست ارادا جىلعا جۋىق ۋاقىت وتكەننەن كەيىن جازۋشىلار وداعى الدىندا قالامگەر اعاسىمەن كەزدەيسوق كەزدەسىپ قالىپ, قولايسىزدانا امانداسىپ, اتى-ءجونىن ايتىپ تانىسادى. ول كىسى جايدارى قاباق تانىتىپ, سالەمىن ىقىلاسپەن العاندا يىعىنان اۋىر جۇك سىپىرىلىپ تۇسكەندەي جەڭىلدەپ سالا بەرەدى. مايدان كورگەن جازۋشى ماقالاداعى كوپ پىكىرگە توقتاعانىن ايتىپ, كوڭىلى تولعان ريزاشىلىق رايىمەن جاس اۆتوردىڭ قولىن الادى.
وسى تەكتەس اسەرلى ەستەلىكتەر ءتۇيىنىن بەلگىلى قالامگەرلەر سماعۇل ەلۋباي مەن اقۇشتاپ باقتىگەرەەۆا دا تارقاتىپ, جازۋشى شىعارمالارىنىڭ بۇگىنگى بۋىننىڭ يگىلىگىنە اينالۋى ءۇشىن قاجىرلى ەڭبەكتىڭ ۇلگىسىن كورسەتىپ جۇرگەن قىزى, بەلگىلى كومپوزيتور, قوعام جانە مەملەكەت قايراتكەرى اقتوتى رايىمقۇلوۆاعا راحمەت-ريزاشىلىعىن ءبىلدىردى. كونفەرەنتسيا اياسىندا ۋنيۆەرسيتەتتىڭ كەڭ زالىندا قالامگەر ءومىرى مەن شىعارماشىلىعىنان سىر شەرتەتىن مازمۇندى كورمە ۇيىمداستىرىلىپ, «قازاق ۋنيۆەرسيتەتى» باسپاسىنان «عيبراتتى عۇمىر» سەرياسىمەن جارىق كورگەن جازۋشىعا ارنالعان قوس جيناقتىڭ تۇساۋكەسەرى وتكىزىلدى. جازۋشى تۇرعان دوستىق كوشەسى بويىنداعى ۇيگە ەسكەرتكىش تاقتا ورناتىلدى.
الماتى
