كوللاجدى جاساعان زاۋرەش سماعۇل, «EQ»
ءتىپتى قازىر بازبىرەۋلەر «بلوگەرلەر ءداستۇرلى جۋرناليستەردى الماستىرۋى مۇمكىن» دەگەن پىكىر ايتىپ ءجۇر. وسى ورايدا, «بلوگەر دەگەن كىم؟», «ونىڭ جاۋاپكەرشىلىگى بار ما؟» دەگەن زاڭدى ساۋال تۋىندايدى. ساراپشىلار بلوگەر مەن الەۋمەتتىك جەلى بەلسەندىسىنىڭ ايىرماشىلىعى بار ەكەنىن, جۋرناليست پەن بلوگەر تەڭ ەمەس ەكەنىن العا تارتادى. كۇنى كەشە ءماجىلىس دەپۋتاتى اناس باققوجاەۆ پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ پەن باس پروكۋرور بەرىك اسىلوۆقا ازاماتتاردىڭ الەۋمەتتىك جەلىلەردەگى مالىمدەمەلەرى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىگى تۋرالى ماسەلە كوتەردى.
«وسىدان ون شاقتى جىل بۇرىن «بلوگەر» دەگەن ءسوز قازاق قوعامىنا العاش ەنگەندە – ءبىز ولاردى ساپالى كونتەنت جاسايتىن جاس ماماندار دەپ قابىلداعان ەدىك. العاشىندا بالكىم سولاي بولعان دا شىعار, بىراق قازىر «بلوگەر» دەگەن كىم؟ قازىر ءوزىن بلوگەرمىن دەپ جۇرگەندەردىڭ دەنى – اقپاراتتىڭ راس-وتىرىگىن تەكسەرمەي, وڭاي جولمەن بايۋ ماقساتىندا كەز كەلگەن ادامعا جالا جابۋدان تايىنبايتىن, بوپسالاپ اقشا تاباتىن, اتاققۇمار, ەلدىڭ بەرەكەسىن بۇزىپ, قاۋىپسىزدىگىنە قاتەر توندىرەتىن ساۋاتسىز ادامدار. ءوزىن بلوگەر ساناپ جۇرگەندەردىڭ باسىم بولىگى شىن مانىندە بلوگتىڭ نە ەكەنىن ءتۇسىنىپ ءجۇر دەپ ايتا المايمىز. كوپشىلىگى ەل الدىنداعى بەدەلىن, اتاق-دارەجەسىن پايدالانىپ, حالىققا كومەك جاساپ جاتقانداي سىڭاي تانىتىپ, الەۋمەتتىك جەلىلەردە ءتۇرلى «حايپ» ۇيىمداستىرىپ الەك. ءدال وسى بلوگەرلەر تالاي جىلدان بەرى ۇمىت بولعان قارجىلىق پيراميدانىڭ جاندانۋىنا دا سەبەپ بولعانىن ءبارىمىز جاقسى بىلەمىز. سول الاياقتارعا سەنىپ قالعان قانشاما ادام سۋيتسيد جاسادى, قانشاسى دەنساۋلىعىنان ايىرىلدى, تاعى قانشاماسى ءۇيسىز-كۇيسىز قالىپ, قاڭعىرىپ كەتتى؟! ولاردىڭ وبالى كىمگە؟», دەيدى ا.باققوجاەۆ.
دەپۋتاتتىڭ ايتۋىنشا, كەيىنگى كەزدە بلوگەرلەر ەلدەگى ءتۇرلى الەۋمەتتىك جاعدايلاردى ءوز ىڭعايىنا بۇرمالاپ, وعان ۇلتارالىق رەڭ بەرىپ, جالعان اقپارات تاراتادى. وسىعان بايلانىستى ولاردىڭ ارەكەتىن مايشاممەن قاراۋعا شاقىرىپ وتىر. بۇعان مىسال رەتىندە قورداي وقيعاسىنا توقتالدى.
«جەكە ازاماتتاردىڭ ىشكەن-جەگەنىن, كيگەن كيىمىنە دەيىن اڭدىپ, قوعامدا كيبەربۋللينگ جاساپ جۇرگەن بلوگەرلەر توبى تاعى بار. وكىنىشكە قاراي, ومىرگە دەگەن كوزقاراسى ەندى قالىپتاسىپ كەلە جاتقان جاستارىمىز وسى بلوگەرلەرگە ەلىكتەپ, جاتىپىشەرلىككە اۋەستەنىپ بارادى, ولار ۇلتىمىزعا جات مادەنيەت پەن تەرىس يدەولوگيانى بويىنا ءسىڭىرىپ جاتىر. سونداي-اق وسى بلوگەرلەردىڭ سوزىنە سەنىپ, شەتەلگە كۇڭدىككە تۇسكەن قىزدارىمىز قانشاما؟ ءبىز قىسقا عانا ۋاقىت ىشىندە ءسوزى مەن ىسىنە جاۋاپ بەرە المايتىن بلوگەرلەردىڭ وتانىنا اينالىپ كەتكەندەيمىز. بۇل – قوعام ءۇشىن دە, مەملەكەت ءۇشىن دە قاۋىپتى قۇبىلىس. ال مۇنىڭ ءبارى بىزدەگى زاڭنامادا بلوگەر مارتەبەسى ايقىندالماعاننان. جاۋاپكەرشىلىكتىڭ جوق ەكەنىن سەزىنگەن مۇنداي ادامدار ارينە, ويىنا كەلگەنىن ىستەيدى», دەيدى ا.باققوجاەۆ.
ونىڭ ايتۋىنشا, حالىققا شىن جاناشىر بلوگەرلەر بارشىلىق. دەپۋتات كوپبالالى جالعىزباستى انالارعا, مۇگەدەك جاندارعا جاردەم بەرىپ, الەۋمەتتىك جەلى ارقىلى حالىققا پايداسىن تيگىزىپ جۇرگەن جەرلەستەرىنە العىسىن ءبىلدىردى. وقىرمانعا قىزىقتى ءارى پايدالى اقپارات تاراتىپ, جەكە بلوگىن جۇرگىزىپ جۇرگەندەرگە دە قويار كىناسى جوق ەكەنىن جەتكىزدى.
«بىراق الەۋمەتتىك جەلىلەرىن پايدالانىپ, ازاماتتار مەن ۇيىمداردىڭ قۇقىعى مەن زاڭدى مۇددەلەرىنە زيان كەلتىرەتىن جالعان اقپارات تاراتقانى ءۇشىن ولارعا قولدانىلاتىن شارا قاراستىرىلماعان. سول سەبەپتى ولاردا ەشقانداي جاۋاپكەرشىلىك جوق. ارتىن زەرتتەپ, شىندىق پا, جوق پا باستارىن قاتىرمايدى. باستىسى – شۋ. باستىسى – ءسوز. كىمنىڭ بولماسىن الدىندا دىكىڭدەپ, بەتتەن الىپ, جەكە باسىنا تيىسەدى. ءسوز بوستاندىعى دەگەن وسى ما؟ ءبىز وسىلايشا تۇتاستاي ءبىر ماماندىقتى قور قىلىپ وتىرمىز. جۋرناليستەردىڭ كوبى جۇمىسسىز. ولاردىڭ ءبىلىمى دە, تالابى دا بار. ولاردىڭ بلوگەرلەردەن ايىرماشىلىعى – ادەپتى, سوندىقتان دا جۇمىسسىز», دەيدى ا.باققوجاەۆ.
وسىعان بايلانىستى دەپۋتات زاڭ جوباسىندا سالا ماماندارى ءبىر كىسىدەي اتسالىسۋى قاجەتتىگىنە توقتالدى. ونىڭ پايىمداۋىنشا, اقپارات سالاسىنداعى جاۋاپكەرشىلىكتى تەك جۋرناليستەر ەمەس, بلوگەرلەر دە سەزىنۋگە ءتيىس.
ماسەلەن, PR مەنەدجەر الماس توقاباەۆ دەپۋتاتتىڭ پىكىرىمەن كەلىسەدى. ونىڭ ايتۋىنشا, ارتىق كەتكەن بلوگەرلەر جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلماي, ۆيدەو كەشىرىم سۇراپ قۇتىلىپ كەتەدى.
«دەپۋتاتتىڭ ءسوزىنىڭ جانى بار. تولىقتاي بولماسا دا, جارتىلاي كەلىسەمىن. بۇعان ەكى سەبەپ بار. ءبىرىنشىسى, بىزدەگى زاڭدار – ازاماتتىق, قىلمىستىق كودەكستەر دۇرىس جۇمىس ىستەمەيدى. ياعني بلوگەرلەر ارتىق سويلەپ قويادى, سەپەراتيزمگە شاقىرادى, جەكە باسقا وتەدى. وسىنداي وقيعانىڭ بارىندە بلوگەر جازالانبايدى. كوبى بەينەۇندەۋ جاساپ, كەشىرىم سۇراۋ ارقىلى قۇتىلىپ كەتەدى. ال ولاردىڭ جازالانباۋى ادامعا ەركىندىك بەرىپ, ودان سايىن قۇتىرا تۇسەدى», دەيدى ا.توقاباەۆ.
سونداي-اق ساراپشى بلوگەرلەر كوبىنە مەملەكەتتىك قىزمەتكەرلەردى بوپسالايتىنىن العا تارتادى. اسىرەسە, مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە قاتىسى بار ادامداردى نىساناعا الادى. ال ونداي قىزمەتكەرلەردىڭ قولى تازا بولماعاندىقتان, بوپساعا كونەدى. ءسويتىپ, بلوگەرلەر سۇراعان قارجىنى تاۋىپ بەرەدى.
«جاعدايدىڭ ءدال وسىنداي بولۋىنا مەملەكەتتىڭ اقپاراتتىق ساياساتىنىڭ جۇيەسىزدىگى اسەر ەتىپ وتىر. ويتكەنى مەملەكەت تاراپىنان ءتۇسىندىرۋ, اقپارات جەتكىزۋ, اقپاراتتىق شابۋىلدى قايتارۋ سەكىلدى ارەكەتتەر جەتكىلىكتى دامىماعان. ال اقپارات جوق جەردە ونىڭ ورنىن باسقا نارسە تولتىرادى. قازىرگى تاڭدا مۇنى اتقارىپ وتىرعان بلوگەرلەر. ارينە, بلوگەرلەردىڭ ىشىندە شىنايى اقپارات جەتكىزگىسى, بىلىممەن بولگىسى كەلەتىندەر بار. بىراق دەزينفورماتسيا, جالعان اقپارات تاراتۋ ارقىلى حالىق اراسىندا دۇربەلەڭ تۋدىرۋعا, بەلگىلى ءبىر قارجىلىق ماقساتتى كوزدەۋ ارقىلى بوپسامەن اينالىساتىندار دا تابىلادى», دەيدى ا.توقاباەۆ.
مۇنداي پىكىردى الەۋمەتتىك جەلى بەلسەندىلەرى مەن تانىمال تۇلعالار دا ايتىپ جاتىر. مىسالى, اقىن داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى ءماجىلىس دەپۋتاتى اناس باققوجاەۆتىڭ بلوگەر مارتەبەسى ماسەلەسىن كوتەرىپ, ۇكىمەت باسشىسى مەن باس پروكۋرورعا ساۋال جولداۋىن ءجون سانايدى.
«قازاقتا «قىزدىرمانىڭ قىزىل تىلىنە ەرىپ» دەگەن تىركەس بار. بۇگىندە اشىق اقپاراتتىق كەڭىستىكتە ايعايعا سۇرەن قوسقان, قۇرىققا سىرىق جالعاعان, وزدەرىن «بلوگەر» دەپ ات قويىپ, ايدارلاپ العان ءبىر توپ بار. «ساماۋىرىن سۋالدى دەگەندى سامارقاندى سۋ الدى» دەپ جەتكىزەتىن بلوگەرسىماقتارعا باقىلاۋدى كۇشەيتكەن ءجون-اق», دەيدى جازۋشىلار وداعى استانا قالالىق فيليالىنىڭ باسشىسى داۋلەتكەرەي كاپ ۇلى.
وكىنىشكە قاراي, ميلليونداعان وقىرمانى بار جەلى بەلسەندىلەرى كەيدە تەكسەرىلمەگەن جالعان اقپاراتتاردى جاريالاپ جىبەرەتىنى جاسىرىن ەمەس. ال مۇنداي جاعدايدا ولارعا ەشقانداي جاۋاپكەرشىلىك قاراستىرىلماعان. تەك بۇكىل ەل بولىپ شۋلاعاندا عانا كەشىرىم سۇراپ قۇتىلادى. ەندەشە, بلوگەردىڭ مارتەبەسىن زاڭمەن ايقىندايتىن كەز كەلگەنى انىق.
ايتا كەتەيىك, بۇگىندە ەلىمىزدە باق سالاسىنداعى زاڭنامانى جەتىلدىرۋ جۇمىستارى جان-جاقتى ءجۇرىپ جاتىر. اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى قوعامدا قىزۋ تالقىلانعان «ماسس-مەديا تۋرالى» زاڭ جوباسىنان بولەك «ينتەرنەت-جارناما جانە ونلاين پلاتفورمالار تۋرالى» زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ ۇستىندە.
