قاقتىعىس ءساۋىر ايىنىڭ ورتاسىندا باستالدى. اسكەري رەجىمنىڭ ەكى نەگىزگى فراكتسياسى بيلىك ءۇشىن تايتالاسىپ جاتىر. سۋدان قارۋلى كۇشتەرى ەلدىڭ ءىس جۇزىندە بيلەۋشىسى گەنەرال ابدەل فاتتاح ءال-بۋرحانعا بوي ۇسىنعان. ال جەدەل ارەكەت ەتۋ كۇشتەرى (RSF) قىزمەتكەرلەرى بۇرىنعى اسكەري قولباسشى, حەمەدتي دەگەن اتپەن بەلگىلى گەنەرال موحامەد حامدان داگالونىڭ سويىلىن سوعىپ وتىر. بيلىككە تالاستىڭ ءتۇپ-تامىرى ەلدى تالاي جىل بيلەگەن ديكتاتور ومار ءال-باشيرگە بارىپ تىرەلەدى. 2019 جىلعى كوتەرىلىستەن كەيىن 26 جىل ەل بيلەگەن پرەزيدەنت تاعىنان تايعان ەدى. ءسويتىپ, ەلدە ۋاقىتشا ۇكىمەت قۇرىلىپ, بيلىك ۋاقىتشا اسكەري كەڭەسكە بەرىلدى. ونى العاشقىدا احمەد اۆاد يبن اۋف باسقاردى, كەيىننەن كەڭەستىڭ باسشىلىعى ابدەل فاتتاح ءال-بۋرحانعا بەرىلدى. باشير قىزمەتىنەن كەتكەن سوڭ دەموكراتيالىق ۇلگىدەگى ۇكىمەت قۇرۋعا تالپىنىس جاسالعان-دى. الايدا بۇل قادام ءساتسىز اياقتالدى. سوندىقتان شىعار, 2022 جىلدىڭ باسىندا-اق ديپلوماتتار حارتۋمدا قاقتىعىس باستالۋى ىقتيمال ەكەنىن ايتىپ, دابىل كوتەردى.
RSF كۇشتەرىنىڭ نەگىزىن 20 جىلداي بۇرىن ومار ءال-باشير قالادى. بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى تاراتقان مالىمەتكە سۇيەنسەك, مۇنداي كۇشتىك قۇرىلىم دارفۋرداعى كوتەرىلىستى باسۋ ءۇشىن قاجەت بولعان. ءسويتىپ, ساياسي جانە ەكونوميكالىق احۋالعا نارازى جەرگىلىكتى حالىقتى ورتالىق بيلىككە باعىندىرىپ, تۇقىرتىپ الۋدى كوزدەگەن. حالىق اراسىندا جەدەل ارەكەت ەتۋ كۇشتەرى «جانجاۆيد» اتىمەن تانىلىپ, ز ۇلىمدىق مەكەمەسى رەتىندە سانالاتىن كورىنەدى. 2013 جىلى RSF جارتىلاي اسكەريلەنگەن قۇرىلىمعا اينالدى. ونىڭ باسشىلىعىنا اسكەري شەن بەرىلدى. ءسويتىپ, دارفۋرداعى كوتەرىلىستى باسۋعا قاتىستى. بۇدان بولەك, يەمەندەگى, ليۆياداعى قاقتىعىستارعا دا ۇلەس قوسقانى بەلگىلى. دەگەنمەن 2019 جىلى حەمەدتي باستاعان RSF مەن ءال-بۋرحان باسقاراتىن تۇراقتى اسكەري كۇشتەر بىرلەسىپ, ومار ءال-ءباشيردى تاقتان تايدىردى. كەيىنىرەك ەلدە تاعى ءبىر كوتەرىلىس بولىپ, بيلىكتى ازاماتتىق ارناعا بۇرۋعا تالپىنعان. بىراق نارازىلىق اكتسياسى ءساتسىز اياقتالىپ, بيلىكتەگىلەر ونى كۇشپەن باستى. سودان بەرى سۋدانداعى احۋال وڭالماي-اق قويدى.
وكىنىشكە قاراي, سۋداندا قازاقستان ازاماتتارى دا جۇرگەن. قازىرگى تاڭدا سىرتقى ىستەر مينيسترلىگى ولاردى ەلدەن شىعارۋعا ارەكەت جاساپ جاتىر. سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ حابارلاۋىنشا, قازاقستان ەلشىلىكتەرىنىڭ ەسەبىنە سايكەس قاقتىعىس ورشىگەنگە دەيىن سۋداندا بارلىعى 17 قازاقستان ازاماتى بولعان.
«سۋدانداعى قارۋلى قاقتىعىستىڭ كۇشەيۋىنە بايلانىستى مىسىرداعى جانە ەفيوپياداعى ەلشىلىكتەرىمىز, سونداي-اق دجيدداداعى باس كونسۋلدىق قازاقستان ازاماتتارىن ەۆاكۋاتسيالاۋ ماسەلەسىمەن اينالىسىپ جاتىر. باستاپقىدا ول جاقتاعى قازاقستاننىڭ ءۇش ازاماتى عانا بەلگىلى بولعان. كەيىن اقپارات باق-تا جاريالانعاننان كەيىن سۋدان اۋماعىنداعى تاعى 14 ازاماتىمىز مينيسترلىككە جۇگىندى», دەدى سىرتقى ىستەر مينيسترلىگىنىڭ رەسمي وكىلى ايبەك سمادياروۆ.
وتانداستارىمىزدىڭ كوپشىلىگى سۋدانعا جەكە تاۋ-كەن كومپانياسىندا جۇمىس ىستەۋ ءۇشىن كەلگەن. سۋداندا ورنالاسقان رەسەي, تۇركيانىڭ ەفيوپيا, يوردانيا ەلشىلىكتەرىنىڭ كومەگىمەن, قازاقستاننىڭ التى ازاماتى ەۆاكۋاتسيالاندى. ولار يوردانيا, ساۋد ارابياسى جانە ەفيوپياعا جەتكىزىلگەن.
«يۋنيسەف-تە قىزمەت ىستەيتىن قازاقستاننىڭ ءبىر ازاماتى يوردانياداعى يۋنيسەف كامپۋسىنا ورنالاستىرىلدى, تاعى ءبىر وتانداسىمىز ءوز ءوتىنىشى بويىنشا بىرىككەن اراب امىرلىكتەرىندە قالۋدى ۇيعاردى. ءبىزدىڭ ءتورت وتانداسىمىز قازاقستانعا كەلدى. 17 ازاماتتىڭ التاۋى سۋداننان تىس جەرلەرگە كەتتى. قالعان 11 ازامات ءوز قالاۋى بويىنشا سۋداندا قالدى. ونىڭ 10-ى – تاۋ-كەن ءوندىرۋشى جەكە كومپانيانىڭ قىزمەتكەرلەرى. ءبىر ازامات – «شەكاراسىز دارىگەرلەر» ۇيىمىنىڭ قىزمەتكەرى. ول سوندا قالۋدى شەشتى, ءبىز دە ونىمەن بايلانىستامىز», دەدى ا.سمادياروۆ.
وسى ورايدا, الەم ەلدەرىنىڭ سۋداندا ءوز مۇددەسى بار ەكەنىن ايتا كەتكەن ءجون. بىراق قاقتىعىس تۇبەگەيلى ىشكى ماسەلە بولعاندىقتان, وعان الپاۋىت مەملەكەتتەر ىقپال ەتۋگە قاۋقارسىزدىق كورسەتىپ وتىر. ماسەلەن, 2019 جىلى ومار ءال-ءباشيردىڭ بيلىكتەن كەتۋىن قىزۋ قولداعان اقش تاراپى ايماقتا تۇراقتىلىقتى ساقتاۋعا ايتارلىقتاي ۇلەس قوسا المادى. ال قىتاي تالاي جىلدان بەرى افريكا قۇرلىعىندا ىقپالىن ارتتىرعىسى كەلەدى. سول سەبەپتى كوپتەگەن ينفراقۇرىلىمدىق جوبا باستاپ, اۋقىمدى ينۆەستيتسيا قۇيعان ەدى. دەگەنمەن سۋداننىڭ ىشكى ماسەلەسىنە كەلگەندە بەيجىڭ بيلىگى شاراسىز. ساراپشىلاردىڭ ايتۋىنشا, قىتاي ءالىپتىڭ ارتىن باعىپ وتىرعان سىڭايلى. الدا-جالدا كىم باسىم ءتۇسىپ, بيلىككە كەلسە, سونىمەن ارىپتەستىك ورناتۋعا تىرىسادى. سونداي-اق سۋدانعا قاتىستى رەسەيدىڭ دە ءوز مۇددەسى بار. كرەمل بيلىگى قازىرگى تاڭدا RSF كۇشتەرىن جانە حەمەدتيدى قولدايدى. «The Guardian» گازەتى مۇنىڭ سەبەبىن ەلدەگى التىن كەندەرىن زاڭسىز يگەرۋمەن بايلانىستىرادى. سونىمەن قاتار رەسەي سۋداندا تەڭىز كۇشتەرىن ورنالاستىرىپ, ءۇندى مۇحيتىنداعى ىقپالىن ارتتىرعىسى كەلەتىنىن العا تارتادى.
ايتپاقشى, ەلىمىز 2017-2018 جىلدارى بىرىككەن ۇلتتار ۇيىمىنىڭ قاۋىپسىزدىك كەڭەسىنە تۇراقتى ەمەس مۇشە بولىپ سايلانعانى بەلگىلى. سول كەزەڭدە قازاق ديپلوماتتارى سۋدان سەكىلدى ۇزاققا سوزىلعان جانە شيەلەنىسكە تولى قاقتىعىستار شارپىعان وڭىرلەرگە ءجىتى كوڭىل بولگەن ەدى. سونداي-اق سۋدانعا ساراپشىلار دەڭگەيىندەگى ساپارلار ۇيىمداستىردى.
