– مارات امانگەلدى ۇلى, مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەڭبەك ادامىن مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنان قوسىمشا الەۋمەتتىك قولداۋدى قامتاماسىز ەتەدى. بۇل تولەمدەر قانداي قاراجات ەسەبىنەن بولىنەدى؟
– ەلىمىزدە مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ 2005 جىلدان باستاپ ءارتۇرلى الەۋمەتتىك جاعدايلار تۋىنداعان كەزدە ەڭبەك ازاماتتارىن الەۋمەتتىك قولداۋدىڭ قوسىمشا تەتىگى رەتىندە ەنگىزىلدى. مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنىڭ قارجىلىق رەسۋرستارى جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ جۇمىسكەرلەر ءۇشىن, سونداي-اق جەكە كاسىپكەرلەر مەن ارنايى تاجىريبەمەن اينالىساتىن ادامدارعا كەمىندە ءبىر جانە جەتى ەسەلەنگەن ەڭ تومەنگى جالاقى كولەمىنەن اسپايتىن تابىستىڭ 3,5% مولشەرىندە بەرىلەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەر ەسەبىنەن قالىپتاستىرىلادى. بۇل رەتتە الەۋمەتتىك تولەمدەر مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى سياقتى جۇمىسكەردىڭ جالاقىسىنان الىنبايدى, جۇمىس بەرۋشىلەردىڭ قاراجاتى ەسەبىنەن تولەنەدى.
مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسى ىنتىماقتاستىق قاعيداتتارىنا نەگىزدەلگەن, ويتكەنى الەۋمەتتىك تولەمدەر بارلىق ەڭبەك ازاماتى ءۇشىن بەرىلەدى, ال تولەمدەردى تەك الەۋمەتتىك وقىس جاعداي تۋىنداعان ادامدار عانا الادى. مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسىنە 6,8 ميلليوننان اسا جۇمىس ىستەيتىن ازامات قاتىسادى, ءبىر جىلدا ونىڭ 1,2 ميلليونعا جۋىعى الەۋمەتتىك تولەمدەر الادى.
– ءارتۇرلى ساناتتاعى تولەۋشىلەر ءۇشىن الەۋمەتتىك اۋدارىمداردى تولەۋ تەتىكتەرى تۋرالى ايتا كەتسەڭىز. ماسەلەن, جەكە ەڭبەك شارتىندا اي سايىنعى تابىسى 200 مىڭ تەڭگە كولەمىندە بولاتىن جاعدايدا قالاي بولادى؟
– تولەۋشى (جۇمىس بەرۋشى) مەملەكەتتىك الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ قورىنا الەۋمەتتىك اۋدارىمداردى اي سايىن «ازاماتتارعا ارنالعان ۇكىمەت» مەملەكەتتىك كورپوراتسياسىنىڭ بانك شوتى ارقىلى الەۋمەتتىك اۋدارىمدار تولەنەتىن ايدى كورسەتە وتىرىپ, ەسەپتەۋ وبەكتىسىنىڭ 3,5%-ى ەسەپتى ايدىڭ 25-كۇنىنەن كەشىكتىرمەي تولەيدى.
جۇمىس بەرۋشىنىڭ قورعا الەۋمەتتىك اۋدارىمدار تولەنبەيتىن كىرىستەرىن قوسپاعاندا, جۇمىس بەرۋشىنىڭ ەڭبەككە اقى تولەۋ رەتىندە كىرىستەر تۇرىندە تولەيتىن شىعىستارى جۇمىسكەرلەر ءۇشىن الەۋمەتتىك اۋدارىمدار ەسەپتەۋ وبەكتىسى بولادى. الەۋمەتتىك اۋدارىمدار تولەنبەيتىن كىرىستەر ساناتىنا مىندەتتى زەينەتاقى جارنالارى (مزج) ەنگىزىلگەن. ەگەر جۇمىسكەردىڭ ءبىر ايدا ەسەپتەلگەن تابىسى 200 000 تەڭگە بولسا, وندا الەۋمەتتىك اۋدارىمدار كولەمى 6 300 تەڭگەنى (200 000 تەڭگە – 10% (مزج)*3,5%) قۇرايدى.
سالىق كودەكسىنىڭ 774-بابىنا سايكەس بىرىڭعاي جيىنتىق تولەمدى (بجت) تولەۋشى جەكە تۇلعالار ءۇشىن الەۋمەتتىك اۋدارىمداردى ەسەپتەۋ وبەكتىسىنىڭ 20%-ىن قۇرايدى. بجت تولەۋشىلەر ءۇشىن الەۋمەتتىك اۋدارىمداردى ەسەپتەۋ وبەكتىسى رەسپۋبليكالىق جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالالاردا ءسال باسقاشا, ماسەلەن, استانادا ايلىق ەسەپتىك كورسەتكىشتىڭ (اەك) 1 ەسەلەنگەن كولەمى جانە 0,5 اەك بولادى. بۇل رەتتە بجت قازىرگى جانە الداعى ايلار ءۇشىن تولەنۋى مۇمكىن, ال وتكەن كەزەڭدەر ءۇشىن تولەنبەيدى. تولەم مەحانيزمى قاراپايىم – ەكىنشى دەڭگەيدەگى بانكتەردىڭ ءموبيلدى قوسىمشالارى ارقىلى بجت تولەنەدى. مەملەكەتتىك كورپوراتسياعا تۇسكەن قارجى تومەندەگىدەي تارتىپپەن قايتا بولىنەدى. ياعني جەكە تابىس سالىعىنا (جتس) – 10%; مزج بىرىڭعاي جيناقتاۋشى زەينەتاقى قورىنا (بجزق) – 30%; الەۋمەتتىك اۋدارىمدار قورعا – 20%; اۋدارىمدار مەن جارنالار الەۋمەتتىك مەديتسينالىق ساقتاندىرۋ قورىنا (امسق) – 40%.
– قاراپايىم ەڭبەك ادامى ءۇشىن بۇل الەۋمەتتىك تولەمدەردىڭ كەيبىر مەحانيزمى كۇردەلى ەكەنى راس. ال ماڭىزدىراعى – الەۋمەتتىك تولەمدەر مەن جەكە تابىس سالىعىن ازاماتتار قالاي وڭتايلى رەتتەي الادى؟
– 2023 جىلعى 1 قاڭتاردان باستاپ جۇمىسكەرلەردىڭ تابىسىنان الەۋمەتتىك تولەمدەر مەن جەكە تابىس سالىعىن تولەۋ جونىندەگى مىندەتتەمەلەردى ورىنداۋدى وڭايلاتۋ ماقساتىندا بىرىڭعاي تولەم (بت) ەنگىزىلدى. ماسەلەن, سالىق كودەكسىنىڭ 77-تاراۋىنىڭ 3-پاراگرافىندا جانە 78-تاراۋىندا كوزدەلگەن ارناۋلى سالىق رەجىمدەرىن قولداناتىن شاعىن ميكروكاسىپكەرلىك پەن شاعىن كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى جەكە تۇلعاعا جالاقى تۇرىندە تابىس تولەيتىن, سونداي-اق بت فورماتىندا جۇمىسكەرلەردىڭ تابىستارىنا سالىق سالۋ ءتارتىبىن تاڭداعان, جەكە كاسىپكەرلەر مەن زاڭدى تۇلعالار بت تولەۋشىلەر بولىپ سانالادى. 2023 جىلى بت كولەمى جۇمىسكەرلەر تابىسىنىڭ 20%-ى قۇرايدى. بج قۇرامىنا: جەكە تابىس سالىعى (جتس) – 9%; بجزق-عا مزج – 50%; الەۋمەتتىك اۋدارىمدار ءۇشىن قورعا – 16%; امسق-عا جۇمىس بەرۋشىنىڭ اۋدارىمدارى ءۇشىن –15%; امسق-عا جۇمىسكەرلەردىڭ جارنالارى – 10%.
– الەۋمەتتىك اۋدارىمداردىڭ ەڭ تومەنگى جانە ەڭ جوعارعى كولەمى بەلگىلەنگەن بە؟
– ءبىر تولەۋشىدەن الەۋمەتتىك اۋدارىمدار ەسەپتەۋدىڭ اي سايىنعى وبەكتىسى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەت تۋرالى زاڭعا سايكەس قارجى جىلىنا بەلگىلەنگەن ەڭ تومەنگى جالاقىنىڭ (ەتج) 7 ەسەلەنگەن كولەمىنەن اسپاۋعا ءتيىس (2023 جىلى: 7 * 70 000 تەڭگە *3,5% = 17 150 تەڭگە). ەگەر كۇنتىزبەلىك اي ءۇشىن الەۋمەتتىك اۋدارىمدار ەسەپتەۋ وبەكتىسى ءبىر ەتج-دەن كەم بولسا, وندا الەۋمەتتىك اۋدارىمدار ءبىر ەتج نەگىزگە الىنا وتىرىپ ەسەپتەلەدى جانە تولەنەدى (2023 جىلى: 70 000 تەڭگە *3,5% = 2 450 تەڭگە). بت قۇرامىنداعى اي سايىنعى ەڭ جوعارى الەۋمەتتىك اۋدارىمدار كولەمى 7 ەتج-دان 3,2%-دان اسپاۋى ءتيىس (2023 جىلى: 7 * 70 000 تەڭگە *3,2% = 15 680 تەڭگە).
– قوردان بەرىلەتىن الەۋمەتتىك تولەمدەردى ەسەپتەۋ الەۋمەتتىك اۋدارىمدار نەگىزىندە جۇرگىزىلەدى دەدىڭىز. وسىعان وراي الەۋمەتتىك اۋدارىمداردىڭ ءتۇسۋىن قالاي باقىلاۋعا بولادى؟
– مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدىڭ ماڭىزدى فاكتورى – جۇمىسقا رەسمي تۇردە ورنالاسۋ نەمەسە قىزمەتتى تىركەۋ. ويتكەنى تولەم كولەمى قورعا تۇسكەن الەۋمەتتىك اۋدارىمدارعا تىكەلەي بايلانىستى بولادى. وسىعان وراي جۇمىس ىستەيتىن ازاماتتارعا قورعا تۇسكەن الەۋمەتتىك اۋدارىمداردىڭ دۇرىستىعى مەن مەرزىمىن تۇراقتى تۇردە تەكسەرىپ وتىرۋىن ۇسىندىق. بۇل اقپاراتتاردى الۋدىڭ ءارتۇرلى مۇمكىندىگى بار. ماسەلەن, egov.kz ەلەكتروندىق ۇكىمەت پورتالى, (باستى بەت /ازاماتتارعا/ جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جانە جۇمىسپەن قامتۋ / جۇمىسقا ورنالاستىرۋ جانە جۇمىس ىزدەۋ / مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋدىڭ الەۋمەتتىك اۋدارىمدارى تۋرالى اقپارات) مەملەكەتتىك كورپوراتسياعا (حالىققا قىزمەت كورسەتۋ ورتالىقتارى) نەمەسە قوردىڭ فيليالىنا جەكە باسىن كۋالاندىراتىن قۇجاتپەن جۇگىنۋ ارقىلى الا الادى. قورىتىندىلاي كەلە, قازىر مىندەتتى الەۋمەتتىك ساقتاندىرۋ جۇيەسى ەڭبەك ازاماتتارىنىڭ الەۋمەتتىك قورعالۋىن ارتتىرۋعا جانە قوسىمشا ىنتالاندىرۋلار جاساۋعا باعىتتالعان ەلىمىزدەگى الەۋمەتتىك قامسىزداندىرۋدىڭ ماڭىزدى ءارى ءتيىمدى تەتىگىنە اينالىپ كەلە جاتقانىن ايتۋعا بولادى.
– تولىققاندى مالىمەتىڭىز ءۇشىن راحمەت.
اڭگىمەلەسكەن
باقىتبەك قادىر,
«Egemen Qazaqstan»
