سۋرەت «ەگەمەن قازاقستاننىڭ» ارحيۆىنەن الىندى
ساياسي پارتيالار ءوز وكىلدەرىن, پارتيالاستارىن وڭىرلەردەگى بيلىككە اكەلۋ ارقىلى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى بەدەلىن كوتەرەدى. تىكەلەي شەشىم قابىلداۋعا تىكەلەي اسەر ەتە الادى. مۇنىڭ ناتيجەسىندە جالپى قازاقستانداعى ساياسي باسەكەلەستىك, ساياسي بيلىك ءۇشىن كۇرەس نىعايادى
مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ جولداۋلارىندا ەلىمىزدەگى سايلاۋ جۇيەسىن جەتىلدىرۋدىڭ قاجەتى تۋرالى بىرنەشە رەت مالىمدەدى. وسىنداي ساياسي رەفورما اياسىندا 2021 جىلى اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ مەحانيزمى ىسكە قوسىلدى. سودان بەرى كوپتەگەن ەلدى مەكەندە جاڭا اكىمدەر قىزمەتىنە كىرىستى. وسى وزگەرىستەردىڭ زاڭدى جالعاسى – اۋدان اكىمدەرىن سايلاۋ بولماق. پرەزيدەنت توقاەۆ VIII شاقىرىلعان پارلامەنتتىڭ بىرلەسكەن وتىرىسىندا بۇل ماسەلەگە ەرەكشە نازار اۋداردى. مەملەكەت باسشىسىنىڭ پايىمداۋىنشا, مۇنداي وزگەرىستەر ەل بولاشاعى ءۇشىن اۋاداي قاجەت. زاڭ ۇستەمدىگى, حالىق بىرلىگى, الەۋمەتتىك ادىلدىك جانە ىشكى ساياسي تۇراقتىلىق ىرگەلى قۇندىلىقتارعا اينالۋعا ءتيىس.
«بيىل العاش رەت 45 اۋدان جانە وبلىستىق ماڭىزى بار قالا اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ وتەدى. سودان كەيىن ەلىمىزدەگى بارلىق اۋدان اكىمدەرىن سايلايتىن بولامىز. وسىلايشا, بيلىكتىڭ بارلىق ينستيتۋتتارى جاڭارىپ, تىڭ قارقىنمەن جۇمىس ىستەي باستايدى. ءبىز ساياسي ۇدەرىستى دەموكراتيالاندىرىپ, ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتى باسقارۋ ىسىنە قاتىسۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتە بەرەمىز», دەدى ق.توقاەۆ دەپۋتاتتار الدىندا سويلەگەن سوزىندە.
ەندەشە, ەلىمىزدى تاعى ءبىر ماڭىزدى ءسات كۇتىپ تۇر. اۋدان اكىمدەرىن بيىل پيلوتتىق رەجىمدە سايلاساق, كەلەسى جىلدان باستاپ جاپپاي قولدانىسقا ەنبەك. سونىمەن قاتار اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ دا جالعاسادى. ياعني ەكى دەڭگەيلى اتقارۋشى بيلىك وكىلدەرىن حالىق تاڭدايدى.
ال اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ 2021 جىلى باستالدى. تۇرعىندار ساياسي باسەكەگە بەلسەنە قاتىستى. جاڭا فورماتتا ۇيىمداستىرىلعان ساياسي ناۋقان تيىمدىلىگىن دالەلدەدى. تاڭداۋ بەرىلگەن ەلدى مەكەن تۇرعىندارى اۋىلىنىڭ بولاشاعىنا بەيجاي قارامايتىنىن اڭعاردىق. نەگىزى ەلىمىزدە اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ تاجىريبەسى بۇرىننان بار. ەلدى مەكەندەردەگى مۇنداي ساياسي دودا 2013 جىلى باستالعان-دى. ءتورت جىلدان كەيىن, 2017 جىلى 24 تامىزدا 14 وبلىستاعى اۋداندىق ماڭىزى بار قالالارى, اۋىلدىق وكرۋگتەرى, اۋىلدىق وكرۋگتىڭ قۇرامىنا كىرمەيتىن كەنتتەرى مەن اۋىلدارىنىڭ اكىمدەرى سايلاندى. دەگەنمەن بۇعان دەيىن اۋىل اكىمدەرى جاناما داۋىس بەرۋ ارقىلى, ياعني جەرگىلىكتى ءماسليحات دەپۋتاتتارىنىڭ شەشىمى ارقىلى سايلانىپ كەلگەن. ەندى ەلدى مەكەننىڭ باسشىسىن تۇرعىندار تىكەلەي داۋىس بەرۋ ارقىلى انىقتالدى.
ساراپشىلار اۋىل اكىمىن سايلاۋ دەموكراتيالىق وزگەرىسكە جول اشاتىندىعىن ايتادى. سونداي-اق حالىق اكىمنىڭ اتقارعان جۇمىسىنىڭ ناتيجەسىنە قاراپ باعا بەرە الادى. ياعني كەرەك ساتىندە قولداپ, كەز كەلگەن ۋاقىتتا ارىز شاعىمىن ايتا الادى. مۇنداي پىكىردى «جاس زاڭگەرلەر پالاتاسى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ توراعاسى, تاجىريبەلى زاڭگەر ساعيدوللا بايمۇرات تا قولدايدى. ونىڭ ايتۋىنشا, اۋىل اكىمىنە سول ايماقتان شىققان نەمەسە سول وڭىرگە قاتىسى بار ادام سايلانۋعا ءتيىس. ياعني ەلدى مەكەننىڭ ەرەكشەلىگى مەن احۋالىنان حاباردار ۇمىتكەر عانا اۋىلدى دامىتۋعا مول ۇلەس قوسا الادى.
ەكونوميكالىق ساراپشى جاسۇلان كۋشەباەۆ اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋدان مول ءۇمىت كۇتەدى. ويتكەنى اۋىلداردىڭ كوركەيۋى جالپى ەلدىڭ كوركەيۋىنە اكەلەتىنىن العا تارتادى. ەندەشە, ولاردى سايلاۋ, بەلگىلى ءبىر دەڭگەيدە دەربەستىك بەرۋ جۇمىس اياسىن كەڭەيتپەك.
«اۋىلدى كوركەيتۋگە, سول جەردەگى الەۋمەتتىك ەكونوميكالىق ماسەلەلەردى شەشۋگە ەڭ بىرىنشىدەن اۋىل اكىمى جاۋاپتى ەكەنىن ەسكەرۋىمىز كەرەك. الايدا كوپتەگەن اۋىل اكىمدەرى وزدەرىنىڭ مىندەتتەرىن ءتۇرلى سەبەپتەرگە بايلانىستى دۇرىس اتقارا الماي كەلە جاتىر. وسى جەردە اتاپ وتەتىن ەڭ باستى سەبەپ – اۋىل اكىمدەرىنىڭ قارجىلىق مۇمكىندىكتەرى شەكتەۋلى, اۋىل ماسەلەلەرىن شەشۋگە قاجەتتى قارجى كولەمىن تارتۋدا جانە باسقارۋدا تاۋەلسىزدىگى جوق. ارينە, ەلىمىزدەگى اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ جانە ولارعا جەكەلەگەن سالىقتاردى ءوندىرۋ بويىنشا قوسىمشا وكىلەتتىكتەر بەرۋ سەكىلدى رەفورمالار وتە ۋاقىتىلى ءارى دۇرىس جاسالىپ جاتىر. 2021 جىلدىڭ قورىتىندىسى بويىنشا جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ بيۋدجەتىنىڭ كىرىستەرى 187 ملرد تەڭگەنى قۇرادى. سونىڭ 32 ملرد تەڭگەگە جۋىعى نەمەسە 17,1 پايىزى وزدەرىنىڭ جيناعان كىرىستەرى. ال 155 ملرد تەڭگەسى جوعارى تۇرعان بيۋدجەتتەن ترانسفەرت رەتىندە العان», دەيدى ج.كۇشەباەۆ.
ساراپشىنىڭ ايتۋىنشا, دەربەس بيۋدجەتتى قالىپتاستىرۋ اكىمدەردىڭ جەرگىلىكتى ماڭىزى بار وزەكتى ماسەلەلەردى شەشۋ مۇمكىندىگىن جانە ازاماتتاردىڭ ءوز اۋىلىن, ەلدى مەكەنىن دامىتۋعا باعىتتالعان شەشىمدەر قابىلداۋ ۇدەرىسىنە قاتىسۋىن كەڭەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. قازىرگى كۇنى اۋىل اكىمدەرىنە ءتورت سالىقتان (تابىس, م ۇلىك, جەر, ترانسپورت سالىقتارى) تۇسكەن اقشانى جانە سالىقتىق ەمەس تابىس كوزدەرىن وزدەرىنە قالدىرىپ جۇمساۋعا رۇقسات بەرىلگەن.
«بۇل ورتا ەسەپپەن اۋىلداردىڭ بيۋدجەتىنىڭ 15 پايىزىن عانا قۇرايدى. بۇل ستاتيستيكادان ءالى كۇنگە دەيىن ترانسفەرت كولەمى جوعارى ەكەنىن بايقايمىز. بۇل اۋىل اكىمدەرىنىڭ اۋىل بيۋدجەتىنىڭ جەرگىلىكتى كىرىس كوزدەرىن تارتۋدا ءالسىز جۇمىس جاساپ جاتقانىن بىلدىرەدى. سونىمەن قاتار قازىرگى كۇنى اۋىل اكىمدەرىنىڭ بيۋدجەت كوزدەرىن باسقارۋدا قارجىلىق بىلىمدەرىنىڭ جەتىسپەۋشىلىگىن دە اتاپ وتكەن ءجون», دەيدى ج.كۇشەباەۆ.
قازاقستاننىڭ ستراتەگيالىق زەرتتەۋلەر ينستيتۋتى الەۋمەتتىك-ساياسي زەرتتەۋلەر ءبولىمىنىڭ اعا عىلىمي قىزمەتكەرى جانار سانحاەۆا اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ شەشىمدەردىڭ ساپاسى مەن تيىمدىلىگىن جاقسارتاتىنىن العا تارتادى. ويتكەنى بۇل – مەملەكەتتىك باسقارۋدى ورتالىقسىزداندىرۋ جانە جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ مەن جەرگىلىكتى دەموكراتيا ينستيتۋتتارىن كۇندەلىكتى تاجىريبەگە ەنگىزۋدەگى ماڭىزدى باعىتتاردىڭ ءبىرى.
«اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ جەرگىلىكتى جەرلەردە قابىلداناتىن شەشىمدەردىڭ ساپاسى مەن تيىمدىلىگىن ارتتىرعانى انىق. بۇعان ەكى فاكتور سەپتىگىن تيگىزەدى. بىرىنشىدەن, قابىلداناتىن شەشىم ءاربىر اۋىلدىڭ قاجەتىنە بايلانىستى جۇزەگە اسادى. قازاقستاندا ءبىر-بىرىمەن ايىرماشىلىعى بار 2 مىڭنان استام اۋىل بار جانە اۋىل اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ ينستيتۋتى ولاردى باسقارۋدا بىرەگەي ءادىس قالىپتاستىرۋعا سەپتىگىن تيگىزەدى. ەكىنشىدەن, اۋىل باسشىسىنىڭ كەلەسى مەرزىمگە قايتا سايلانۋى اۋىل تۇرعىندارىنا تىكەلەي بايلانىستى», دەيدى ج.سانحاەۆا.
قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى, ساياساتتانۋشى ريززات ەلۋباەۆتىڭ ايتۋىنشا, اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ سەكىلدى باستامالار ورتالىقسىزداندىرۋ ساياساتىن ءتيىمدى جۇرگىزۋگە جول اشادى. ياعني بيلىك پەن رەسۋرستاردى ورتالىق بيلىكتەن جەرگىلىكتى بيلىك ورگاندارىنا, ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنا جانە ازاماتتىق قوعامعا ءىشىنارا بەرىلەدى.
«كاسىبي كانديداتتار توبىنىڭ قالىپتاسۋى ماڭىزدى. سايلانعان اكىم ءوز قىزمەتى تۋرالى تۇراقتى تۇردە ەسەپ بەرۋ, جاۋاپكەرشىلىكتى جۇكتەيدى. بىرقاتار زەرتتەۋدە ورتالىقسىزداندىرۋ مىندەتتەردى جاقسىراق ورىنداۋعا, جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگانداردىڭ ساپاسى مەن ەسەپ بەرۋىن ارتتىرۋعا, ازاماتتاردىڭ قاجەتتىلىگى مەن ۇمىتىنە جاقسى دەن قويۋعا, ولاردىڭ جەرگىلىكتى شەشىم قابىلداۋ ۇدەرىسىن كەڭەيتۋدى ىلگەرىلەتۋگە سەپتىگىن تيگىزەدى», دەيدى ر.ەلۋباەۆ.
ساراپشى ەكى جىل بۇرىن باستالعان اۋىل اكىمدەرى سايلاۋىنىڭ ماڭىزى ەرەكشە ەكەنىنە توقتالىپ, بىراق قوعام نازارىنا جەتكىلىكتى تۇردە ىلىنبەگەنىن العا تارتادى. «مىسالى, ءبىرىنشى كەزەڭدە وتكىزىلگەن اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ قورىتىندىلارىنا نازار اۋدارساق, ۇمىتكەرلەردىڭ كوبى ءوزىن-ءوزى ۇسىنعان. سولاردىڭ باسىم بولىگى مۇنداي قىزمەتكە ءبىرىنشى رەت سايلانعان ەكەن. وسى ورايدا, سايلانعان اكىم جەرگىلىكتى قاۋىمداستىق, جەرگىلىكتى جۇرتشىلىققا تاۋەلدى ەكەنىن مويىنداۋ كەرەك. وكىنىشكە قاراي, باق بەتتەرىندە اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ كامپانياسى جەتكىلىكتى دەڭگەيدە جاريالاعان جوق», دەيدى ساياساتتانۋشى.
جالپى, دامىعان ەلدەردە مۇنداي ءتاسىل بۇرىننان بار. ماسەلەن, اقش-تا گۋبەرناتورلار, قالا مەرلەرىنەن بولەك, ەلدى مەكەندەردىڭ باسشىلارىن داۋىس بەرۋ ارقىلى انىقتايدى. ءتىپتى مۇحيتتىڭ ارعى بەتىندە جەرگىلىكتى ءۇندىس تايپالارىنىڭ كوسەمدەرى سايلاۋ ارقىلى انىقتالادى. جاڭا زەلانديادا دا ايماقتىق, اۋىلدىق اكىمدەردى تۇرعىندار سايلايدى. ساراپشى جاسۇلان كۋشەباەۆ شەتەلدىك تاجىريبەگە سۇيەنسەك, كوپ نارسەگە قول جەتكىزۋگە بولاتىنىنا نازار اۋدارادى.
«جەرگىلىكتى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ ورگاندارىنىڭ بيۋدجەتتەرىن باسقارۋدا اۆتونومدىق بەرۋ ەۋروپا ەلدەرىندە ءساتتى قولدانىلادى. مىسالى, اۋستريادا مۋنيتسيپاليتەتتەر جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەردى قالىپتاستىرۋ كوزدەرىنە كاسىپكەرلىك قىزمەتكە, جىلجىمايتىن م ۇلىككە, جالاقىعا, سۋسىندارعا, ويىن-ساۋىق يندۋسترياسىنا سالىناتىن سالىقتار, سونداي-اق ايىپپۇلدار, ليتسەنزيالىق الىمدار جانە جەرگىلىكتى قورعا تۇسەتىن باسقا دا تۇسىمدەر جاتادى. ال ۆەنگريادا اۋىل بيۋدجەتىنىڭ ءبىر بولىگىن ازاماتتاردان الىناتىن سالىقتار, جەر رەنتاسى, دەمالىس جانە مادەني ءىس-شارالار ورىندارىنان الىناتىن رەنتالار جانە باسقا دا جەرگىلىكتى تۇسىمدەر قۇرايدى», دەيدى ج.كۇشەباەۆ.
وسى ورايدا, پرەزيدەنت تاپسىرماسىنا بايلانىستى سايلاۋ جۇيەسىنە كوپتەگەن جاڭاشىلدىق ەنگىزىلگەنىن اتاپ وتكەن ءجون. كەز كەلگەن ساياسي جاڭعىرۋدىڭ باستى ماقساتى ازاماتتاردىڭ مەملەكەتتى باسقارۋ ىسىندەگى ءرولىن ارتتىرۋ. وسى باعىتتا بەيبىت شەرۋلەردى ۇيىمداستىرۋ ءتارتىبى وزگەرتىلدى. بۇرىنعى رۇقسات الۋ قاعيداتىن حاباردار ەتۋ قاعيداتىنا اۋىستىرۋ, ساياسي پارتيالاردى تىركەۋ ءۇشىن ونىڭ مۇشەلەرىنىڭ سانى جونىندەگى تالاپتى 40 مىڭنان 20 مىڭ ادامعا ازايتۋ, سايلاۋ كەزىندەگى پارتيالىق تىزىمدە ايەلدەر, جاستار جانە مۇمكىندىگى شەكتەۋلى ازاماتتار ءۇشىن 30 پايىزدىق كۆوتا قاراستىرۋ, پارلامەنتتىك وپپوزيتسيا ينستيتۋتىن ەنگىزۋ سەكىلدى باستامالاردىڭ ءوزى ءبىر توبە.
ال 2021 جىلعى 25 مامىردا پرەزيدەنت قاسىم-جومارت توقاەۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى سايلاۋ تۋرالى» كونستيتۋتسيالىق زاڭعا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» زاڭعا قول قويدى. سوعان سايكەس اۋىل اكىمدەرىن ەلدى مەكەن تۇرعىندارى تىكەلەي داۋىس بەرۋ ارقىلى سايلاۋ قۇقىعىن يەلەندى. سونداي-اق بۇل لاۋازىمعا تۇرعىنداردىڭ ءوزىن-ءوزى ۇسىنۋىنا مۇمكىندىك جاسالدى. بيۋللەتەندەردە «بارىنە قارسىمىن» دەگەن تارماق قوسىلدى. مۇنىڭ ءبارى ءتيىمدى بولعانىن ۋاقىت كورسەتىپ وتىر.
سونداي-اق پرەزيدەنت ۇسىنعان ارالاس سايلاۋ جۇيەسى بيىلعى ناۋرىزدا ءىس جۇزىندە جۇزەگە استى. سوعان ساي ءماجىلىستىڭ دەپۋتاتتىق كورپۋسىنىڭ 70 پايىزى پروپورتسيونالدىق, 30 پايىزى ماجوريتارلىق تاسىلمەن جاساقتالدى. بۇدان بولەك, ارالاس سايلاۋ ۇلگىسى وبلىستار مەن رەسپۋبليكالىق ماڭىزى بار قالالارداعى ءماسليحاتتار سايلاۋىنا دا ەنگىزىلدى. اۋداندىق جانە قالالىق ماسليحاتتارعا سايلاۋ تولىعىمەن ماجوريتارلىق جۇيەگە كوشىرىلدى. بۇل ەلدەگى ساياسي جۇيەنى ودان ءارى جەتىلدىرىپ, دەموكراتيالاندىرۋعا باعىتتالعان سونى قادام دەۋگە بولادى.
ساياساتتانۋشى قازىبەك مايگەلدينوۆ اۋىل اكىمدەرىنە قاراعاندا اۋدان اكىمدەرىن سايلاۋدىڭ ورنى بولەك ەكەنىن ايتادى. ويتكەنى اۋىلدارداعى جول, سۋ, ەلەكتر جارىعى سەكىلدى نەگىزگى ماسەلەلەر بيۋدجەتى اۋداندا بەكىتىلەدى. سوندىقتان اۋداننىڭ ماڭىزى زور.
«اۋدان اكىمدەرىن تىكەلەي سايلاۋ – جالپى ءوزىن-ءوزى باسقارۋ جۇيەسىنىڭ ماڭىزدى بولىگىنىڭ ءبىرى. سوندىقتان اۋدان اكىمىن تىكەلەي سايلاۋدىڭ ناتيجەسى وتە ماڭىزدى. بۇل ءبىر جاعىنان سايلاناتىن اكىمنىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنە بايلانىستى. ەكىنشى جاعىنان حالىقپەن قارىم-قاتىناستاعى «حالىق ۇنىنە قۇلاق اساتىن مەملەكەت» قاعيداسىنىڭ شىن مانىندە جۇزەگە اسۋىنا تولىقتاي ءوز ۇلەسىن قوسادى», دەيدى ۇلتتىق قۇرىلتاي مۇشەسى ق.مايگەلدينوۆ.
قازاقستاندىق قوعامدىق دامۋ ينستيتۋتىنىڭ ساراپشىسى, ساياساتتانۋشى ريززات ەلۋباەۆ اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ كەزىندە ساياسي دوداعا 1,2 ميلليون ادام ارالاسقانىن, ال اۋدان اكىمدەرىن سايلاۋ كەزىندە بۇل كورسەتكىش ۇلعاياتىنىنا نازار اۋدارادى.
«سونىڭ ناتيجەسىندە, حالىقتىڭ كوپشىلىگى ايماقتاعى وقيعالارعا تىكەلەي جاۋاپتى ادامدى ءوزى تاڭدايدى. ياعني جەرگىلىكتى باسقارۋ قىزمەتى تىكەلەي تۇرعىندارعا تاۋەلدى بولادى. بۇل قارجىلاي, اكىمشىلىك مۇمكىندىكتەردى كەڭەيتەدى. وڭىرلەردى باسقارۋدىڭ جاڭا ادىستەرىن ىزدەۋگە ءتيىس. سوندىقتان اۋدان اكىمدەرىن سايلاۋ كەزىندە كانديداتتار سوعان ساي بولۋى قاجەت. سونداي-اق كاسىبي, ساياسي باسەكەلەستىك نارىعى قالىپتاسۋ كەرەك. قازاقستانداعى بۇكىل قوعامدىق قىزمەتتەردىڭ سايلانبالى بولۋى ەلدەگى دەموكراتيانى نىعايتۋعا اسەرىن تيگىزەدى. ارينە, باستاپقى كەزەڭدە اتاشىلدىق, جەرشىلدىك دەگەن ماسەلەلەر تۋىندايدى. بىراق, ونى ۇلكەن رەفورما جولىنداعى ءبىر ساتى رەتىندە قاراستىرۋ كەرەك. ودان دا وتەمىز», دەيدى ر.ەلۋباەۆ.
سونداي-اق ساياساتتانۋشى اكىمدەردىڭ سايلانبالى بولۋى پارتيالىق باسەكەلەستىكتى دە ارتتىراتىنا نازار اۋدارىپ وتىر. «ساياسي پارتيالار ءوز وكىلدەرىن, پارتيالاستارىن وڭىرلەردەگى بيلىككە اكەلۋ ارقىلى رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدەگى بەدەلىن كوتەرەدى. تىكەلەي شەشىم قابىلداۋعا تىكەلەي اسەر ەتە الادى. مۇنىڭ ناتيجەسىندە جالپى قازاقستانداعى ساياسي باسەكەلەستىك, ساياسي بيلىك ءۇشىن كۇرەس نىعايادى», دەيدى ول.
قورىتا ايتقاندا, ەلىمىزدە باستالعان ساياسي رەفورمالار جالعاسىپ, ەندىگى جەردە سونى جۇزەگە اسىرۋعا كىرىستىك. اۋىل اكىمدەرىن سايلاۋ – حالىقتى ساياسي ومىرگە بەلسەنە ارالاستىرۋدىڭ العاشقى ساتىسى بولسا, اۋدان اكىمدەرىن داۋىس بەرۋ ارقىلى انىقتاۋ – كەلەسى قادام. وسىلايشا, ەلىمىز دەموكراتيالىق دامۋ داڭعىلىنىڭ كەزەكتى بەلەسىن باعىندىرماق.
