ۇلىلار مەكەنى ۇلىتاۋ

وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇرعىندارىن 2026 جىلعا دەيىن تۇراقتى جانە ساپالى ەلەكتر-جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جەز­قازعان قالاسىندا قۇنى 100 ملرد تەڭ­گە­دەن استام قارجىعا جەو-2 سالۋ كوز­دەل­گەن. قازىرگى ۋاقىتتا «CITIC Construction Co Ltd» الەۋەتتى ينۆەستورىمەن كەلىسسوزدەر جۇر­گىزىلىپ جاتىر. مالىمەتتەر جەزقازعان, ساتباەۆ قالالارىنىڭ جىلۋ ەلەكتر ستانسا­لا­رىنىڭ توزۋى 60-68 پايىز دەسەدى.

دامۋعا زور سەرپىن بەردى

جاسىراتىنى جوق, 1997 جىلى وبلىس مارتەبەسىنەن ايىرىلعان جەزقازعاننىڭ جاع­دايى اسا ءماز ەمەس ەدى. ايتەۋىر, جۇيە قۇ­راۋشى جانە قالانىڭ تامىر سوعىسىنا سەپ بولعان ءىرى ءوندىرىس ورىندارى ۇنجىرعاسى تۇس­كەن جەز ءوڭىردى تازا ءجۇنجىپ كەتۋدەن ساق­تاپ تۇردى. بۇگىندە وسى ۋاقىت ارالى­عىن­دا بۇل ايماقتىڭ دامۋى توقتاعانى دا اشىق ايتىلىپ ءجۇر.

كەزىندە جەزقازعان وبلىسىنىڭ وبلىس باسشىلىعىندا ۇزاق جىلدار قىزمەت ەتكەن, وسى ءوڭىردىڭ ىستىق-cۋىعىن بىردەي كورگەن قو­ع­ام قايراتكەرى, جەزقازعان قالاسىنىڭ جانە ۇلىتاۋ اۋدانىنىڭ قۇرمەتتى ازاماتى, بۇگىندە ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ ارداگەرلەر كەڭەسىنىڭ توراعاسى ساعىندىق قوجامسەيىتوۆ جەزقازعاننىڭ باعى باسىنان تايعان جىلداردا وسى ءوڭىر ەكونوميكاسىنىڭ كەرى كەتىپ, جاستاردىڭ كوكەيىنە قالا بولاشاعىنا سەنىم­سىز­دىك ۇيالاعانىن اشىق ايتادى. ال بىلتىر پرەزيدەنت جولداۋىندا حالىقتىڭ ۇزاق جىلداعى ءوتىنىش-تىلەگىن ەسكەرىپ, وسىنداي كەلەشەككە سەنىم سىيلاعان شەشىم شىعارۋى جالعىز جەزقازعان ءۇشىن ەمەس, جالپى ورتا­لىق قازاقستان حالقى ءۇشىن زور قۋانىش ەكەنىن جەتكىزدى.

« ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ قۇرىلۋى ەكونومي­كا­لىق قانا ەمەس, الەۋمەتتىك, مادەني تۇرعىدا دامۋعا زور سەرپىن بەرمەك. ۇلىتاۋ وڭىرىندەگى مىستان بولەك شاشىراڭقى جاتقان مينەرالدى زاتتاردىڭ وندىرىلۋىنە, سول ارقىلى ايماقتىڭ دامي تۇسەرىنە سەنەمىز. كەيىنگى ۋاقىتتا كەنجەلەپ قالعان رۋحانيات تا كوشىن وسىدان سوڭ تۇزەۋگە ءتيىس. ۇكىمەتتىك دەڭگەيدە دايىندالعان ۇلىتاۋ وبلىسىنىڭ 2022-2026 جىلعا ارنالعان كەشەندى دامۋ جوسپارىنىڭ باستى ماقساتى – حالىقتىڭ ءال-اۋقاتىن ارتتىرۋ. وسى جوسپار نەگىزىندە كوپتەگەن الەۋ­مەت­تىك نىسان سالىنادى. جاڭا وقۋ ورنى اشى­لادى. مەديتسينالىق ۇيىمدار بوي كوتە­رەدى», دەيدى س.قوجامسەيىتوۆ.

ال جەزقازعان وبلىس مارتەبەسىنەن ايى­رىل­عان تۇستا ءوڭىردىڭ ىلگەرىلەۋىنە كەرى اسەر ەتكەنىن دە ەسكە الادى. راسىن­دا, ايدالادا تۇيىق قالا رەتىندە جاپاندا جالعىز قالعان جەزقازعاننىڭ ەرتەڭى تىڭعىلىقتى شەشىم قابىلداۋدى تالاي جىل تالاپ ەتىپ كەلگەن-ءدى.

«1997 جىلى جەزقازعان وبلىسى تاراتىلدى, سونىڭ سالدارىنان ايماقتىڭ دامۋى تەجەلىپ قالدى. ءوڭىردىڭ بارلىق سالاسى قۇلدىرادى. 25 جىل بويى ايماق ۇمىت قال­دى دەسە دە بولادى. الايدا شيرەك عا­سىردان كەيىن مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ادىلەتتى شەشىم قابىلدادى. ۇلىتاۋ وبلىسى قۇرىلدى, ال جەزقازعان قالاسى قايتادان وبلىس ورتالىعى مارتەبەسىن يەلەندى. جاڭا وبلىس قۇرىلعان ساتتەن باستاپ, ءتورت اي بويى اكىمدىك جيناقتالعان پروبلەمالاردى شەشۋ بويىنشا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزدى. بۇل جۇمىستىڭ قورىتىندىسى – مەملەكەت باسشىسى ازىرلەۋدى تاپسىرعان ۇلىتاۋ وبلىسىن دامىتۋدىڭ كەشەندى جوس­پارى. بىلتىر پرەزيدەنت ەلىمىزدە جاڭا وبلىستار قۇرۋ تۋرالى شەشىمىن جاريالاعاننان باستاپ, بۇل وقيعا ايماقتاعى قوعامدىق-ساياسي كوڭىل-كۇيگە دە وڭ ىقپالىن تيگىزدى. كەزىندەگى جەزقازعان وبلىسىن كورگەن, سول كەزدە قىزمەت اتقارعان اعا بۋىن جاڭالىقتى قۋانا قابىلداسا, جاستار جاعى بۇل شەشىم ايماق ءۇشىن جاڭا مۇمكىندىك دەپ قابىلدادى. وبلىس قۇرىلىپ, دەربەس جۇمىس باستالعالى بەرى ايماقتا تەك مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ قۇرىلىمدىق بولىمدەرى عانا ەمەس, ءتۇرلى قوعامدىق كوممەرتسيالىق ۇيىمدار ءوز بولىمشەلەرىن اشۋدا. «اتامەكەن» كاسىپ­كەر­لەر پالاتاسى, وبلىستىق ارداگەرلەر ۇيىمى, «قازاق ءتىلى» قوعامىنىڭ فيليالى, تاعى باسقا جاڭا وبلىستىق دەڭگەيدەگى ۇيىمدار قۇرىلىپ, ءوڭىردىڭ قوعامدىق ومى­رىنە جان ءبىتتى», دەيدى ۇلىتاۋ وبلىسى اكىمى­نىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى امان بارەكەنوۆ.

شيرەك عاسىر شيرىققان ماسەلەلەر

بۇگىندە وڭىردەگى جىلدار بويى جيناقتال­عان پروبلەمالاردى شەشۋ جانە وبلىس ەكو­نو­ميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ مىندەتى تۇر. بۇعان دەيىن قابىلدانعان كەشەندى جوسپار مينەرالدىق-شيكىزاتتىق بازانى كەڭەيتۋدى كوزدەيدى. يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق جانە الەۋمەتتىك ينفراقۇرىلىمعا باسا ءمان بەرەدى. اگروونەركاسىپتىك كەشەندى جانە كا­سىپ­كەرلىكتى دامىتۋ جان-جاقتى قاراس­تى­رىل­عان. وسى ورايدا جوسپاردا 126 تارماق قامتىلىپتى.

ۇلىتاۋ وبلىسى اكىمدىگى ۇسىنعان دەرەك­تەرگە جۇگىنسەك, 2022-2026 جىلدارعا ار­نالعان ينۆەستيتسيا – 1,4 ترلن تەڭگە شاماسىندا. ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن – 124,8 ملرد تەڭگە, جەرگىلىكتى بيۋد­جەتتەن – 45,8 ملرد تەڭگە, سونداي-اق جەكە ينۆەستيتسيالار – 1,2 ترلن تەڭگە. بيىل جالپى ينۆەستيتسيا كولەمى 12 ملرد تەڭگە بولاتىن 350-دەن اسا جاڭا جۇمىس ورنىن اشۋعا مۇم­كىندىك بەرەتىن 4 جوبانى ىسكە قوسۋ جوس­پار­لانعان كورىنەدى.

«جالپى, قابىلدانعان شارالار ەكونو­مي­كا­نىڭ 40 پايىزعا ءوسۋىن قامتاما­سىز ەتۋگە, 9 مىڭ ازاماتتى جۇمىسقا ورنالاستىرۋعا, 1,4 ترلن ينۆەستيتسيا تارتۋعا ىقپال ەتەدى. بيزنەستىڭ الەۋمەتتىك جاۋاپكەرشىلىگى اياسىندا وبلىستىڭ قالا قۇراۋشى كاسىپورىندارى «قازاقمىس حولدينگ», «قازمىرىش» جانە «قازحروم» جشس زور قولداۋ كورسەتەدى. وڭىر­دە جالپى 25 ملرد تەڭگە ينۆەستيتسيا قۇيى­لاتىن الەۋمەتتىك-مادەني نىساندار سالىنادى», دەيدى ا.بارەكەنوۆ.

شاتقاياقتاعان شاعىن بيزنەس پەن اۋىر قوزعالعان اگروكەشەن

ۇزاقمەرزىمدىدەن گورى قىسقا مەرزىمدى جوس­پارلاردىڭ يگىلىگىن حالىق جىلدام باي­قاپ, باعا بەرەتىنى داۋسىز. وسى باعىتتا قۇزىرلى ورىندار وبلىستى يندۋستريالىق-يننوۆاتسيالىق دامىتۋدا قۇنى 700 ملرد تەڭگەدەن اساتىن 16 جوبانى اتايدى. بۇل جوبالار ارقىلى 3 مىڭ ۇلىتاۋلىق ناپاقاسىن ايى­را الماق.

ءوڭىر ەكونوميكاسىن ءارتاراپتاندىرۋ جانە مۇناي ونىمدەرى تاپشىلىعىن شەشۋدە زور مانگە يە. بۇل ماقساتتا جالپى قۇنى 480 ملرد تەڭگە بولاتىن ورتاشا قۋاتتىلىقتاعى جاڭا مۇناي وڭدەۋ زاۋىتىن سالۋ جوباسى پى­سىق­تالۋدا. بۇعان قوسا, شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ تىنىسىن كەڭەيتۋ ماسەلەسى دە وتكىر تۇر. ماسەلەن, رەسمي مالىمەتتەرگە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا ۇلىتاۋ وبلىسىنداعى شاعىن جانە ورتا كاسىپكەرلىكتىڭ ۇلەسى نەبارى 17 پا­يىز ەكەن. ودان تۇسەتىن سالىقتىڭ دا كولەمى ماردىمسىز. وتىز پايىزدىڭ اينالاسىندا. سوندىقتان دا جاڭا وبلىستىڭ بۇل ورايدا جانداندىرۋ كەرەك جۇمىسى جەتكىلىكتى. جەرگىلىكتى بيلىك كۇرمەۋلى ءتۇيىننىڭ بىرەۋىن كاسىپكەرلىكتى دامىتۋ جونىندەگى 2021-2025 جىلدارعا ارنالعان ۇلتتىق جوبا اياسىنداعى جىلدىڭ باسىنان بەرى قولداۋ تاپقان 274 جوبا شەشۋگە ءبىرشاما ىقپال ەتەدى دەيدى. اتالعان جوبالاردىڭ قۇنى – 4,1 ملرد تەڭگە.

«اۋىل شارۋاشىلىعى سالاسىندا دا پروبلەمالار بار. وكىنىشكە قاراي, كەيىنگى  كەزدەرى ازىق-ت ۇلىكتىڭ جەكەلەگەن تۇرلەرىنە باعانىڭ ءوسۋى بايقالادى. نەگىزگى سەبەپ – وندىرۋشىلەردىڭ كوتەرمە-ساۋدا باعاسىنىڭ ءوسۋى جانە وبلىستىڭ تۇراقتاندىرۋ قورىنىڭ بولماۋى. جالپى, بۇل حالىقتىڭ تۇرمىسىنا اسەر ەتە باستادى. بۇگىنگى تاڭدا وبلىستا الەۋمەتتىك ماڭىزى بار 19 ءونىمنىڭ تەك ۇشەۋى (ۇن, ەت, بيداي نانى) وندىرىلەدى, قالعاندارى سىرتتان اكەلىنەدى. قازىر باسقا سالالار اراسىندا 7-ورىندا تۇرمىز. ازىق-ت ۇلىك باعاسىن تۇراقتاندىرۋ ءۇشىن ۇكىمەت رەزەرۆىنەن تۇراق­تاندىرۋ قورىن قالىپتاستىرۋعا 1 ملرد تەڭگە ءبولىندى. الداعى 2-3 جىلدا اگروونەركاسىپتىك كەشەندى دامىتۋدا, 19 الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ءونىمنىڭ 13 ءتۇرىن قامتاماسىز ەتۋ ماقساتىندا جوس­پار ازىرلەندى. وندا جالپى سوماسى 9 ملرد تەڭگەدەن استام 13 ينۆەستيتسيالىق اگروجوبا ىسكە اسىرىلادى. 1500 ادام جۇمىسپەن قامتىلادى», دەيدى ءوڭىردىڭ قۇزىرلى باسقارمالارى تاراتقان اقپاراتتا.

الەۋمەتتىك نىساندار سالىنادى

ەندى عانا ءوز قولى ءوز اۋزىنا جەتە باستاعان ۇلىتاۋ وبلىسى ءۇشىن ءبىلىم بەرۋ جانە دەنساۋلىق ساقتاۋ نىساندارىنىڭ قاتتىعى مەن توزۋى دا وزەكتى. سوندىقتان دا بۇل ماسەلەلەردە دا دەرەۋ شەشىم قابىلداۋدى قاجەت ەتەتىنى ءمالىم. وسى كۇنى قابىلدانعان باعدار­لا­ما­لار ارقىلى الداعى بەس جىلدا وبلىستا 48 جاڭا نىسان سالۋ كوزدەلىپ وتىر. ونىڭ ىشىندە, جەزقازعان قالاسىنداعى پەري­نا­تال­دىق ورتالىق, 9 مەكتەپ, وقۋشىلار سارايى, 5 بالاباقشا, 10 سپورت نىسانى بار. بۇدان بولەك, حالىقارالىق مەملەكەتتىك تەح­نيكالىق ۋنيۆەرسيتەتىن اشۋ بويىنشا جۇمىس جۇرگىزىلىپ جاتىر. بۇيىرتسا, ۋني­ۆەرسيتەت ستۋدەنتتەردى 2023 جىلدىڭ 1 قىركۇيەگىنەن قابىلدايدى. ول ءۇشىن جىل سو­ڭىنا دەيىن ۇكىمەت جوو-نى اشۋ تۋرالى قاۋلى قابىلداۋى قاجەت.

وبلىستى دامىتۋدا تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسى دا باسىم باعىت. بىلتىر ەنشى العان العاشقى جىلى وبلىستا قارجىلاندىرۋدىڭ بارلىق كوزى ەسەبىنەن 57,7 مىڭ شارشى مەتر تۇرعىن ءۇي ەل يگىلىگىنە بەرىلىپتى. ەندى 2023 جىلى بۇل كورسەتكىش ەكى ەسەنى قامتىماق. دالىرەك ايتساق, بيىل 140 مىڭ شارشى مەتردەن اسا باسپانا بۇقاراعا بەرىلمەك. ونىڭ ىشىندە جەزقازعاندا تەك مەملەكەتتىك بيۋد­جەت ەسەبىنەن 15 تۇرعىن ءۇي – 1 180 پاتەر, ساتباەۆتا 6 تۇرعىن ءۇي – 236 پاتەر قۇرى­لى­سىن باستاۋ جوسپاردا بار. سونداي-اق جاڭا وبلىستاعى پاتەر ماسەلەسىن تاعى 10 كوم­مەر­تسيالىق تۇرعىن ءۇي شەشۋگە ات سالىسپاق.

ء«وڭىر تۇرعىندارىن تولعاندىراتىن وزەكتى ماسەلەلەردىڭ ءبىرى – ساپالى اۋىز سۋمەن قامتاماسىز ەتۋ. ينۆەستيتسيا كولەمى 16,2 ملرد تەڭگەنى قۇرايتىن جەزقازعان قالاسىنداعى ء«ۇيتاس-ايدوس» سۋ قابىلداعىشىنىڭ II كوتەرگىش سورعى ستانساسىن قايتا جاڭارتۋ باستالدى. 2022 جىلى قۇرىلىستىڭ باستالۋىنا 100 ملن تەڭگە ءبولىندى. قازىر ۇكىمەت رەزەرۆىنەن 8 ملرد تەڭگە سوماسىندا قاراجات ءبولۋ ماسەلەسى پىسىقتالۋدا. جەزقازعان قالاسىن سۋمەن جابدىقتاۋدى ەسكەرە وتىرىپ, «ەسقۇلا» سۋ قۇبىرىنىڭ قۇرىلىسىن بيىلعى مامىر ايىندا اياقتاۋ جوسپارلانىپ وتىر», دەيدى وبلىس اكىمدىگىنىڭ وكىلدەرى.

وبلىس ورتالىعىنىڭ تۇرعىندارىن 2026 جىلعا دەيىن تۇراقتى جانە ساپالى ەلەكتر-جىلۋمەن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جەز­قازعان قالاسىندا قۇنى 100 ملرد تەڭ­گە­دەن استام قارجىعا جەو-2 سالۋ كوز­دەل­گەن. قازىرگى ۋاقىتتا «CITIC Construction Co Ltd» الەۋەتتى ينۆەستورىمەن كەلىسسوزدەر جۇر­گىزىلىپ جاتىر. مالىمەتتەر جەزقازعان, ساتباەۆ قالالارىنىڭ جىلۋ ەلەكتر ستانسا­لا­رىنىڭ توزۋى 60-68 پايىز دەسەدى. تۇرعىن ءۇي قۇرىلىسىنىڭ ۇلعايۋى جىلۋ تاپشى­لى­عىن دا تۋدىرىپ وتىر.

ۇلىتاۋ وبلىسى