ەل جاناشىرلارىنا داۋىس بەرەيىك
ەندى ساناۋلى كۇندەردەن كەيىن ەلىمىزدە پارلامەنت ءماجىلىسى مەن ءتۇرلى دەڭگەيدەگى ءماسليحاتتار سايلاۋى وتەدى. بۇل جولعى سايلاۋدىڭ بۇرىنعى سايلاۋلاردان ايتارلىقتاي وزگەشەلىگى بار. ەل حالقىنىڭ دا جاڭارۋعا ۇمتىلعان قازاق ەلىنەن وسىنداي جاڭا سيپاتتاعى سايلاۋ كۇتكەنى كۇمانسىز. ارينە, بۇل جەردە وزىمىزگە دە جاڭاشا تالاپپەن قاراپ, تاڭداۋ جاسايتىن ۇمىتكەرىمىزدىڭ ىسكەرلىگىن, ەلگە دەگەن جاناشىرلىعىن, باسقا دا ادامي قادىر-قاسيەتتەرىن ساراپتاي الۋىمىز دا اسا قاجەت.
كەڭەستىك كەزەڭدەردە سايلاۋلار ءفورمالدى تۇردە وتسە دە, يدەولوگتەر ونى مەرەكە دەڭگەيىنە دەيىن كوتەرە ءبىلدى. ءدال قازىر ونداي تالاپتىڭ جوق ەكەنى دە, ونىڭ قاجەت ەمەس ەكەنى دە بەلگىلى. بىراق ورتامىزدا «سايلاۋ تاعدىرى ءبىز بارىپ داۋىس بەرسەك تە, بەرمەسەك تە شەشىلىپ قويىلعان» دەگەن ەسكى كوزقاراستىڭ شىرماۋىنان شىعا الماي جۇرگەندەر دە بارشىلىق ەكەنى جاسىرىن ەمەس. اركىم ءوزى تىركەلگەن سايلاۋ ۋچاسكەسىنە بارىپ تاڭداۋىن جاساماسا, وسىنداي تاپتاۋرىن كوزقاراستان ايىعا المايتىنىمىز انىق. كەرىسىنشە, ءاربىرىمىز: «جوق, مەن – قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ازاماتىمىن. سوندىقتان دا قانداي ءبىر سايلاۋعا بولسىن قاتىسىپ, ەلىمنىڭ جاڭارا, جاقسارا تۇسۋىنە ءوز ۇلەسىمدى قوسۋىم كەرەك. وسى سەبەپتى مەنىڭ ءوز ۇمىتكەرىمدى تاڭداۋىم اسا ماڭىزدى», دەگەن ۇلكەن بەتبۇرىستى ۇستانىمدا بولۋعا ءتيىستىمىز.
سايلاۋعا ەرەكشە تاڭداۋمەن بارۋ دا ۇلكەن ماڭىزعا يە. ءيا, ءبىز پارلامەنت ماجىلىسىنە, وبلىستىق, اۋداندىق ماسليحاتتارعا ۇمىتكەرلەردىڭ قاي-قايسىسىنا بولسا دا داۋىس بەرۋگە قۇقىلىمىز. بىراق بۇل جەردە تاڭداي ءبىلۋ دەگەن بار. مۇنىڭ ماڭىزى وتە جوعارى. ولاي بولسا, مەن ءوزىم ءبىرىنشى كەزەكتە ادامي ويلاۋ جۇيەسى بەرىك قالىپتاسقان, ءوز ەلىن ەرەكشە سۇيەتىن, حالقىنىڭ مۇڭىن مۇڭداپ, جوعىن جوقتاي الاتىن جانە قامقور بولا بىلەتىن جان-جاقتى قابىلەتتى دە ىسكەر, سونىمەن بىرگە, جۇرەگى تازا دەپ سانايتىن ۇمىتكەرىمە داۋىس بەرەتىن بولامىن.
سونداي-اق بارشا قازاقستان حالقىن دا ءبىر كىسىدەي جۇمىلا ءوز سايلاۋ ۋچاسكەلەرىنە بارىپ, وزدەرى تاڭداعان كانديداتقا داۋىس بەرۋگە شاقىرامىن.
ەركىن ءالجانوۆ,
پەداگوگ
اقمولا وبلىسى,
ستەپنياك قالاسى
كوكىرەك كوزىڭدى اشار قۇندى ەڭبەك
جازۋشى, مەملەكەتتىك سىيلىقتىڭ لاۋرەاتى انەس سارايدىڭ تاريحي دەرەكتەر اياسىندا جازىلعان, كوزى تىرىسىندە باسپاعا ازىرلەپ كەتكەن «اداي تاريحى» اتتى تاريحي-زەرتتەۋ ەڭبەگى ۇلت رۋحانياتىنا قوسىلعان مول قازىنا بولدى دەپ ەسەپتەيمىن. تاريحي تۇجىرىمدار مەن دايەكتەرگە ساي جازىلعان قۇندى ەڭبەكتىڭ كىرىسپەسى ماڭعىستاۋ توپىراعىنىڭ پالەوليت داۋىرىندەگى وشاقتارىنا ارنالعان.
مانىش مويناعى, ايدابول, اقتايلاق, قيسىقشىڭىراۋ مادەني وشاقتارى سىندى تاريحي اتاۋلار كوزگە شالىنادى. بۇل توپونيميكا عىلىمىنا ارقاۋ بولاتىن ەڭبەك دەپ تە توپشىلاۋعا بولادى. زەرتتەۋشى ءۇندى-يران تايپالارىنىڭ ماڭعىستاۋ توپىراعىمەن بايلانىستىلىعىن بايانداپ, جىل ساناۋىمىزعا دەيىنگى XII عاسىردا پايدا بولعان ارامەي جازۋلارىنىڭ ورحون جازۋىنا ۇقساس ەكەندىگىن ۆ.تومپسوننىڭ دەرەكتەرىنە سىلتەمە جاساي وتىرىپ دايەكتەيدى.
عالىم توپونيميكا عىلىمىنا ارقاۋ بولىپ جۇرگەن تاقىرىپتىڭ ءبىرى – ماڭعىستاۋ اتاۋىنىڭ شىعۋ تاريحىنا كەڭىرەك توقتالادى. ماڭعىستاۋ دالاسىندا زەرتتەۋ جۇمىستارىن جۇرگىزگەن اراب-پارسى ساياحاتشىلارى يبن حوردابەك (865 ج.), ياكۋبي (891 ج.), يبن ءال-فاكيح (903), يبن رۋستا (903 - 913), يستاحري (961), ماكديسي (985) ەڭبەكتەرىنە سىلتەمە جاساي وتىرىپ, اۆتور «ماڭعىستاۋ ولكەسىن «ادا», ياعني ارال دەگەن ماعىنانى بىلدىرەدى», دەپ جازادى. تۇبەكتىڭ ماڭعىستاۋ اتالۋىنىڭ العاشقى نۇسقاسى X عاسىردىڭ سوڭعى شيرەگىندە, دالمە-ءدال ايتساق, 985 جىلى ماكديسي جازبالارىندا تۇڭعىش رەت ورىن العانىن اتاپ وتەدى.
انەس تولەندى ۇلى ءوز ەڭبەگىندە ەل قورعاۋ ىسىندە ەرلىكتەرىمەن كوزگە تۇسكەن, ەل جادىندا ساقتالعان داۋىمشار مەن قۇداباي, يسا, دوسان, مىڭباي باتىرلاردىڭ ەسىمدەرىن دە اتاپ وتەدى. باتىرلاردىڭ ەسىمدەرى ولەڭمەن ەسكەرتكىش قويعان قالنياز جىراۋدىڭ جىرلارى ارقىلى جەتكەن دەسەدى.
566 بەتتەن تۇراتىن كولەمدى ەڭبەك ءالى دە زەردەلەۋدى قاجەت ەتەدى. وسىناۋ ەڭبەكتىڭ قۇندىلىعىنا تەرەڭ بويلاساق, كوپ سۇراقتىڭ شەشىمى تابىلارى انىق.
ادىلبەك ومىرزاقوۆ,
قازاقستان جۋرناليستەر وداعىنىڭ
مۇشەسى, تاريح ماگيسترى
اتىراۋ
ول جازىقسىز جاپا شەككەن جان ەدى
مەن ءبىزدىڭ اۋىلدىڭ تۇرعىنى بولعان سالەكە يمانعاليەۆ تۋرالى قىسقاشا مالىمەت بەرە كەتكەندى ءجون كوردىم. بالا كەزىمىزدە باسىنان وتكەرگەن قيىندىقتارى مەن ءومىر تاۋقىمەتتەرى تۋرالى ايتقاندارىن تىڭداپ وستىك. جازىقسىزدان جازىقسىز قانشا ادامنىڭ تاعدىرى تالكەككە تۇسكەنىن ەسەيە كەلە ۇعىندىق قوي. سالەكە اقساقال سولاردىڭ ءبىرى ەدى.
ول 1907 جىلى دۇنيەگە كەلگەن. اتا-اناسى قاراتوبە اۋدانىنداعى بۇرىنعى باتپاقكول اۋىلىن مەكەندەگەن كەدەي-شارۋالار ەكەن. ول اعاسى اقكەرەي قيتاروۆتىڭ قولىندا باستاۋىش ءبىلىم الادى. 1930-32 جىلدارى ورالدا پەداگوگيكالىق تەحنيكۋمدا وقىعان. ونى بىتىرىسىمەن اقتوبە وبلىسىنىڭ ويىل اۋدانىنداعى قىزىلجار مەكتەبىندە مۇعالىم, وقۋ ءىسىنىڭ مەڭگەرۋشىسى جانە مەكتەپ-ينتەرناتتىڭ ديرەكتورى قىزمەتىن اتقارادى.
1937 جىلى سىرىم داتوۆتىڭ شوبەرەسى, ولەڭتى بولىسى سالىق ومار ۇلىنىڭ قىزىنا ۇيلەنەدى. ءسال كەيىن كەدەيلەردى قولدامايسىڭ, الەۋمەتتىك قاۋىپتىلەر قاتارىنا جاتاسىڭ, كەڭەسكە قارسى ۇگىت جۇرگىزدىڭ دەگەن جالعان ايىپپەن «حالىق جاۋى» اتانىپ, 8 جىلعا سوتتالادى. و جاقتا كورمەگەندى كورگەنىمەن, ايداۋدان 1946 جىلدىڭ باسىندا امان-ەسەن ەلگە ورالىپ, وكتيابر سەگىز جىلدىق, قاراقوعا ورتا مەكتەپتەرىندە ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنەن ساباق بەرەدى.
1949-1953 جىلدارى ورال پەداگوگيكالىق ينستيتۋتىنىڭ فيلولوگيا فاكۋلتەتىن سىرتتاي وقىپ ءبىتىرىپ, زاڭدى تۇردە ورىس ءتىلى مەن ادەبيەتى پاندەرىنىڭ مۇعالىمى اتانادى. 1958 جىلدىڭ 28 قانتارىندا قازاق كسر وقۋ مينيسترلىگى «قازاق كسر حالىق اعارتۋ ءىسىنىڭ وزىق قىزمەتكەرى» توسبەلگىسىمەن ماراپاتتايدى. ال ونىڭ الدىندا, ياعني 1955 جىلدىڭ 19 ناۋرىزىندا كسرو جوعارعى سوتىنىڭ ۇيعارۋىمەن 1937 جىلعى
6 جەلتوقساندا ءوزىن «حالىق جاۋى» دەپ شەشكەن سوتتىڭ ۇكىمى زاڭسىز دەپ تابىلىپ, جازىقسىز جاپا شەككەن جاننىڭ اقتالعانى تۋرالى كسرو پروكۋراتۋراسى ءوزىنىڭ №13\10\196195-40 حاتىن جاريالايدى.
س.يمانعاليەۆ 1975 جىلعا دەيىن قالدىعايتى كەڭشارىندا قىزمەت ىستەپ, سودان كەيىن عانا تولىققاندى زەينەت دەمالىسىنا شىعادى. ول 1991 جىلدىڭ 9 ماۋسىمىندا دۇنيەدەن ءوتتى.
رافحات حالەلوۆ,
فوتوجۋرناليست
باتىس قازاقستان وبلىسى
