ايدوس سارىم,
«Amanat» پارتياسىنىڭ وكىلى:
– ءبىزدىڭ باعدارلاما حالىقپەن بىرگە جازىلعان. ءبىز تۇرعىنداردىڭ ناقتى ماسەلەلەرىن بىلەمىز جانە ولاردى شەشە الامىز. ەلدە ءتارتىپ ورناتىپ, الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىكتى قامتاماسىز ەتەمىز. ەلىمىزدەن زاڭسىز شىعارىلعان كاپيتالدى قايتارۋ مىندەتىن ورىندايمىز. سونىمەن قاتار سىبايلاس جەمقورلىق, وليگوپولياعا جانە لاتيفۋنديستەرگە قارسى كۇرەستى كۇشەيتەمىز. ءار وتباسى, ءار قازاقستاندىقتىڭ تابىسىن ارتتىرامىز. جاڭا الەۋمەتتىك كودەكستى قابىلدايمىز. ءبىز اعا بۋىننىڭ زەينەتاقىسىن جانە بازالىق زەينەتاقىنى كوتەرەمىز. زياندى زاتتارمەن جۇمىس ىستەيتىن ادامداردىڭ مەرزىمىنەن بۇرىن زەينەتكە شىعۋى تالابىن ورىندايمىز.
مۇعالىمدەر مەن دارىگەرلەردىڭ, الەۋمەتتىك قىزمەتكەرلەر مەن اسكەري قىزمەتشىلەردىڭ جالاقىسىن ارتتىرۋ ماسەلەسى دە – باستى نازاردا. 2 ميلليونعا جۋىق ازامات الاتىن الەۋمەتتىك كومەكتى 1,5 ەسەگە كوتەرەمىز. 1 ميلليوننان استام وقۋشى ورنىن قامتيتىن مەكتەپتەر سالامىز. 730 مىڭ وتباسىنا تۇرعىن ءۇي سالامىز. ەكونوميكا سالاسىندا جىل سايىن 40 مىڭنان استام ساپالى جۇمىس ورنىن اشاتىن جۇزدەگەن كاسىپورىن اشامىز. 1,5 ملن جاستى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتەمىز. بىرەگەي جاعداي جاسايتىن جاڭا سالىق كودەكسىن قابىلدايمىز. ودان بولەك, بيزنەس ءۇشىن 15 مىڭ رەتتەۋشى كەدەرگىلەردى الىپ تاستايمىز. اگرارلىق سەكتوردا 100 ينۆەستيتسيالىق جوبانى ىسكە اسىرىپ, وعان 1,5 ملرد دوللار جۇمسايمىز. ءبىز «جەر اماناتى» جوباسىن جالعاستىرىپ, مەملەكەتكە تاعى 5 ملن گا جەردى قايتارامىز.
جيگۋلي دايراباەۆ,
«اۋىل» حالىقتىق دەموكراتيالىق پارتياسى توراعاسىنىڭ ورىنباسارى:
– «اۋىل» پارتياسى ۇلتتىق ءال-اۋقاتتى ارتتىرۋدىڭ تۇبەگەيلى جانە جاڭا ساياساتىن ۇسىنادى جانە ونى جۇزەگە اسىرۋعا دايىن. پارتيا اۋىلدىق ايماقتار مەن اگرارلىق سالاعا رەۆيزيا جۇرگىزۋدى كوزدەپ وتىر. ءبىز ازىق-ت ۇلىك قاۋىپسىزدىگى تۋرالى زاڭ قابىلدايمىز. يندۋستريالدى-اگرارلىق ەلگە لايىق رەفورمالار بولۋعا ءتيىس. مەملەكەتتىك بيۋدجەت ەسەبىنەن بارلىق اۋىل شارۋاشىلىعى تاۋارلارىن وندىرۋشىلەردىڭ كرەديتتىك جۇكتەمەسىن بوساتامىز. ەشكىمنىڭ باتىلى جەتپەگەن اگروبانك قۇرۋ ماسەلەسىن شەشەمىز. اۋىل شارۋاشىلىعى ونىمدەرىن وندىرۋشىلەر ءۇشىن بۇكىل سالىق تۇرلەرىن جويۋ كەرەك. اتاپ ايتقاندا, پارتيا اۋىلعا جايلى تۇرمىستى قامتاماسىز ەتۋدى كوزدەپ وتىر. اۋىلداردىڭ ينفراقۇرىلىمىن قالپىنا كەلتىرىپ, دامىتۋ كەرەك. اۋىل ايەلدەرىنىڭ الەۋمەتتىك جاعدايىن جاقسارتۋ قاجەت, ياعني ولاردىڭ ءومىر سۇرۋىنە قولايلى جاعداي جاساۋ ماڭىزدى. ۇيدە بالا باعىپ, ۇرپاق تاربيەسىمەن اينالىسىپ وتىرعان ايەلدەر مەملەكەتتەن قارجىلاي قولداۋ الۋعا ءتيىس.
قازىر مەديتسينالىق ساقتاندىرۋىڭ بولماسا ەشكىمگە كەرەك ەمەسسىڭ. وسى ولقىلىقتىڭ ورنىن تولتىرۋ ءۇشىن اۋىلدىقتاردى تۇراقتى جۇمىسپەن قامتاماسىز ەتۋ كەرەك. بۇگىنگى جاعدايدا بۇل مۇمكىن ەمەس. بىراق تىعىرىقتان شىعۋدىڭ باسقا جولى بار. ول – جەكە ءۇي شارۋاشىلىعى كووپەراتسياسىن قۇرۋ. ءبىر ءجۇش-تە ەڭ كەمى ەكى ادام – ەرى مەن ايەلى جۇمىس ىستەيدى, ياعني ءوزىن-ءوزى قامتاماسىز ەتەدى. ولار وندىرگەن اۋىل شارۋاشىلىعى ءونىمىن كووپەراتيۆكە وتكىزسە كووپەراتيۆ ولاردان سالىقتى ۇستاپ قالۋعا مىندەتتى.
دينارا شۇكىجانوۆا,
«Respublica» پارتياسىنىڭ
تەڭ توراعاسى:
– ءبىز, «Respublica» پارتياسى ەكونوميكالىق وزگەرىستەردىڭ تۇپكى ناتيجەسى – ازاماتتاردىڭ ءال-اۋقاتىن جاقسارتۋ ەكەنىن ناقتى تۇسىنەمىز. سىزدەرگە قاراپايىم عانا مىسال كەلتىرەيىن, 2023 جىلى قازاقستاننىڭ كىرىس بولىگى – 17 ترلن تەڭگە, ال شىعىس بولىگى 21 ترلن تەڭگەگە جەتتى. دەمەك, 2023 جىلى مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ تاپشىلىعى 4 ترلن تەڭگە بولادى. ەگەر مەملەكەتىمىز كاسىپورىن بولسا, وندا بۇل كاسىپورىن بانكروتقا ۇشىرار ەدى. قانداي سالانى ءارى قالاي دامىتۋدى قالاعانىمىز ماڭىزدى ەمەس. وعان اقشا جوق. مۇنى بيزنەس ۇستانىمى تۇرعىسىنان ايتىپ وتىرمىن. «Respublica» پارتياسى – ەكونوميكانىڭ شىنايى سەكتورىندا جۇمىس ىستەيتىن بيزنەسمەندەر.
كەيىنگى 10 جىلدا ەل ازاماتتارى پاندەميا, دەۆالۆاتسيا, سانكتسيانى باستان كەشىردى جانە كۇن سايىن شىنايى ەكونوميكا جاعدايىندا جۇمىس ىستەپ جاتىر. ءبىز باسقاشا ءادىس ۇسىنعىمىز كەلەدى. ءبىز ەكونوميكانىڭ, قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ كىرىستى بولعانىن قالايمىز. سول ۋاقىتتا كەز كەلگەن قاراجاتتى دەنساۋلىق ساقتاۋ, ءبىلىم بەرۋ جانە وزگە دە سالالاردى دامىتۋعا جۇمساۋعا بولار ەدى. قازىرگى ساتتە ءبارىمىز دە 30 جىلدان كەيىن الەمنىڭ جوعالىپ كەتپەيتىنىن جاقسى بىلەمىز. مۇمكىن, كوپشىلىككە بۇل قىزىق ەمەس تە شىعار. بىراق مەنى بۇل تولعاندىرادى. 30 جىلدان كەيىن قىزىم قازىرگى مەنىڭ جاسىما كەلەدى. ونىڭ قالاي ءبىلىم الاتىنى, قايدا جۇمىس ىستەيتىنى جانە قالاي ەمدەلەتىنى وتە ماڭىزدى. ءبىز ينفراقۇرىلىمدى دامىتۋىمىز قاجەت. شيكىزاتتىق باعىتتان وڭدەۋگە بەت بۇرۋىمىز كەرەك.
ەرمۇحامەت ەرتىسباەۆ,
قازاقستان حالىق پارتياسىنىڭ توراعاسى:
– پارتيامىزدىڭ يدەياسى – سوتسياليزم. «قايداعى سوتسياليزم؟» دەپ سۇراۋلارىڭىز مۇمكىن. مىسالى, سكانديناۆيالىق سوتسياليزم بار. نورۆەگيا وسىدان جارتى عاسىر بۇرىن عانا سولتۇستىك تەڭىزدەن مۇناي مەن گازدىڭ وراسان زور قورىن تاپقان. ال قازىر ءار نورۆەگيالىقتىڭ ارنايى شوتىندا ورتا ەسەپپەن 238 مىڭ ەۋرو جاتىر. جاڭادان ۆەلوسيپەد ويلاپ تابۋدىڭ قاجەتى جوق. بىزدە يدەيا بار, سول يدەياعا قادام باسىپ كەلەمىز. بۇل تۇرعىدان العاندا, ەگەر 19 ناۋرىزدا ميلليونداعان ادام حالىق پارتياسىنىڭ باعدارلاماسىن قولداسا, بۇل يدەيا ماتەريالدىق كۇشكە اينالادى. ءبىز بۇل ىسكە ىزگى نيەتپەن قارايمىز.
الەۋمەتتىك ادىلەتتىلىك يدەياسى حالىق اراسىندا ومىرشەڭدىگىن ساقتاپ تۇر, ونى جۇزەگە اسىراتىن ۋاقىت كەلدى. حالىق پارتياسى دەموكراتيانى, مەملەكەتتىك باسقارۋ مەن باسقا دا جەتەكشى سالالارداعى رەفورمالاردى, تەگىن مەديتسينا مەن ءبىلىم بەرۋدى, تۇرعىن ءۇي باعدارلاماسىن جۇزەگە اسىرۋدى, ايماقتاردى دامىتۋدى, وليگارحيامەن كۇرەسۋدى, كۇشتى مەملەكەت قالىپتاستىرۋدى جاقتايدى. حالىق پارتياسى ايەلدەردىڭ 58 جاستان زەينەتكە شىعۋ قوزعالىسىن قولداپ كەلدى, ناتيجەسىندە 61 جاستان زەينەتكە شىعۋعا 5 جىل موراتوري جاريالاندى. پارتيانىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا كوپبالالى انالارعا, تولىق ەمەس وتباسى مەن مۇمكىندىگى شەكتەۋلى بالاسى بار انالارعا قولداۋ كورسەتۋگە باسىمدىق بەرىلگەن.
تۇسىنەسىزدەر مە, ءبىز قازىر تسيفرلار مەن فاكتىلەرگە, الۋان ءتۇرلى ۋادەلەرگە ەرىپ كەتۋىمىز مۇمكىن. ال پىكىرسايىس – پىكىر الماسىپ, يدەيا بولىسەتىن الاڭ.
اينۇر ءسابيتوۆا,
«بايتاق» جاسىلدار پارتياسىنىڭ وكىلى:
– ءبىز «بايتاق» جاسىلدار پارتياسىن قۇردىق. ويتكەنى ۋادەلەردى ەستۋدەن جانە ءىرى ونەركاسىپتىك كومپانيالاردىڭ ەلىمىزدىڭ جەر قويناۋى ەسەبىنەن قالاي بايىپ جاتقانىن كورۋدەن شارشادىق. ونەركاسىپتەر اۋانى لاستاپ جاتىر. بالالارىمىز وسى لاس اۋامەن تىنىس الادى, سونداي-اق مۇنداي جاعدايدان اتا-انالارىمىزدىڭ دا دەنساۋلىعى ناشارلايدى. كەيىنگى بىرنەشە جىلدا ەلىمىز ەكولوگيالىق ماسەلەلەرمەن, سونىڭ ىشىندە اۋانىڭ لاستانۋى, وندىرىستىك جانە تۇرمىستىق قالدىقتار, سۋ تاپشىلىعى, راديواكتيۆتى لاستانۋ جانە باسقا دا وزەكتى ماسەلەلەرمەن بەتپە-بەت كەلدى.
وسى ورايدا مۇنداي زالال ءۇشىن, ونكولوگيالىق اۋرۋلار مەن باسقا دا دەرتتەر ءۇشىن ەشكىم وتەماقى المايدى. «بايتاق» پارتياسىنىڭ تۇعىرناماسىندا دەنساۋلىعى مىقتى, اقىلدى, ءبىلىمدى, سىبايلاس جەمقورلىققا قارسى ساناسى قالىپتاسقان جاستاردىڭ مۇمكىندىگىمەن ەكونوميكانى كوتەرىپ, مەملەكەتتىڭ قۋاتىن ارتتىرۋعا ەرەكشە ءمان بەرىلىپ وتىر.
سالاماتتى ءومىر سالتى ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا دا وڭتايلى ىقپال ەتەدى. ەلىمىزگە تازا ەنەرگيا مەن تازا ونەركاسىپ قاجەت ەكەنىن ايتقىمىز كەلەدى. ءبىز بيلىك ءۇشىن ەمەس, ادىلەتتى قازاقستاننىڭ مۇددەسى ءۇشىن كۇرەسىپ جاتىرمىز. ءبىز كۇن سايىن ازاماتتارىمىزدىڭ, قاراپايىم حالىقتىڭ قۇقىعىن قورعاپ كەلەمىز. ەگەر ءبىز پارلامەنتكە كىرسەك, وندا «بايتاق» پارتياسى ءتيىستى اۋديت جۇرگىزىپ, ونەركاسىپتىك كەشەننىڭ ەكولوگياعا كەلتىرگەن زيانىنا قاتىستى تاۋەلسىز زەرتتەۋلەر جۇرگىزەمىز. ءبىز بۇل باعىتتا ءتيىستى ارەكەتتەر جاساپ جاتىرمىز جانە جوسپارىمىزدى جۇزەگە اسىراماقپىز.
ءدانيا ەسپاەۆا,
«اق جول» دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ وكىلى:
– «اق جول» پارتياسىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا كەدەيلىكتى ازايتۋ, بايلار مەن كەدەيلەر اراسىنداعى الشاقتىقتى جويۋ, ەكونوميكانى مونوپولياسىزداندىرۋ مىندەتىن قويىپ وتىرمىز. ءبىز كەدەيلىكتى قالاي جەڭۋگە بولاتىنىن بىلەمىز – بۇل ءۇشىن جاپپاي كاسىپكەرلىككە مۇمكىندىك جاساۋ كەرەك. «اق جول» پارتياسى شاعىن بيزنەستى ەسەپ بەرۋدەن بوساتۋدى, ونىڭ اينالىمىن 100 ملن تەڭگەگە دەيىن ۇلعايتىپ, پاتەنتپەن جۇمىس ىستەۋگە مۇمكىندىك بەرۋدى تالاپ ەتەدى. ءبىر عانا وسى مۇمكىندىك جۇمىس ورىندارىنىڭ سانىن كوبەيتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى, جۇمىسپەن قامتۋعا ارنالعان بىردە-ءبىر باعدارلاما مۇنداي ناتيجە بەرگەن جوق. ءبىز شەتەلدىك جەر قويناۋىن پايدالانۋشىلارمەن كەلىسىمشارتتاردى قايتا قاراۋدى جانە پايدانى بولۋدە قازاقستاننىڭ ۇلەسىن ارتتىرۋدى تالاپ ەتەمىز.
پارتيا قازاقستاننان تىس جەرلەرگە كەتكەن جەمقورلاردىڭ اقشاسىن قايتارۋدى تالاپ ەتەدى. جەمقورلار جازاسىن وتەگەننەن كەيىن دە قازاقستاننان تىس جەرگە شىعۋعا قۇقىعى جوق. اۋىل تۇرعىندارىنىڭ باسپانا جاعدايىن جاقسارتۋ ءۇشىن مىندەتتى اۋىلدىق يپوتەكالىق نەسيەلەۋدى ۇسىنامىز, ال بۇگىندە قالالارعا جاپپاي كوشىپ كەلە جاتقان جاستار ءۇشىن اكىمدىكتەر الەۋمەتتىك تۇرعىن ءۇي سالۋى كەرەك, سوندا بۇل جاستار اياققا تۇرىپ, بولاشاقتا وزدەرىنە ءتاۋىر باسپانا ساتىپ الا الادى. بۇگىنگى باسپانا باعدارلامالارى تەك كوپبالالى وتباسىلارعا ارنالعان, ال جاس وتباسىلار نە ىستەۋى كەرەك؟! ءبىز جاس وتباسىلارعا ارنالعان يپوتەكالىق باعدارلامالار بويىنشا ءاربىر بالا ءۇشىن پايىزدىق مولشەرلەمەنى تومەندەتۋدى ۇسىنامىز.
اسحات راحىمجانوۆ,
جالپىۇلتتىق
سوتسيال-دەموكراتيالىق پارتياسىنىڭ توراعاسى:
– ەلىمىزدەگى كاسىپورىندار ماسەلەسىن شەشۋ كەرەك, سونداي-اق بايلىقتى ءوندىرۋ جانە ەكسپورتتاۋ سالالارىن بىرتىندەپ ەل مەنشىگىنە الۋ قاجەت. مۇناي, ۋران جانە التىن سياقتى قازبا بايلىقتار جەكەلەنگەن ادامداردىڭ يگىلىگى مەن باسقارۋى ءۇشىن بەرىلگەن جوق. كىم كوپ اقشا تاپسا, سول بيۋدجەتكە كوبىرەك سالىق تولەۋگە ءتيىس. بۇل ءوز كەزەگىندە ءتيىمدى الەۋمەتتىك ساياساتتى جۇرگىزۋ ءۇشىن قاجەت. تۇتىنۋشىلىق نەسيەلەر بويىنشا پايىزدىق مولشەرلەمەنى جانە كەپىلدىك بويىنشا ۇسىنىلاتىن كرەديت پەن يپوتەكانىڭ ۇستەمەسىن تومەندەتۋ قاجەت. تاعى ءبىر وزەكتى ماسەلە – سىبايلاس جەمقورلىق. سىبايلاس جەمقورلىق حالقىمىزدىڭ وركەندەۋىنە كەدەرگى كەلتىرەدى. ونىمەن اشىق جانە اياۋسىز كۇرەسۋ كەرەك. جەمقورلاردى تۇرمەگە جابۋ كەرەك.
پارلامەنت تە اشىق بولۋعا ءتيىس. وندا بالاما پىكىرلەر ەركىن ايتىلۋى قاجەت. وسىنىڭ الدىنداعى شاقىرىلىمدا بولعان پارتيالار وزدەرىنىڭ كاسىبي جارامسىزدىعىن كورسەتتى. ولار قاراپايىم ازاماتتاردىڭ مۇددەلەرىن قورعامايدى. باعالار نەگىزسىز قىمباتتاپ جاتىر. ماسەلەن, ءسىز دۇكەندەردە قارىز داپتەرلەرىنىڭ بار ەكەنىن جاقسى بىلەسىز.
وليگارحياعا باعىتتالعان ەكونوميكادان ارىلاتىن كەز كەلدى. قازاقستان ەكونوميكاسى – بۇل قاراپايىم بولشەك ساۋدا. ياعني «ساتىپ ال دا – ساۋدالا», باسقا ەشتەڭە جوق. تەك كەيبىر ادامدار بايىپ, ميلليونداعان ازاماتتار كەدەي بولاتىن پروتسەستى توقتاتۋ كەرەك. جسدپ نە ۇسىنادى؟ بىرىنشىدەن, وففشورلىق شوتتارداعى بارلىق قاراجاتتى ەلگە قايتارۋ ورىندى. بۇل ودان ءارى جۇرگىزىلەتىن رەفورمالار ءۇشىن قاجەت.
ءتۇيىن. تەلەدەبات – ساياسي دوداعا قاتىسۋشى 7 پارتياعا وزدەرىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلامالارىن كەڭىنەن تانىستىرۋعا زور مۇمكىندىك بەرەتىن اشىق الاڭ. سول سەبەپتى پارتيا وكىلدەرى تارتىستى وتكەن پىكىرتالاس كەزىندە باعدارلامالارىنىڭ ۇتقىر تۇستارىن, تىڭ ۇسىنىستارىن ايتۋعا, ەلەكتورات جيناۋعا بارىن سالدى. ءبىر پارتيا ونى ەموتسيونالدى, ەكىنشىسى ينتەللەكتۋالدى تۇردە, ەندى ءبىرى ناقتى اتقارعان ىستەرىمەن ايتىپ تىرىستى. الداعى سايلاۋ تارتىسقا تولى بولاتىنى انىق, ويتكەنى باسەكەلەستىك وتە جوعارى. باستى ماقسات – قوعامنىڭ ساياسي جۇيەسىن قايتا جاڭعىرتۋ. ال جاڭا ۋاقىت تالابىنىڭ ءبىرى – ويىن ناقتى جەتكىزەتىن, ساياسي دەباتتا ناقتى پوزيتسياسىن قورعاي الاتىن ساياساتكەرلەر قاتارىن كوبەيتۋ.
دايىنداعان
ورالحان احماديا,
«Egemen Qazaqstan»
