سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىق پىسىقتالدى

جەدەل ارەكەت ەتۋ  تاپسىرىلدى

ءبىرىنشى ماسەلە جونىندە بايانداعان توتەنشە جاعدايلار ءمينيسترى يۋري يلين وڭتۇستىك ايماقتاردا بەلسەندى قار ەرۋ باستالۋىنا ساناۋلى كۇن قال­عانىن ايتتى. سول سەبەپتى قازىر با­رلىق كۇش-جىگەر الدىن الۋ شارالارى مەن سۋ تاسقىنىنا دايىندىققا باعىتتالعان.

جالپى, وسى جىلدىڭ ەكى ايىندا 15 شاقىرىم ۋاقىتشا بوگەن سالىندى, 24 شاقىرىمعا جۋىعى جوندەلدى, 16 شاقىرىمنان استام جاڭا بوگەن, سونداي-اق ەلدى مەكەندەردىڭ اينالاسىندا 41 شاقىرىم ءۇيىندى بوگەت­ تۇرعىزىلدى. ودان بولەك 5 مىڭ شاقىرىمعا جۋىق كانالدار مەن ارىقتار, اۆتوموبيل جولدارى جانە تەمىرجولداردىڭ استىنا سالىنعان 8,5 مىڭنان استام سۋوتەر تۇربالار تازارتىلدى.

سۋ تاسقىنى جاعدايىنىڭ قولاي­سىز دامۋى كەزىندە سۋ باسۋ ايماعىندا 255 ەلدى مەكەننىڭ قالىپ قويۋ قاۋپى بار. وعان قوسا سۋ تاسقىنى توتەن­شە جاعدايلارىنىڭ ىقتيمال جاعىم­سىز سالدارىنىڭ الدىن الۋ جانە ولار­دى ازايتۋ ماقساتىندا ازامات­تىق قورعاۋدىڭ مەملەكەتتىك جۇيەسى­نىڭ وبلىستىق كىشى جۇيەلەرىنىڭ بولىم­شەلەرى جوعارى دايىندىق رەجىمىنە اۋىستىرىلدى.

ەكولوگيا جانە تابيعي رەسۋرستار ءمينيسترى ءزۇلفيا سۇلەيمەنوۆا كوكتەم­گە ارنالعان جاڭارتىلعان دەرەك­تەر تۋرالى, يندۋستريا جانە ينفرا­قۇ­­رىلىمدىق دامۋ ءمينيسترى ما­رات قا­را­باەۆ جولداردى, كوپىرلەردى جانە سۋ وتكىزۋ قۇرىلىستارىن سۋدىڭ كوتەرى­لۋىنە دايىنداۋ تۋرالى حاباردار ەتتى.

تۇركىستان وبلىسىنىڭ اكىمى دارحان ساتىبالدى, جامبىل وبلىسىنىڭ اكىمى نۇرجان نۇرجىگىتوۆ, باتىس قازاقستان وبلىسىنىڭ اكىمى ناريمان تورەعاليەۆ وڭىرلەردەگى قازىرگى احۋال مەن سۋ تاسقىنى كەزەڭىنە دايىندىق تۋرالى باياندادى.

ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ بولجامدارعا سۇيەنە وتىرىپ, بيىل قاردىڭ كوپ بولۋىنا جانە جەر بەتىنىڭ قاتىپ قالۋىنا بايلانىستى سۋ تاسۋ قاۋپى جوعارى ەكەنىن ايتتى.

«بۇگىنگى تاڭدا ەلدى مەكەندەردەن 11 ملن تەكشە مەتردەن استام قار شىعارىلدى, الايدا بۇل جۇمىس بارلىق وڭىردە ءتيىستى دەڭگەيدە جۇرگىزىلىپ وتىرعان جوق. ءوڭىر اكىمدەرى قار شىعارۋ جۇمىستارىن كۇشەيتۋلەرى قاجەت» دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, بيىل ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك وڭىرلەرىندە كۇردەلى جاعداي قالىپتاسۋىنا سۋ بۇرۋ ارنالارىنىڭ, ارىقتاردىڭ, قورعانىش جەر ۇيىندىلەرىنىڭ بولماۋى سەبەپ بولعان. سالدارىنان تۇركى­ستان, جامبىل, الماتى وبلىس­تارىن­داعى درەناجدىق جۇيەلەر­دىڭ جاۋىن-شاشىننىڭ كوپ مولشەرىنە قۋاتى جەتپەدى. ودان بولەك اتىراۋدا قار كۇرت ەرىپ, كوشەلەردى سۋ باسىپ قالدى.

«ارىقتاردى, نوسەر كارىزدەرىن تازارتىپ, ۋاقىتشا جەر ۇيىندىلەرى مەن بوگەتتەر سالۋ قاجەت. يندۋستريا جانە ينفراقۇرىلىمدىق دامۋ مينيسترلىگى مەن ءوڭىر اكىمدەرى جولداردى, كوپىر­لەردى, سۋ وتكىزۋ قۇرىلىستارىن بەكىتۋ جۇمىستارىن جالعاستىرسىن» دەپ تاپسىردى پرەمەر-مينيستر.

ۇكىمەت باسشىسى «قازگيدرومەتتىڭ» بولجامىندا ايتىلعانداي, ناۋرىز ايىندا ەلىمىزدىڭ وڭتۇستىك جانە شىعىس وڭىرلەرىندە اۋا تەمپەراتۋراسى مەن جاۋىن-شاشىن مولشەرى نورمادان جوعارى بولادى دەپ كۇتىلۋدە ەكەنىن, بۇعان دايىن بولۋ كەرەكتىگىن ەسكەرتتى.

پرەمەر-مينيستر «كوكتەم-2023» رەسپۋبليكالىق وقۋ-جاتتىعۋ شارالارى شەڭبەرىندە تاسقىن قاۋپى تۋىنداعان جاعدايدا ناقتى ءىس-قيمىل الگوريتمىن پىسىقتاۋدى, جارىلعىش زاتتار مەن ينەرتتى ماتەريالداردىڭ قاجەتتى قورىن دايىنداپ, حابارلاندىرۋ جۇيەلەرىنىڭ دايىندىعىن تەكسەرۋدى تاپسىردى.

«قوسىمشا كۇشتەر مەن قۇرالدار ورنالاساتىن جەرلەردى, ەۆاكۋاتسيالاناتىن حالىقتى قابىلداۋ پۋنكتتەرىن جانە اۋىل شارۋاشىلىعى جانۋارلارىن كوشىرۋ ءۇشىن قاۋىپسىز ۋچاسكە­لەردى انىقتاۋ قاجەت» دەدى پرەمەر-مينيستر.

ودان بولەك, پرەمەر-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, كوممۋنالدىق, جەكەمەن­شىك جانە يەسى جوق گيدروتەحنيكالىق قۇرىلىستاردى جوندەۋ جونىندەگى شارالار ازىرلەپ, سۋ قويمالارىن تولتىرۋ كولەمىن قايتا قاراۋ كەرەك, قاجەت بولسا, ولاردى الدىن الا قاۋىپسىز بوساتۋ جونىندە شارالار قابىلدانۋ كەرەك.

«قازىرگى تاڭدا بۇل ماسەلە بويىنشا رەسپۋبليكالىق دەڭگەيدە پرەمەر-ءمينيستردىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى جەتەكشىلىك ەتەتىن ۇكىمەتتىك كوميسسيا جۇمىس ىستەپ جاتىر. كوميسسيا جاع­دايدى باقىلاۋدا ۇستاپ, سۋ تاسۋ جاع­دايلارىندا جەدەل ارەكەت ەتۋگە دا­يىن بولۋعا ءتيىس» دەپ تۇيىندەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

قاتەرلى ىسىك اۋرۋىمەن كۇرەس كۇشەيەدى

ۇكىمەت وتىرىسىندا حالىققا ونكو­لوگيالىق كومەك كورسەتۋ شارالارىن كۇشەيتۋ ماسەلەسى قارالىپ, ونىڭ جوسپارى تالقىلاندى.

دەنساۋلىق ساقتاۋ ءمينيسترى اجار عينيات رەسپۋبليكادا ونكولوگيالىق اۋرۋلارى بار 205 مىڭنان استام پا­تسيەنت­تىڭ ديناميكالىق باقىلاۋدا تۇر­عانىن, جىل سايىن 37 مىڭنان استام جاڭا جاعداي انىقتالاتىنىن, قاتەر­لى ىسىكتەن 13 مىڭنان استام ادام قاي­تىس بولاتىنىن باياندادى. 2022 جىل­عى جۇمىس قورىتىندىسى بويىنشا جوعا­رى كورسەتكىش قوستاناي, اقمولا, اقتوبە جانە ماڭعىستاۋ وبلىستارىندا بايقالادى.

ونكولوگيالىق مەديتسينالىق كو­مەكتى ودان ءارى جەتىلدىرۋ ماقساتىندا ون­كو­لو­­گيالىق اۋرۋلارمەن كۇرەس جو­نىن­دەگى 2023-2025 جىلدارعا ارنال­عان كەشەندى جوسپار ازىرلەن­دى. ونىڭ شەڭ­بەرىندە ونكولوگيا­لىق سكرينينگتىك باعدارلامالاردى كەڭەيتۋ, ادام پاپيللوماۆيرۋسىنا قارسى ۆاكتسيناتسيالاۋدى ەنگىزۋ, قاجەت بولعان بارلىق وڭىرلەردەگى ونكولوگيالىق ورتالىقتاردى جوندەۋ, سونداي-اق ولاردىڭ دياگنوستيكالىق جابدىقتارىن جاڭعىرتۋ جوسپارلانىپ وتىر

بۇدان باسقا, الماتى قالاسىندا, سونداي-اق اتىراۋ, الماتى, ۇلىتاۋ, جەتىسۋ, اقتوبە وبلىستارىندا جاڭا ونكولوگيالىق ورتالىقتاردىڭ قۇرىلىسى, ال استانادا پروتوندى تەراپيامەن جابدىقتالعان ۇلتتىق عىلىمي ورتالىقتىڭ اشىلۋى كۇتىلۋدە.

سونداي-اق ىسىككە قارسى جاڭا دارى­لىك زاتتارعا قولجەتىمدىلىكتى ارتتىرۋ, ونكولوگيالىق پاتسيەنتتەر ءۇشىن ءموبيل­دى بريگادالار جەلىسىن كەڭەيتۋ, عى­لىم­نىڭ ءتيىستى باعىتتارىن جانە جال­پى كادرلىق الەۋەتتى دامىتۋ جونىن­دەگى شارالار كوزدەلگەن.

وتىرىستا استانا قالاسىنىڭ باس ونكولوگى, قازاقستاننىڭ ەڭبەك ەرى مۇحتار تولەۋتاەۆ تا ءوز ۇسىنىستارىن ءبىلدىردى.

ونىڭ ايتۋىنشا, قۇرامىندا كوپ­سالالى مەديتسينالىق ورتالىق, كون­سۋل­تاتيۆتى ەمحانالار مەن ونكولوگ مامان دارىگەرلەر شوعىرلاندىرىلعان استانانىڭ ونكولوگيالىق قىزمەتى 44 قالالىق ەمحانالارعا كومەك كورسەتىپ كەلەدى. ورتالىقتىڭ تاۋلىك بويى جۇ­مىس ىستەيتىن 10 ەمحاناسىندا جىل بويى 12 مىڭ ناۋقاس ەم قابىلدايدى.

«ورتالىق جۇمىسىندا حيرۋرگيا­لىق, حيميا-تەراپيالىق جانە ساۋلەمەن ەمدەۋ تاسىلدەرى قازىرگى زاماندىق دەڭ­گەيدە تولىقتاي يگەرىلگەن. باس پەن مو­يىن ىسىكتەرىنە ميكرو حيرۋرگيالىق وپەراتسيالار جانە ءتىل مەن جاق سۇيەكتەرىنە ادامنىڭ ءوز تالشىقتارىن الىپ-سالۋ وپەراتسيالارى ەلىمىزدە 2012 جىل­دان باس­تاپ ءبىرىنشى رەت تەك ءبىزدىڭ ورتا­لىق­تا جۇ­زەگە اسىرىلىپ, حالىقارا­­لىق دەڭگەي­دە جۇرگىزىلىپ كەلەدى», دەدى م.تولەۋتاەۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, ورتالىقتىڭ نەگىزگى عيماراتى 2009 جىلى قاجەتتى قۇرال-جابدىقتارمەن جابدىقتالدى, سونان كەيىن ونكولوگيانى دامىتۋ جونىندەگى 2012-2016 جىلدارعا ار­نال­عان باعدارلامالار اياسىندا ەمدەۋ, دياگ­نوستيكالىق قۇرالدار جانە قون­دىر­عىلارمەن جاراقتاندىرىلدى.

«مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسىنا سايكەس دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگى ازىرلەگەن ەلىمىزدىڭ ونكولوگيا سالاسىن دامىتۋدىڭ 2023-2025 جىلدارعا ارنالعان كەشەندى جوسپارى ونكولوگتەر مەن ونكولوگيالىق ورتالىقتاردىڭ قاجەتتى ماسەلەلەرىن شەشۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. جوسپار­دىڭ جوباسى رەسپۋبليكانىڭ بارلىق ونكولوگيالىق ورتالىقتارى جانە قازاق ونكولوگيا مەن راديولوگيا عىلىمي-زەرتتەۋ ينستيتۋتىنىڭ قاتىسۋىمەن ءاربىر اۋماقتىڭ وزىندىك ەرەكشەلىكتەرىن ەسكەرە وتىرىپ ازىرلەندى», دەدى ول.

ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرە­مەر-مينيستر ءتىپتى ەڭ زاماناۋي مەدي­تسي­­نالىق تەحنولوگيالار بولعان جاع­داي­دا دا ونكولوگيالىق اۋرۋلاردى ەمدەۋ ءالى دە بۇكىل الەمدەگى دەنساۋلىق ساقتاۋ سالالارى ءۇشىن ۇلكەن سىناق بولىپ كەلە جاتقانىن ايتىپ ءوتتى. ماسە­لەن, ەلىمىزدە جىل سايىن ونكولوگيانىڭ 37 مىڭنان استام جاڭا جاعدايى انىقتالادى. بۇل رەتتە, 20 جىل ىشىندە ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيىنىڭ 33%-عا تومەندەۋىنە قاراماستان, قاتەرلى ىسىك جىل سايىن 13 مىڭنان استام ادامنىڭ ءومىرىن جالمايدى.

ءاليحان سمايىلوۆ ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن اۋىراتىن ناۋقاستاردىڭ جارتىسىنان كوبى ەڭبەككە جارامدى جاستار ەكەنىن ايتتى.

«مۇنداي كورسەتكىشتەردىڭ باس­تى سەبەبى – اۋرۋدى كەش انىقتاۋ. سىز­دە ەڭ جاڭا جابدىقتار مەن ءدارى-دار­مەكتەر, زاماناۋي اۋرۋحانالار بولۋى مۇمكىن, بىراق اۋرۋدى ەرتە ساتىسىندا انىق­تاي الاتىن جوعارى بىلىكتى مامان­دار قاجەت. سونداي-اق حالىقپەن ۇنەمى پرو­في­لا­ك­تيكالىق جۇمىستار جۇرگى­زۋ قاجەت», دەپ اتاپ ءوتتى پرەمەر-مينيستر.

ۇكىمەت باسشىسى وڭىرلەردە مەديتسي­نالىق كومەكتىڭ ساپاسى مەن قولجەتىم­دىلىگىن جاقسارتۋ بويىنشا جۇيەلى شارالار قابىلداۋ قاجەتتىگىنە نازار اۋداردى. بۇل قالالىق جانە اۋىلدىق تۇر­عىندار, وڭىرلەر مەن استانا ارا­سىن­داعى مەديتسينالىق قىزمەت كورسەتۋ دەڭگەيىندەگى تەڭگەرىمسىزدىكتى ازايتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.

«ازاماتار دياگنوزدىڭ كەش انىق­تالۋى, جەرگىلىكتى جەرلەردە مەدي­تسينالىق مەكەمەلەردىڭ ناشار قام­تاماسىز ەتىلۋى, مەديتسينا قىز­مەت­كەرلەرى مەن ءدارى-دارمەكتەردىڭ جەتىس­پەۋشىلىگىنە شاعىمدانادى. مۇنىڭ ءبارى ونكولوگيالىق اۋرۋلاردان ءولىم-ءجىتىمنىڭ جوعارى بولۋىنا اكەپ سوعادى» دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, اقمولا, شىعىس قازاقستان, سولتۇستىك قازاقستان, پاۆلودار جانە قوستاناي وبلىستارىندا ەرتە باستان انىقتاۋ دەڭگەيىنىڭ تومەندىگى مەن ءولىم-ءجىتىم دەڭگەيىنىڭ وتە جوعارى ەكەنى كورىنىس بەرىپ وتىر.

«بۇل وتە ماڭىزدى ماسەلەلەر, ولاردى جۇيەلى تۇردە شەشۋ قاجەت. ادامداردىڭ وتاندىق مەديتسيناعا دەگەن سەنىمىن, ولاردىڭ تۇراقتى تەكسەرۋدەن جانە ساپالى ەمدەۋدەن ءوتۋ قاجەتتىلىگىن قالپىنا كەلتىرۋ كەرەك. ول ءۇشىن ءبىز جاڭا ونكولوگيالىق كلينيكالار سالامىز, جابدىقتار مەن ءدارى-دارمەكتەر ساتىپ الامىز, زاماناۋي ەمدەۋ ادىستەرىن ەنگىزەمىز. بۇعان ونكولوگيالىق اۋرۋلارمەن كۇرە­سۋدىڭ جاڭا كەشەندى جوسپارى دا باعىت­تالعان», دەدى پرەمەر-مينيستر.

ۇكىمەت باسشىسى اتاپ وتكەندەي, بۇگىن­گى تاڭدا ازاماتتاردىڭ 20%-ى سكرينينگتىك باعدارلامالارمەن قام­تىلعان, بۇل وتە تومەن كورسەتكىش. وسىعان بايلانىستى دەنساۋلىق ساقتاۋ مينيسترلىگىنە پروفيلاكتيكالىق تەكسەرۋ, اسىرەسە ونكولوگيالىق اۋرۋلار­دىڭ ماقساتتى توپتارى مەن باعدار­لا­مالارىن كەڭەيتۋ تاپسىرىلدى.

«ادامداردى ءوز دەنساۋلىعىنا مۇقيات بولۋعا, ۇنەمى ءتيىستى تەكسەرۋلەر­دەن وتۋگە سەندىرۋ كەرەك. ول ءۇشىن دەنساۋ­لىق ساقتاۋ جانە اقپارات مينيستر­لىكتەرى اكىمدىكتەرمەن بىرلەسىپ كەڭ اۋقىمدى اقپاراتتىق جۇمىس جۇرگىزۋى كەرەك», دەپ اتاپ ءوتتى ۇكىمەت باسشىسى.

سونىمەن قاتار ءاليحان سمايىلوۆ قاتەرلى ىسىكتەردى ەرتە ساتىسىن­دا انىقتاۋ ءۇشىن اناعۇرلىم ءتيىمدى دياگ­نوستيكالىق شارالاردى ازىرلەۋ قاجەت­تىگىن جەتكىزدى. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل باعىتتاعى الەمدىك تاجىريبەنى ەسكەرىپ, قازاقستاندىق جەتەكشى عالىمدار مەن حالىقارالىق ۇيىمداردىڭ ساراپشىلارىن تارتۋ قاجەت.

پرەمەر-مينيستر كەلەسى جىلى ەلوردادا پروتوندى تەراپيامەن جاب­دىقتالعان ۇلتتىق عىلىمي ونكولو­گيا­لىق ورتالىقتىڭ اشىلاتىنىنا بايلانىستى ونى جوعارى بىلىكتى ماماندارمەن قامتاماسىز ەتۋ ماسەلەلەرىن قازىردەن باستاپ پىسىقتاۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى. اتاپ ايتقاندا, كەڭەس بەرۋ, تاجىريبە الماسۋ جانە وتاندىق دارى­گەرلەردىڭ بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ءۇشىن ءىرى الەمدىك ونكولوگيالىق ورتالىقتارمەن ىنتىماقتاستىق ورناتۋ ماڭىزدى.