ۇيىمداستىرىلعان ءىس-شارانىڭ دىتتەگەن مۇراتى بيىك. قۇرامىندا 130 ءبيشىسى بار «سالتانات» – ءتۇرلى ۇلت پەن ۇلىس وكىلىن ءبىر ۇجىمعا بىرىكتىرگەن ەلىمىزدەگى ءىرى مادەنيەت وشاقتارىنىڭ ءبىرى. مەملەكەتتىك ءانسامبلدىڭ رەپەرتۋارىندا 150-دەن استام بي بار. قازاقتىڭ ۇلتتىق بيىمەن قاتار, ماحاببات پەن مەيىرىمدى, دوستىقتى, بەيبىتشىلىكتى دارىپتەگەن الەم حالىقتارىنىڭ ءبيى دە شىعارماشىلىقتىڭ ۇلكەن ءبىر شوعىرىن قۇرايدى. وزگە ەتنوستاردىڭ بىرەگەي مادەنيەتى مەن بولمىسىنان حابار بەرەتىن, تىرشىلىگى مەن تۇرمىس ەرەكشەلىگىن ايشىقتايتىن بي قويىلىمدارى ۇلتتىق ونەرىمىزدىڭ كەڭ ارناسى بولىپ قالىپتاسقان. «بي – حالىقتىڭ جانى» دەپ بەكەر ايتىلماعان. قازاق ءبيىن باسقا ءبىر ەلدىڭ بيىمەن شاتاستىرۋ مۇمكىن ەمەس. وزەگىنە قازاقتىڭ ءوز مىنەزى سەكىلدى كەڭدىك, ۇياڭدىق پەن جايساڭدىق ۇيالاعان ۇلتتىق ءبيىمىز كوشپەلى ومىردەن باستاپ بۇگىنگى تىرشىلىكتى ناقتى قيمىل-بۋىن تىلىمەن اينا-قاتەسىز بايانداپ كەلەدى. ەرەكشە كەشتىڭ شىمىلدىعى قازاق ءبيىن حالىق قازىناسىنا اينالدىرۋ ءۇشىن ۇلت ءداستۇرى مەن ويۋ-ورنەگىن رۋحاني اينالىمعا ەنگىزگەن بەلگىلى بالەتمەيستەر, قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, «سالتانات» بي ءانسامبلىنىڭ نەگىزىن قالاعان زاۋىربەك رايباەۆتىڭ «قازاق ورنەكتەرى» اتتى بي قويىلىمىمەن اشىلدى.
دارالاردىڭ سالعان سارا جولىن ناسيحاتتاپ, وشپەس مۇراسىن, ونەرىن ۇرپاقتان-ۇرپاققا جەتكىزۋ ماقساتىندا ءانسامبلدىڭ كوركەمدىك جەتەكشىسى قۋانىشبەك تولەگەننىڭ باستاماسىمەن قازاقتىڭ بي ونەرىندە ەسىمى التىن ارىپپەن جازىلعان قازاقستاننىڭ حالىق ءارتىسى, تۇڭعىش كاسىبي بالەتمەيستەر, بيىل تۋعانىنا 100 جىل تولعان تالانتتى ءبيشى داۋرەن ءابىروۆتىڭ, حالىق ءارتىسى, پروفەسسور زاۋىربەك رايباەۆتىڭ, بالەتمەيستەر ەلدوس ءۋسيننىڭ بايىرعى بيلەرىن انسامبل جاڭا دەممەن قايتا ساحنالادى. بۇل بىرىنشىدەن, ۇلتتىق بي ونەرىنىڭ باستاۋىندا تۇرعان حورەوگرافيا شەبەرلەرىنە قۇرمەت بولسا, ەكىنشىدەن, ولاردىڭ ەڭبەگىن, تۋىندىسىن ولمەس مۇراعا اينالدىرۋ. مىسالى, د.ءابىروۆ قويعان قازاق جىگىتتەرىنىڭ ساحنالىق ءبيى «بالبىراۋىن» ۇلتتىق رۋحتى وياتاتىن بىرەگەي بي رەتىندە ساحنادان تۇسكەن ەمەس. سونداي-اق كومپوزيتور نۇرعيسا تىلەنديەۆتىڭ «اتا تولعاۋى» كۇيىنە قويىلعان «اساتاياق» ءبيى العاش رەت 1979 جىلى «گۇلدەر» ەسترادالىق انسامبلىندە, كەيىنىرەك سەلەزنەۆ اتىنداعى حورەوگرافيالىق ۋچيليششەسىندە قويىلعان. ماسكەۋدە وتكەن سەزدە ز.رايباەۆتىڭ ءدال وسى قويىلىمى قازاقستاننىڭ اتىنان كرەمل سارايىندا ونەر كورسەتىپ, كوپشىلىكتىڭ ىستىق ىقىلاسىنا بولەندى.
ال العىس ايتۋ كۇنىندەگى كونتسەرتكە ارنايى قوناق بولىپ قاتىسىپ, كەشتىڭ شىرايىن اشا تۇسكەن حالىقارالىق كونكۋرستاردىڭ لاۋرەاتى, كىشكەنتاي بالدىرعانداردىڭ «سارمات» بي ءانسامبلى ميلليونداعان جۇرەكتى رۋحاني راحاتقا بولەگەن كاسىبي «سالتاناتتىڭ» زاڭدى ءىزباسارى ەكەنىنە شابىتتى ونەرىمەن سەندىردى. كونتسەرتتەن كەيىن كۇردەلى بي تريۋكتەرىمەن, مىڭ بۇرالعان بيىمەن كورەرمەندى ەلىكتىرگەن بيشىلەرمەن جۇزدەسىپ, اتاۋلى كۇنگە وراي لەبىزىن ەستىدىك.
دەنيس ۆيتچەنكو, «مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى», مەملەكەتتىك «سالتانات» بي ءانسامبلىنىڭ بالەت ءارتىسى:
– قازاق ەلى – قاسيەتتى قونىس. ءبىرتالاي ۇلت وكىلدەرى ەلىمىزدە جىلدار بويى تاتۋ-ءتاتتى ءومىر ءسۇرىپ كەلەدى. ولاردىڭ ىنتىماعى باسقا مەملەكەتتەرگە ۇلگى. ەلىمىزدە سوڭعى ۋاقىتتا قازاقشا سويلەيتىن وزگە ۇلت وكىلدەرى ايتارلىقتاي كوبەيگەنى – باستى جەتىستىگىمىز. بۇل – ناعىز پاتريوتتاردىڭ قازاق جەرىنە, مەملەكەتتىك تىلگە دەگەن قۇرمەتى. ولار تەك قازاق ءتىلىن عانا ەمەس, حالقىمىزدىڭ سالت-ءداستۇرى مەن ادەت-عۇرپىن دا قۇرمەتتەيدى. مەملەكەتتىك «سالتانات» بي انسامبلىندە بالەت ارتىستەرى ءتۇرلى ۇلتتىڭ ءبيىن بيلەپ, سول ەلدىڭ مادەنيەتىن كورسەتىپ, داستۇرىنەن سىر شەرتەمىز. بي – قۋانىش پەن شاتتىقتىڭ, ىزگىلىك پەن جاقسىلىقتىڭ جارشىسى. ەلىمىزدىڭ دامۋى مەن ونەردىڭ وركەندەۋىنە ءوز ۇلەسىمدى قوسۋدى ازاماتتىق پارىزىم دەپ سانايمىن. بارشا كورەرمەنگە ساف ونەردى بىرگە ناسيحاتتاپ, بىرگە وركەندەتەيىك دەگەن تىلەگىمدى جەتكىزگىم كەلەدى.
شەروز مۋراتوۆ, «مادەنيەت سالاسىنىڭ ۇزدىگى», بالەت ءارتىسى:
– مەملەكەتتىك «سالتانات» بي ءانسامبلى قازاقتىڭ ءتول ونەرى مەن ۇلتتىق مادەنيەتىن ساقتاپ, حالىقتىڭ رۋحاني بايلىعىن دامىتىپ, وسكەلەڭ ۇرپاققا عاجايىپ بي ونەرى ارقىلى ەستەتيكالىق تاربيە بەرىپ, جاستاردىڭ ۇلتتىق سانا-سەزىمىن قالىپتاستىرۋ جولىندا ايانباي ونەر كورسەتىپ كەلەدى. ۇجىمنىڭ قازىرگى باستى ماقساتىنىڭ ءبىرى – قازاق حالقىنىڭ ءبيىن الەمگە تانىتۋ. اتى اڭىزعا اينالعان, جەتپىس جىلعا جۋىق تاريحى بار انسامبل رەپەرتۋارىندا الەم حالىقتارىنىڭ دا ءبيى بار. ءار ەلدىڭ دۇنيەتانىمىنان تۋعان بولمىسىمەن, مىنەزىمەن ۇيلەسىم تاباتىن قيمىل ورنەكتەرى ارقىلى وزگە ۇلتتاردىڭ ونەرىن تانىتىپ, تىرشىلىگىن كوز الدىمىزعا اكەلەدى. ءبىز ونەردە دە, ومىردە دە ءتۇرلى ۇلت وكىلدەرىمەن ءبىر شاڭىراق استىندا تاتۋ-ءتاتتى تىرشىلىك ەتىپ كەلەمىز. بۇل ەلىمىزدىڭ كەڭ پەيىلىنىڭ, دۇرىس جۇرگىزىلگەن مەملەكەت ساياساتىنىڭ جەمىسى دەپ بىلەمىن. بۇگىن ءبىز ءۇشىن ەرەكشە كۇن. توككەن تەرىمىز, ۇيقىسىز تۇندەرىمىزدىڭ وتەۋى اقتالىپ جاتىر. حالىقتىڭ قوشەمەتىن, رياسىز قۋانىشىن كورىپ, كوزدەرىندەگى نۇردى, جۇرەك جالىنىن, بىزگە دەگەن قۇرمەتىن كيەلى ساحنادا تۇرىپ سەزىنىپ, شابىتتاندىق, شارشاعانىمىزدى ۇمىتىپ كەتتىك. بارشا ۇجىمدى, «سالتاناتتىڭ» بيشىلەرىن قۇرمەتتەپ كەلگەن پاتشا كوڭىلدى كورەرمەنگە العىسىمدى بىلدىرەمىن.
الماتى
