اۋاسى ەڭ لاس قالا

قازاقستاندا دا ەكولوگيا ماسەلەسى اسا وزەكتى. اۋانىڭ ساپاسى قورشاعان ورتانى قورعاۋدا شەشۋشى ءرول اتقارادى. كەيىنگى 5 جىلدا (2018-2022 جىلدارى)استانا, قاراعاندى, جەزقازعان جانە تەمىرتاۋ قالالارىندا اتموسفەرالىق اۋانىڭ تۇراقتى جوعارى لاستانۋى باي­­قالدى. مىسالى, استانادا اۋا لاستانۋى نەگى­زى­نەن جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى مەن جەكە سەكتوردى جىلىتۋدىڭ شىعارىن­دى­لارىمەن قاتار جۇرەتىن جىلدىڭ سۋىق كەزەڭىنە ءتان. قالانىڭ قوزعالىسسىز قيىلىس­تارىنداعى اۋانىڭ ازوت ديوكسيدىمەن لاس­تانۋى اۆتوموبيل كولىگىنىڭ اي­تارلىقتاي تەرىس ۇلەسىن كور­سەتەدى.

«قاراعاندىدا دا جاعداي وسىعان ۇقساس: اتموسفەرانىڭ لاستانۋىنا نەگىزگى اسەر جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى مەن جەكە سەكتورداعى جىلۋ شى­عا­رىن­دىلارىمەن وندىرىلەدى, بىراق ونەر­كاسىپتىك كاسىپورىنداردىڭ شىعارىن­دىلارى قوسىلادى. تەمىرتاۋدا لاستانۋ كەز كەلگەن ماۋ­سىمعا ءتان, ول قالا­نىڭ ونەر­كاسىپتىك جانە مە­تال­لۋرگيالىق كاسىپ­ورىن­دارى­نان, ال قىستا جىلۋ ەلەكتر ستانسالارى مەن جەكە سەكتور­داعى جىلۋدان شى­عارىلاتىن شىعارىن­دى­لار­دىڭ اسەرىمەن كۇشەيەدى. مۇن­داي ەكولوگيالىق پروبلەمالار كەز كەلگەن مەملەكەتتە قورشاعان ورتانى قور­عاۋ ءۇشىن قوماقتى ينۆەستيتسيانى قا­­جەت ەتەدى. ۇلتتىق ستاتيستيكا بيۋ­­روسىنىڭ مالىمەتىنشە, قا­زاقستاندا 2018 جىلدان 2021 جىلعا دەيىن وسى با­عىتتاعى ينۆەستيتسيا كولەمىنىڭ سەر­پىندى ءوسۋى بايقالدى. دەگەنمەن 2022 جىلى كورسەتكىشتەر ايتارلىقتاي تو­مەندەگەن. ماسەلەن, 2022 جىل­عى قاڭ­تار-جەلتوقساننىڭ قورى­تىندىسى بويىنشا ەلىمىزدە قورشاعان ورتانى قورعاۋعا با­عىتتالعان كۇردەلى سالىمدار 80,6 ملرد تەڭگەنى قۇرادى, بۇل وتكەن جىلدىڭ سايكەس كەزەڭىمەن سالىستىرعاندا بىردەن 50,8 پا­يىزعا از», دەيدى Ranking ساراپشىلارى.

جالپى, كەيىنگى 5 جىلدا (2018-2022 جىلدار ارالى­عىندا) ينۆەستيتسيا كولە­مى 600 ملرد تەڭ­گەگە جۋىقتاسا, ال­دىڭ­عى بەس جىلدا بۇل كور­سەتكىش 235,9 ملرد تەڭ­گەنى قۇ­راعان. ءبىر ايتا كە­تەر­­لىك جايت, تۇتاستاي ال­عان­­دا ەلدەگى ين­ۆەس­ت­يتسيانىڭ جال­­پى كولەمىنەن قورشاعان ور­تا­نى قورعاۋعا با­عىتتالعان ينۆەس­تي­تسيانىڭ ۇلەسىن قاراستى­راتىن بولساق, وندا بۇل وتە ماردىمسىز – 2022 جىلى نەبارى 0,54 پايىز.

«بۇل رەتتە كۆازيمەملەكەتتىك جانە جەكە سەكتوردىڭ جەكەلەگەن سۋبەك­تى­لەرى ەكولوگيالىق ما­سەلەلەردى كاسىپ­ورىندى باس­قا­­رۋدىڭ ستراتەگيالىق دەڭ­گەيىنە شىعارادى. قورشاعان ور­تانى قورعاۋدا ەلىمىزدىڭ ءون­دىرۋشى كومپانيالارى, اتاپ ايتقاندا, قازاقستاننىڭ ەكونوميكاسى ءۇشىن باسىمدىقتى ماڭىزى بار مۇ­ناي-گاز سەكتورىنىڭ الىپتارى ەرەكشە ءرول اتقارادى. مى­سال رەتىن­دە ەلىمىزدەگى العاش­قى جانە ءىرى مۇ­ناي-گاز ءوندى­رۋشى كومپانيالاردىڭ ءبىرى – «تەڭىزشەۆرويلدى» (تشو) قاراس­­تى­رايىق. 2000 جىلدان بەرى تشو قازاق­ستانداعى قور­شاعان ورتانى قورعاۋ شارالارىن جۇزەگە اسىرۋعا 3,15 ملرد دوللاردان اسا ينۆەستيتسيا سالدى. كەيىنگى 20 جىل ىشىندە تشو مۇناي ءوندىرۋدى 2,6 ەسە ارت­تىرا وتىرىپ, اتموسفەراعا شىعا­رىن­دىلاردىڭ قارقىندىلىعىن 65 پايىزعا تومەندەتتى. بۇل نا­تيجەگە جاب­دىقتىڭ پايدالانۋ سەنىمدىلىگىن ارتتىرۋعا باعىتتالعان ءىرى جو­با­لارعا سا­لىنعان ينۆەستيتسيا ار­قىلى قول جەت­كىزدى», دەيدى Ranking.