ەل ەكونوميكاسى ەڭسەسىن تىكتەي باستادى

مەكتەپتەردە قاۋىپسىزدىكتى كۇشەيتۋ شارالارى قابىلدانادى

ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ءبىرىنشى ورىنباسارى مارات قوجاەۆ­تىڭ حابار­لاۋىنشا, 13 اقپاندا تاڭەر­تەڭ پەتروپاۆل قالاسى­نىڭ پوليتسيا باسقارماسىنا №4 ور­تا مەك­تەپتىڭ وقۋشىلارىنا دەنە جارا­قاتىن كەلتىرۋ تۋرالى حابارلاما ءتۇستى. وقيعا بولعان ورىنعا جىلدام جەدەل-تەرگەۋ توبى اتتاندى.

تەكسەرۋ بارىسىندا كۇدىكتى (9 سىنىپ وقۋشىسى) 2-ءشى قاباتتا ورنالاسقان دارەتحانادا ماس­كاسىن كيىپ, بالتامەن دالىزگە جۇگىرىپ شىعىپ, ءۇش وقۋشىعا شابۋىل­داعان. شابۋىل جاساعان وقۋ­­شىنى جوعارى سىنىپ وقۋشى­لارى  مەن مۇعالىمدەر ۇستاعان.

قازىرگى كەزدە 2 جابىرلەنۋشى قالالىق ەمحانانىڭ ستاتسيو­نارىن­دا جاتىر, جاعداي­لارى بىرقا­لىپتى. ءبىر وقۋشى مەديتسينالىق كومەك كورسەتىلگەننەن كەيىن ۇيىنە قايتارىلدى.

اتالعان فاكتى بويىنشا قىل­مىس­تىق كودەكستىڭ 24-بابى 3-بولىگى, 99-بابى 2-بولىگى بويىن­شا قىل­مىستىق ءىس قوزعالىپ, كۇدىكتى ۋاقىتشا ۇستاۋ يزولياتورىنا قامالدى.

ءاليحان سمايىلوۆ پەتروپاۆل­دا ورىن العان وقىس جاعداي حالىق اراسىندا ۇلكەن الاڭداۋشىلىق تۋدىرعانىن  اتاپ ءوتتى.

«بالالارىنىڭ قاۋىپسىزدىگىنە الاڭدا­مايتىن وتباسى جوق. مەكتەپتىڭ ىشىندە دە قاۋىپتىڭ بارىن كورىپ وتىرمىز. سوندىقتان بۇل ماسەلەنى قايتا قاراپ, وقۋ ورىندارىنا تەكسەرۋ جۇرگىزۋ قاجەت. بەينەكامەرالاردىڭ سانىن كوبەيتىپ, مەكتەپكە كىرەبەرىس جەرلەردە باقىلاۋدى كۇشەيتۋ ماسەلەسىن قاراۋ كەرەك», دەدى پرەمەر-مينيستر.

بۇل رەتتە ۇكىمەت باسشىسى ىشكى ىستەر مينيسترلىگىنە بالا­لاردىڭ قاۋىپسىزدىگىن ارتتىرۋ بو­يىن­شا كەلىسىلگەن ۇسىنىس­تار ەن­گىزۋدى, دەنساۋلىق ساقتاۋ مي­نيستر­لىگىنە زارداپ شەككەن بالالاردى ەمدەۋدى ەرەكشە باقىلاۋعا الۋدى, وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگى­نە ىشكى ىستەر جانە توتەنشە جاعدايلار مينيسترلىكتەرىمەن بىرلەسىپ, قاۋىپسىزدىك ساباقتارىن ازىرلەۋدى تاپسىردى.

ەكونوميكا قاڭتاردا 5,6%-عا ءوستى

مۇنان كەيىن ۇكىمەت وتىرىسىندا كۇن تارتىبىنە سايكەس 2023 جىلعى قاڭتارداعى الەۋمەتتىك-ەكونوميكالىق دامۋ قورى­تىندىلارى جانە رەسپۋبليكالىق بيۋد­جەتتىڭ اتقارىلۋى قارالدى.

ۇلتتىق ەكونوميكا ءبىرىن­شى ۆيتسە-ءمينيسترى تيمۋر جاق­سى­لىقوۆتىڭ حابارلاۋىنشا, ەسەپتىك كەزەڭدە قازاقستان ەكونوميكاسىنىڭ ءوسۋ قارقى­نى 5,6%-دى قۇرادى. ناقتى سەكتورداعى ءوسىم – 2,3%, ال قىزمەت كورسەتۋ سالاسىندا  7,6% بولدى. بارلىق نەگىزگى سالا بويىنشا وڭ ديناميكا بايقالادى, بۇل رەتتە ساۋدا (+19,4%), اقپارات جانە بايلانىس (+18,1%), سونداي-اق قۇرىلىس (+12,5%, 1 ملن شارشى مەتردەن استام تۇرعىن ءۇي پايدالانۋعا بەرىلدى) ەڭ جوعارعى ءوسۋدى كورسەتتى.

ۆيتسە-ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, نەگىزگى كاپيتالعا سالىنعان ينۆەستيتسيالاردىڭ ءوسۋ قارقىنى 18,3%-دى قۇرادى. ينۆەس­تيتسيالار اعىنى ونەركاسىپتە – 9,2%-عا, اۋىل شارۋاشىلىعىندا – 33,7%-عا, جىلجىمايتىن م ۇلىكپەن وپەراتسيالاردا – 33,7%-عا, كولىكتە جانە قويمالاۋدا 31,8%-عا ءوستى.

الدىن الا قورىتىندى بو­يىنشا 2022 جىلى سىرتقى ساۋ­دا تاۋار اينالىمى 32,1%-عا ءوسىپ, 134,4 ملرد دول­لاردى قۇرادى. ەكسپورت بويىنشا كور­سەتكىش 39,9%-عا ءوسىپ, 84,4 ملرد دوللارعا دەيىن جەتتى. تاۋارلار يم­پورتى 50 ملرد دوللارعا تە­ڭەلدى. جالپى, وڭ ساۋدا بالانسى 34,4 ملرد دوللاردى قۇرادى.

پرەمەر-ءمينيستردىڭ ورىنباسارى – قارجى ءمينيسترى ەرۇلان جاماۋ­باەۆتىڭ حابارلاۋىنشا, ەسەپتىك كەزەڭدە مەملەكەتتىك بيۋدجەتكە 1,5 ترلن تەڭگە شاماسىندا كىرىستەر ءتۇستى (جوسپار 144,0%-عا ورىندالدى), ونىڭ ىشىندە رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتكە 1,1 ترلن تەڭگە, جەرگىلىكتى بيۋدجەتتەرگە 394 ملرد تەڭگە كىرىستەر ءتۇستى. مەملەكەتتىك بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى 93,5%-عا, رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتىڭ شىعىستارى – 94,7%-عا, جەر­گىلىكتى بيۋدجەتتەردىڭ شىعىستارى 96,3%-عا اتقارىلدى.

ماسەلەنى قورىتىندىلاعان پرەمەر-مينيستر ءاليحان سمايىلوۆ ناقتى سەكتور تۇراق­تى ەكونوميكالىق ءوسىمدى قامتا­ما­سىز ەتكەنىن اتاپ ءوتتى. وڭدەۋشى ونەركاسىپ, قۇرىلىس جانە اۋىل شارۋاشىلىعى سالالارىنىڭ دامۋ قارقىنى جاقسى. ونەركاسىپ سەكتورى ءوندىرىستىڭ 1,5%-عا, ونىڭ ىشىندە وڭدەۋ سالاسىنىڭ 1,6%-عا وسكەنىن كورسەتىپ وتىر. فارماتسەۆتيكا (+51%), جەڭىل ونەركاسىپ (+11%), توقىما بۇيىمدارى ءوندىرىسى (+25%), مۇناي وڭدەۋ (+11%), حيميا ونەركاسىبى (+11%), سۋسىندار ءوندىرىسى (+33%), تاماق ونىمدەرىنىڭ ءوندىرىسى (+10%), ماشينا جاساۋ (+12%) سالالارىندا ءوسىم بايقالادى.

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, تۇراقتى ينۆەستيتسيالىق بەل­سەن­دىلىك, ونىڭ ىشىندە شيكىزات­تىق ەمەس سەكتور­لارعا ينۆەستيتسيا­لار تارتۋ جەدەل ەكونوميكالىق ءوسۋدىڭ نەگىزگى فاكتورى بولىپ تابىلادى.

قاڭتار ايىنىڭ قورىتىن­دىسى بويىنشا بارلىق نەگىزگى ماكروكورسەتكىشتىڭ ءوسۋى قوستاناي وبلىسى مەن الماتى قالا­سىندا تىركەلىپ وتىر. ەڭ تومەن كورسەت­كىشتەر – اباي جانە قاراعاندى وبلىس­تارىندا.

«بيىلعى جىلدىڭ باسى ەل ەكونوميكا­سىنىڭ سەرپىندى دامۋعا باعىت العانىن كورسەتىپ وتىر. ەكونوميكانىڭ وسى ءوسۋ قارقىنىن ساقتاپ قالۋىمىز كەرەك. بۇل بۇگىنگى گەوساياسي جاعداي­دا وڭاي شارۋا ەمەس. ۇيلەسىمدى جۇمىس پەن ءتيىمدى ۇيلەستىرۋدى ەكونوميكانىڭ بارلىق سالاسىندا قامتاماسىز ەتۋ كەرەك», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

ونىڭ ايتۋىنشا, ىشكى نا­رىق­تى وتاندىق تاۋارلارمەن تولىق­تىرۋعا جانە شيكىزاتتىق ەمەس ءونىم كولەمىن ۇلعايتۋعا باسىمدىق بەرىلۋگە ءتيىس.

«شاعىن جانە ورتا بيزنەستىڭ الەۋەتىن كەڭەيتىپ, دامۋعا جاعداي جاساۋىمىز كەرەك. تارتىمدى ينۆەستيتسيالىق كليمات قۇرىپ, ينۆەستورلارمەن بەلسەندى ديالوگ جۇرگىزۋ قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ پىكى­رىن­­شە, ين­ۆەس­تيتسيالاردىڭ قۇرى­لى­مىن قوسىل­عان قۇنى جوعارى تاۋارلاردى ءوندىرۋ جاعىنا قاراي ۇلعايتۋ كەرەك, سونىڭ ىشىندە جوعارى تەحنولوگيالىق ون­دىرىس­تەردە دە. سونىمەن قاتار ء«تاريفتى ينۆەس­تيتسياعا ايىرباس­تاۋ» سايا­ساتىن ساپالى ەنگىزۋدى قامتا­ماسىز ەتۋ ماڭىزدى.

ء«اربىر مينيستر, ءوڭىر اكىم­دەرى جانە ۇلتتىق حولدينگتەر مەن كومپانيالاردىڭ باسشىلارى ازاماتتاردىڭ تابىسىن ارتتىرىپ, ساپالى جۇمىس ورىندارىن قۇرۋ ءۇشىن جۇيەلى شارالار قابىلداۋعا ءتيىس. قوعامدى تولعاندىرىپ وتىرعان الەۋ­مەتتىك-ەكونوميكالىق ما­سە­لە­لەر بويىنشا ءتيىمدى شەشىم­دەر تابۋ قاجەت», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

ۇكىمەت باسشىسى ءوڭىر اكىمدەرى الەۋمەتتىك ماڭىزى بار ازىق-ت ۇلىك تاۋارلارىنىڭ باعاسىن تۇراقتاندىرۋعا ەرەكشە نازار اۋدارۋعا ءتيىس ەكەنىن اتاپ ءوتتى. الدا تۇرعان باستى مىندەت – جىل قورىتىندىسى بويىنشا ينفلياتسيانى 2 ەسەگە – ياعني 9,5% دەيىن تومەندەتۋ. ونىڭ ايتۋىنشا, بۇل ءۇشىن بارلىق كۇش-جىگەردى ينفلياتسيا دەڭگەيىن باقىلاۋ جانە تومەندەتۋ جونىندەگى ءىس-شارالار جوسپارىن ورىنداۋعا جۇمىلدىرۋ كەرەك.

ء«بىز ەكونوميكانىڭ ءوسۋ قار­قى­نىن ساقتاپ قالۋ ءۇشىن بار كۇشىمىزدى سالۋى­مىز كەرەك», دەپ تۇيىندەدى پرەمەر-مينيستر.

عىلىمي جوبالار ەكونوميكاعا باعىتتالادى

ۇكىمەت وتىرىسىندا عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالان­دىرۋ ماسەلەلەرى قارالدى.

عىلىم جانە جوعارى ءبىلىم ءمينيسترى ساياسات نۇربەكتىڭ ايتۋىنشا, مەملەكەت باسشىسى قاسىم-جومارت توقاەۆ ءوزىنىڭ سايلاۋالدى باعدارلاماسىندا عىلىم ەلدىڭ باسەكەگە قابىلەتتى بولۋىنا مۇمكىندىك بەرەتىن ءوندى­رىستىڭ جاڭا تەحنولوگيالارىنا باعىتتالاتىنىن اتاپ ءوتتى. بۇل ەكونوميكانىڭ ناقتى سەكتورىندا قازاقستاندىق ازىرلەمەلەردى قول­دانۋعا جانە عىلىمعا باعىت­تالعان ۇلتتىق جۇيەنى كەزەڭ-كەزەڭىمەن قايتا قۇرۋعا جول اشادى.

ءمينيستردىڭ ايتۋىنشا, كوممەرتسيالاندىرۋ تۋرالى زاڭ­نىڭ قابىلدانۋىمەن 2016, 2017 جانە 2018 جىلدارى عىلىم قورى گرانت الۋعا ءۇش كونكۋرس وتكىزدى, وعان 1 270 ءوتىنىم ءتۇستى. ىرىكتەۋ جانە ساراپتاما ناتيجەسىندە, 150-دەن استام جوبا مەملەكەتتىك قولداۋعا يە بولدى. ولاردى ىسكە اسىرۋ 140 عىلىمدى قاجەت ەتەتىن ءوندىرىستىڭ قۇرىلۋىنا اكەلدى, بۇل رەتتە 15 جوبا ەكسپورتقا شىق­تى, ال تاعى بەس جوبا 1 ملرد تەڭگەدەن استام ساتىلىم جاسايتىن دەڭگەيگە جەتتى.

وتكەن جىلى جاڭا كونكۋرس وتكىزىلىپ, وعان 152 ءوتىنىم ءتۇستى. بۇگىنگى تاڭدا 72 جوبا قار­جى­لاندىرۋ ماقۇلداندى, گرانت الۋشىلارمەن 68 شارت جاسالدى. سالالار بويىنشا جوبالار پورتفەلى نەگىزىنەن اۋىل شارۋاشىلىعى, دەنساۋلىق ساقتاۋ جانە حيميا ونەركاسىبى سالالارىنداعى باستامالاردان تۇرادى.

مينيستر 2023-2025 جىلدارى عىلىمي جانە عىلىمي-تەحنيكالىق قىزمەت ناتيجەلەرىن كوممەرتسيالاندىرۋدى قارجى­لاندىرۋ سوماسى ەكى ەسە وسكە­نىن ايتتى. سونىمەن قاتار جوو جانىنداعى عىلىمي-تەحنو­لوگيالىق پاركتەردى دامىتۋعا كون­كۋرستىق نەگىزدە قاراجات ءبولۋ جوسپارلانىپ وتىر.

وسى تاقىرىپ بويىنشا ميك­روبيو­لوگيا جانە ۆيرۋسولوگيا عىلىمي-وندى­رىستىك ورتالىعىنىڭ باس ديرەكتورى امانكەلدى سادانوۆ بايانداما جاسادى.

بايانداماشىلاردى تىڭداپ بولعان­نان كەيىن پرەمەر-مينيستر وتان­دىق عىلىمنىڭ الەۋەتى مەن باسەكەگە قابى­لەت­تى­لى­گىن ارتتىرۋ ءۇشىن ونى رەس­پۋب­ليكالىق بيۋدجەتتەن قارجى­لاندىرۋ سوڭعى ەكى جىلدا ەكى ەسەگە جۋىق وسكەنىن اتاپ ءوتتى.

«جەتەكشى عالىمدارعا ەڭ­بەكاقى تولەۋ بازالىق قارجى­لاندىرۋعا قو­سىل­­عان. ىرگەلى عىلىمي زەرتتەۋلەرگە قارا­جات بولىنەدى. ازىرلەنىپ جاتقان عىلىمي جوبالار مەن باعدار­لامالار­دى قارجىلاندىرۋ ۇزاق­­تىعى 5 جىلعا دەيىن ۇل­عاي­تىلدى. جاس عالىمداردى قولداۋ ءۇشىن گرانت­تار مەن ستيپەنديالار بولى­نەدى, ولاردىڭ عىلىمي ەڭبەكتەرىن جاريالاۋ بەلسەندىلىگى ارتىپ كەلەدى», دەدى ءاليحان سمايىلوۆ.

ۇكىمەت باسشىسىنىڭ ايتۋىنشا, سوڭعى جىلدارى عىلىم تۋرالى زاڭناماعا ەلەۋلى وزگەرىستەر ەنگىزىلدى, عىلىمدى دامىتۋ تۇ­جى­­رىمداماسى بۇكىل عىلىمي قوعام­داستىقپەن بىرگە ىسكە اسىرىلادى.

«قوعام عىلىمي-تەحنولو­گيالىق سالادان ناقتى وزگەرىس­تەردى, عىلىمي جاڭالىقتاردىڭ ناقتى ەكونوميكادا قولدانىلۋىن كۇتىپ وتىر. وسىعان بايلا­نىستى عىلىمي زەرتتەۋلەردىڭ ناتي­جەسىن ارتتىرۋ, ونىڭ ەل ەكو­نو­ميكاسىنىڭ دامۋىنا قوساتىن ۇلەسىن ۇلعايتۋ ءۇشىن اۋقىمدى جۇمىس قاجەت», دەدى پرەمەر-مينيستر.

ۇكىمەت باسشىسى عىلىمي ۇيىمدار مەن كاسىپورىنداردىڭ ۇيلەسىمدى جۇمىسىن قامتاماسىز ەتىپ, ءوزارا ءىس-قي­مىل­دىڭ بەلسەندى الاڭدارى مەن مەحا­نيزم­دەرىن قۇرۋى قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى. ودان بولەك, ەڭ پەرسپەكتيۆالى عىلىمي باعىتتارداعى تاجىريبەلىك-كونسترۋكتورلىق جۇمىستاردىڭ ۇلەسىن ارت­تىرۋ قاجەت. بۇلاردىڭ قاتارىندا اتوم جانە سۋتەگى ەنەرگەتيكاسى, تسيفرلىق تەحنولوگيالار, جاساندى ينتەللەكت, بيوتەحنولوگيا, بيوقاۋىپسىزدىك, نەيروعىلىم سياقتى سالالاردى اتاپ كورسەتۋگە بولادى.

«عىلىمنىڭ ينۆەستيتسيالىق تار­تىم­دىلىعىن ارتتىرۋ ماق­ساتىندا پارلامەنتپەن جەكە ينۆەستيتسيالار ءۇشىن قوسىم­شا پرە­فەرەنتسيالار ەنگىزۋدى پى­سىق­تاۋ جۇمىستارىن جەدەل­دەتۋ قاجەت. بۇل عىلىم سالاسى­نىڭ زاڭنامالىق بازاسىن قاي­تا قاراۋدى تالاپ ەتەدى», دەدى ءا.سمايىلوۆ.

ءسوزىن قورىتىندىلاي كەلە, ۇكىمەت باسشىسى «عىلىم جانە تەح­نو­لوگيالىق ساياسات تۋرالى» جاڭا زاڭ جوباسىن ازىرلەپ, ونى ماۋسىم ايىندا پارلامەنتكە ەنگىزۋ, عىلى­مي زەرتتەۋلەردىڭ ناتيجە­لەرىن كوم­مەر­تسيالاندىرۋدىڭ جاڭا مەحا­نيزم­­دەرىن ەسكەرە وتىرىپ, عىلىمدى دا­مىتۋ­دىڭ قول­دانىستاعى تۇجىرىم­دام­ا­سىن وزەكتەندىرۋ, «اتامەكەن» پالا­تاسىمەن بىرلەسىپ, ەلىمىزدىڭ جەتەك­­شى ۋنيۆەرسيتەتتەرى مەن ءىرى كاسىپ­ورىن­دارىنىڭ جانىنان مامانداندىرىلعان ينجيني­رينگتىك ورتالىقتار مەن تەحنو­لوگيالىق پاركتەردى قۇرۋ جونىن­دەگى جۇمىستى ۇيىمداستىرۋ قاجەتتىگىن اتاپ ءوتتى.

«عىلىمي ينستيتۋتتاردىڭ, ۋني­ۆەرسيتەتتەردىڭ جانە ءوندى­رىستىڭ ءتيىمدى ءوزارا ءىس-قيمىلى عىلىمنىڭ دامۋىنا جانە جاڭا عىلىمي جوبالاردى وندىرىسكە ەنگىزۋگە وڭ سەرپىن بەرەدى», دەپ تۇيىندەدى ءا.سمايىلوۆ.