فورۋمنىڭ تۇركىستاندا ءوتۋى تەگىن ەمەس. ويتكەنى شاھاردىڭ ورتالىق ازيا حالىقتارى ءۇشىن دە مادەني جانە تاريحي ماڭىزى زور. زاڭ شىعارۋ ورگاندارىنىڭ وكىلدەرى باس قوسقان بىرەگەي الاڭدا پارلامەنتارالىق قاتىناستاردى كەڭەيتۋدىڭ باسىم باعىتتارى جانە ءبىرتۇتاس رۋحاني-مادەني كەڭىستىكتى دامىتۋدىڭ وزەكتى ماسەلەلەرى جان-جاقتى تالقىلاندى.
سەنات توراعاسى ماۋلەن اشىمباەۆ الدىمەن تۇركيادا بولعان جويقىن ءزىلزالادان اۋىر زارداپ شەككەن باۋىرلاس تۇرىك حالقىنا كوڭىل ايتتى. سونداي-اق ول اپات سالدارىنان قازا تاپقانداردىڭ وتباسى مەن جاقىندارىنا قولداۋ ءبىلدىرىپ, جاراقات العانداردىڭ تەزىرەك ساۋىعىپ كەتۋىنە تىلەكتەستىگىن جەتكىزدى. ءارى قاراي سەنات سپيكەرى قازاقستان پرەزيدەنتى قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ فورۋمعا قاتىسۋشىلارعا ارنالعان ۇندەۋىن وقىپ بەردى. مەملەكەت باسشىسى حالىقتارىمىزدىڭ عاسىرلار بويى قالىپتاسقان تىعىز ءارى دوستىق قارىم-قاتىناسى سوڭعى جىلداردا جاڭا دەڭگەيگە كوتەرىلگەنىن اتاپ وتكەن. مۇنداي ۇدەرىس ايماقتاعى ەلدەردىڭ ۇلتتىق مۇددەسىمەن تولىق ۇندەسەدى.
«پارلامەنتارالىق فورۋمدى وتكىزۋ حالىقتارىمىزدىڭ مۇددەسىنە ساي كەلەتىن ۋاقتىلى باستاما. بۇگىنگى شيەلەنىسكەن گەوساياسي احۋال جانە قۇبىلمالى الەمدىك ەكونوميكا جاعدايىندا پارلامەنتتىك ديپلوماتيانىڭ ماڭىزى ايتارلىقتاي ارتىپ وتىر. ەكىجاقتى كەلىسىمدەردى قامتاماسىز ەتۋدە, دوستىق جانە تاتۋ كورشىلىك قاتىناستى ساقتاۋدا, وڭىردەگى ءوزارا ءتيىمدى ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋدا پارلامەنتشىلەردىڭ قىزمەتى ايرىقشا ءرول اتقارادى. قازىرگى تاڭدا ءبىزدىڭ ەلدەرىمىز ءۇشىن ەكونوميكالىق كووپەراتسيانى دايەكتى تۇردە دامىتۋدىڭ ءمانى زور. بۇل رەتتە وڭىرلىك جانە شەكارا ماڭىنداعى ساۋدا-ساتتىقتى ارتتىرۋعا, كولىك-ترانزيتتىك سالاداعى سەرىكتەستىكتى دامىتۋعا, جاڭا بىرلەسكەن جوبالاردى قولعا الۋعا باسا ءمان بەرگەن ابزال. ورتالىق ازيانىڭ ورتاق رۋحاني مۇراسىن ساقتاۋ جانە ءبىرتۇتاس مادەني-تاريحي كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋ ءۇشىن گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى جاڭا قارقىنمەن جانداندىرۋ ماڭىزدى», دەلىنگەن قاسىم-جومارت توقاەۆتىڭ ۇندەۋىندە.
ءوز سوزىندە ماۋلەن اشىمباەۆ ارىپتەستەرىنە فورۋم وتكىزۋدى قولداپ, وعان قاتىسقاندارى ءۇشىن العىس ءبىلدىردى. سونداي-اق ول قازىرگى تاڭدا تاتۋ كورشىلىك ءداستۇر پارلامەنتارالىق بايلانىس فورماتىندا لايىقتى جالعاسىپ كەلە جاتقانىن, بۇل ورتالىق ازيانىڭ بەيبىتشىلىگىن, قاۋىپسىزدىگىن جانە وركەندەۋىن كوزدەيتىن وڭىرلىك كووپەراتسيانى دامىتۋدىڭ جاڭا كەزەڭى ەكەنىن ايتتى. ماۋلەن اشىمباەۆ اتاپ وتكەندەي, ورتالىق ازيانىڭ بىرتۇتاستىعىنىڭ نەگىزى ءتىل مەن ءدىننىڭ, ەتنوستىق, رۋحاني جانە تاريحي تامىرلاستىعىندا جاتىر.
«جۇزدەگەن جىلدار بويى شىعىس پەن باتىستىڭ اراسىن جالعاعان, ورتا عاسىرلاردا ساۋدا-ساتتىقتىڭ كۇرەتامىرى سانالعان ۇلى جىبەك جولى ورتالىق ازيانىڭ اۋماعىمەن ءوتتى. سونىڭ ناتيجەسىندە ءبىرتۇتاس ساۋدا-كوممۋنيكاتسيالىق جانە مادەني كەڭىستىك قالىپتاستى. ءبىزدى وسىنداي ورتاق تاريحپەن بىرگە بۇگىنگى تىعىز قارىم-قاتىناسىمىز دا بايلانىستىرادى. قازىرگى تاڭدا ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ مۇددەسى مەن مىندەتى ورتاق. سوندىقتان تىعىز ىنتىماقتاستىق پەن سەنىمگە نەگىزدەلگەن ديالوگتى نىعايتۋ, سىرتقى جانە ىشكى سىن-قاتەرلەرگە بىرلەسىپ قارسى تۇرۋ ءوڭىردىڭ بولاشاعىن ايقىندايتىن ماڭىزعا يە. ءبىزدىڭ مەملەكەتتەرىمىزدىڭ باسشىلارىنىڭ ەكىجاقتى جانە كوپجاقتى كەزدەسۋلەرىندە دە وسى ماسەلەلەر تۇراقتى تۇردە تالقىلانىپ كەلەدى. ءبىز پارلامەنتارالىق بايلانىس كەزىندە وسى باسىمدىقتى دايەكتى تۇردە ىلگەرىلەتۋىمىز قاجەت», دەدى ماۋلەن اشىمباەۆ.
سوعان بايلانىستى سەنات توراعاسى ىنتىماقتاستىقتىڭ نەگىزگى 5 باعىتىنا توقتالىپ ءوتتى. ولاردىڭ قاتارىندا وسى فورۋمنىڭ پارلامەنتتىك ديالوگ پەن پارلامەنتارالىق ىنتىماقتاستىقتىڭ ناقتى باعىتتارىن تالقىلاۋدىڭ ءتيىمدى الاڭى رەتىندەگى ءرولى بار. بۇل رەتتە رەفورمالاردى زاڭنامالىق قامتاماسىز ەتۋ جانە وڭىردەگى وزەكتى پروبلەمالار – ترانسشەكارالىق وزەندەردى بىرلەسىپ پايدالانۋ, ەكولوگيالىق جانە ەنەرگەتيكالىق تۇراقتىلىقتى قامتاماسىز ەتۋ, وزگە دە ماسەلەلەردى شەشۋ بارىسىندا تاجىريبە الماسۋ ءۇشىن پلاتفورمانىڭ الەۋەتىن ءتيىمدى پايدالانۋدىڭ ءمانى زور.
ماۋلەن اشىمباەۆ نازار اۋدارعان تاعى ءبىر ۇسىنىس مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى نىعايتۋ جانە ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ زيالىلارى اراسىنداعى ديالوگتى ارتتىرۋ ماسەلەسىنە قاتىستى بولدى.
«بۇگىنگى پارلامەنتارالىق فورۋم پارلامەنت وكىلدەرىنىڭ جۇيەلى جۇمىسى ءۇشىن ءتيىمدى الاڭعا اينالادى دەپ سەنەمىن. سوندىقتان وسى فورۋمدى ورتالىق ازيا ەلدەرىنىڭ بىرىندە جىل سايىن وتكىزىپ تۇرۋدى ۇسىنامىز. اۋقىمدى جيىندى تەك استانالاردا ەمەس, ءبىزدىڭ حالىقتارىمىز ءۇشىن كيەلى سانالاتىن جانە مادەني-تاريحي ماڭىزى زور باسقا دا قالالاردا وتكىزۋگە بولادى. ءبىزدىڭ الداعى كوپجاقتى قارىم-قاتىناسىمىزدىڭ باسىم باعىتتارى تۇركىستان دەكلاراتسياسىندا باياندالعان», دەدى م.اشىمباەۆ.
وسىلايشا, فورۋمنىڭ قورىتىندىسى بويىنشا قابىلدانعان تۇركىستان دەكلاراتسياسىندا ەكونوميكالىق ءوزارا ءىس-قيمىلدى كەڭەيتۋگە جانە وزىندىك بىرەگەيلىگىمەن ەرەكشەلەنەتىن ورتالىق ازيانىڭ ءبىرتۇتاس مادەني-تاريحي كەڭىستىگىن قالىپتاستىرۋعا ارنالعان پارلامەنتارالىق قاتىناستاردى ودان ءارى دامىتۋ پەرسپەكتيۆالارى كورىنىس تاپتى.
فورۋم اياسىندا ماۋلەن اشىمباەۆ ورتالىق ازيا ەلدەرى پارلامەنتتەرى پالاتالارىنىڭ باسشىلارىمەن بىرقاتار ەكىجاقتى كەزدەسۋ وتكىزدى. قىرعىز رەسپۋبليكاسى جوعارعى كەڭەسىنىڭ توراعاسى نۇرلانبەك شاكيەۆپەن كەزدەسۋدە تاياۋدا بىشكەكتە وتكەن قازاق-قىرعىز زيالىلارىنىڭ VII فورۋمىنىڭ ماڭىزى جانە حالىقتارىمىزدىڭ مادەني-رۋحاني باعىتتاعى بايلانىسىن ودان ءارى ارتتىرۋ ماسەلەلەرى ءسوز بولدى. سوعان بايلانىستى تاراپتار ناقتى جانە ناتيجەلى ءىس-شارالارعا باسىمدىق بەرە وتىرىپ, پارلامەنتارالىق بايلانىستى ودان ءارى نىعايتۋ قاجەت ەكەنىن ايتتى.
وزبەكستان رەسپۋبليكاسى ۇلى ءماجىلىسى سەناتىنىڭ توراعاسى تانزيلا نارباەۆامەن كەزدەسۋ بارىسىندا ساۋدا-ەكونوميكالىق بايلانىستاردى كەڭەيتۋ ءۇشىن زاڭنامالىق نەگىز قالىپتاستىرۋعا جانە بىرقاتار بىرلەسكەن جوبانى ىسكە اسىرۋعا قاتىستى ماسەلەلەرگە باسا ءمان بەرىلدى. ودان بولەك, سۇحباتتاسۋشىلار ءبىلىم بەرۋ جانە مادەنيەت سالاسىنداعى ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋدىڭ باسىم باعىتتارىن تالقىلادى.
تاجىكستان پارلامەنتى جوعارعى پالاتاسىنىڭ توراعاسى ماحمادتوير زوكيرزودامەن اڭگىمەلەسۋ كەزىندە مادەني-گۋمانيتارلىق ىنتىماقتاستىقتى ارتتىرۋ, سۋ جانە ەنەرگەتيكا سالالارىندا بىرلەسىپ ارەكەت ەتۋ جونىندە ءسوز قوزعالدى.
