ول تالانتتى بوپ تۋعان ادام. قاننان كەلگەن قاسيەت قولىنا الدىمەن قىلقالام ۇستاتقان. كەنەپتەگى كەمەل ويدى قوس اعانىڭ ەنشىسىنە قالدىرىپ, ونەردەن ءوز جولىن, ءوز ارناسىن ىزدەپتى. شىعارماشىلىق ادامىنا ەڭ الدىمەن ەركىندىك كەرەك. سەبەبى ونەر قالىپقا قۇيا بەرەتىن كىرپىش ەمەس, ول شەتسىز, بالكىم شەكسىز الەم. سۋرەتكەر بويىنداعى وسى ەركىندىك پەن حالقىنا دەگەن سۇيىسپەنشىلىك ەگىز ورىلگەندىكتەن دە ۇلتىنىڭ بەكزات بولمىسىن, ءور رۋحىن ەكراندا جارقىراتا كورسەتتى. فيلمگە كىلەڭ تۋلاعان تالانتتاردى تاڭداپ الىپ, ولاردىڭ دا ەسىمىنىڭ ەل جۇرەگىنە ەنۋىنە جول اشتى.
قازاقتىڭ اياۋلى قىزى مەرۋەرت وتەكەشوۆا ءوز ەستەلىگىندە: «ونەر دەگەن وتە نازىك الەم, ەشقانداي استامشىلىقتى كوتەرمەيدى. جىبەكتىڭ بەينەسىن سومداۋ ءۇشىن تەك ادەمىلىك قانا ەمەس, تالانت كەرەك. قاعىلەز رەجيسسەر سۇلتان قوجىقوۆ, سۋرەتشى گۋلفايرۋز ىسمايىلوۆا, كومپوزيتور نۇرعيسا تىلەنديەۆ, وپەراتور اسحات اشراپوۆ باستاعان كوميسسيا مەنى 400 ۇمىتكەردىڭ ىشىنەن اقتىق سىنعا قاتىساتىن 10 قىزدىڭ قاتارىنا ەنگىزدى. ارتىنشا بارلىعىمىزدىڭ ونەرىمىزدى ساراپتاپ شىققان كوركەمدىك كەڭەس باستى رولگە مەنى بەكىتتى. كينو الەمىنە ەنۋىمە, ومىرلىك بويتۇمارىما اينالعان جىبەك ءرولى ارقىلى ەلگە تانىلۋىما كورەگەن رەجيسسەر قوجىقوۆتىڭ اسەرى مول», دەپ تولعانادى.
تەرەڭ مازمۇنىمەن, كوركەمدىك قۋاتىمەن كوپشىلىكتىڭ كوڭىلىنەن شىققان كارتينا 1972 جىلى باكۋدە وتكەن بۇكىلوداقتىق كينوفەستيۆالدە كورسەتىلىپ, ءۇش بىردەي ديپلومعا يە بولدى. ۇلت تانىمىن ەتنيكالىق پلاندا كەڭ دە تىنىستى ەتىپ بەدەرلەگەنى ءۇشىن ايتۋلى ماراپات سۇلتان قوجىقوۆقا, سۋرەتشى گۋلفايرۋس يسمايىلوۆاعا, اكتەر كەنەباي قوجابەكوۆكە بەرىلدى. تۋىندى مەملەكەتتىك سىيلىققا لايىق دەپ تانىلدى.
سول تۇستا كەڭەستىك باسپاسوزدە رەجيسسەردىڭ داڭقىن اسىرعان ءتۇرلى ماقالالار جارىق كورىپ جاتتى. «بۇل – س. قوجىقوۆتىڭ ۇلكەن تابىسى, كەمەلدى سۋرەتشى بولعانىنىڭ ايعاعى» دەپ جازدى «كومسومولسكايا پراۆدا» گازەتى. ءومىر ەسىگىن اشقان مىڭداعان سابيگە جىبەك ەسىمى قويىلدى. ۋنيۆەرسيتەت قابىرعالارىنان «قىز جىبەك» اتاۋىمەن ەستەتيكالىق ۇيىرمەلەر اشىلا باستادى.
حالىق داستۇرىمەن ساباقتاسىپ جاتقان مازمۇندى يدەيانى ميلليون جاناردى جاۋلاعان جاۋھار تۋىندىعا اينالدىرۋدا رەجيسسەردىڭ تاباندى ەڭبەگى جاتىر. كارتيناداعى ءار دەتال, ءار شتريح ۇلكەن تالعاممەن ورىلگەن. ماسەلەن, جاساندى, ارزان شىت-شىبىر ەكراندا ءبىلىنىپ قالادى دەپ كوستيۋمدەرگە بارقىت, ماقپال, جىبەك, ءشايى, ءپ ۇلىش سەكىلدى قىمبات ماتالار, قۇندىز, سۋسار, ەلتىرى, ءىنجۋ-مارجان قولدانىلعان. ارنايى قاۋلى نەگىزىندە اۋىل شارۋاشىلىعى مينيسترلىگىنە فيلمگە تاڭداۋلى 40 ات تاۋىپ بەرۋ جۇكتەلدى. ءتىپتى ات ابزەلدەرى, ساۋىت-سايماندار, كيىز ءۇي جيھازدارى, كىلەم, تەكەمەتتەر تاڭداۋلى شەبەرلەردىڭ قولىنان شىقتى. باتىرلار مەن قىزداردىڭ كيىمدەرىنە قاجەتتى جۇزدەگەن اشەكەيدى الماتىداعى ايگىلى «سۋۆەنير» فابريكاسى قاقتاعان كۇمىستەن, باعالى مەتالداردان جاساپ شىعاردى. قوجىقوۆ قازاق دالاسىنىڭ كوركەم تابيعاتىن كورسەتۋ ءۇشىن ءتۇسىرىلىم جۇمىستارىندا الاتاۋ, التاي, اقتاۋ, جايىق, قارقارالى, ىلە جاعاسى سەكىلدى ەڭ شۇرايلى جەرلەردى قامتىدى. جانكەشتى جۇمىس, ەسەلى ەڭبەك, تىنىمسىز توگىلگەن تەر. بۇل سۇلتاناحمەت قوجىقوۆتىڭ ءوز ماماندىعىنا عانا ەمەس, ۇلتىنىڭ اسقاق ارمانىنا دەگەن ادالدىعى ەدى. كارتيناداعى ۇشان-تەڭىز ەڭبەكتى ۋاقىت بەدەرىندە سان سىناققا تۇسكەن حالقىنىڭ ەڭسەسىن كوتەرۋ, ۇلتتىق رۋحىن وياتۋ, قالعىعان نامىسىن قايراۋ دەپ قابىلداماي كورىڭىز. سۇلتاناحمەت سوعىسقا قاتىستى, مايداندا مۇقالماعان جىگەر جالىنعا اينالدى. كوڭىل تۇكپىرىندە شىمىر-شىمىر قايناعان اپپاق ارمان ۇلتىنىڭ اسقاق كەلبەتى بولىپ ەكراندا جارق ەتتى.
بۇل تۇرعىدا سىنشى ءامينا قۇرمانعالي: «قازاق نەتكەن سۇلۋ حالىق دەپ الەم ەكى رەت تاڭداي قاقتى. ءبىرى – «اباي جولىن» وقىعاندا, ەكىنشىسى – «قىز جىبەكتى» كورگەندە. «قىز جىبەك» - كوركەمونەردەگى تىلسىم قۇبىلىس. ونىڭ ومىرگە كەلۋىنىڭ وزىندە ءبىر عاجاپتىق بار. بەينە ءبىر قازاقتى جەبەۋشى ءتاڭىردىڭ ءوزى «عاسىردىڭ قايتالانباس عاجابىن جاساسىن» دەپ, ىلعي دارىنداردى ءبىر جەرگە اكەلىپ توعىستىرعانداي. وسى فيلم تۇڭعىش رەت قازاقتىڭ ادەمى, سۇلۋ, سەرگەك, دەنى تازا, تازا قاندى حالىق ەكەنىن كورسەتتى. شىنارداي سىمباتتى, سۇڭقارداي سۇلۋ, تۇلپارداي تەكتى حالىق ەكەنىن كورسەتتى. قازاق كينوسىن اقساق, سوقىر, تاز, قالقان قۇلاق, ورساق ءتىس, بۇكىر, تالتاق, تاشتەك-تاپال (ادەيى جيناپ العان) سايقىمازاق كەيىپكەرلەردەن ارىلتتى. بۇكىلوداقتىق مەملەكەتتىك كينەماتوگرافيا ينستيتۋتىنىڭ رەجيسسەرلىك فاكۋلتەتىن ءتامامداپ, دوۆجەنكونىڭ وزىنەن ساباق العان سۇلتاناحمەتتىڭ بىلىمىنە, نازىك ەستەتيكالىق تالعامىنا, كورەگەندىگى مەن تاباندىلىعىنا تاڭدانۋعا بولماس. تاڭداناتىن نارسە – ونىڭ وسى قابىلەتتەرىنىڭ مويىندالماۋى» دەپ كۇيىنۋى دە رەتتى.
راسىندا سۋرەتكەردىڭ العا ۇستاعان ارمانى ۇلتتىق ويتانىمنىڭ كاۋسارىن الدىڭا توساتىن ءمولدىر بۇلاق پا دەرسىز. الايدا قازاق كينوسىنىڭ جاۋھارى رەتىندە جارتى الەمدى شارلاعان وسى ءبىر تۋىندىعا وي ارمانىن سىعىپ بەرگەنىمەن, كينوعا قاتىستى سىن-پىكىرلەردىڭ قارشا بوراۋى رەجيسسەردىڭ جانىنا جۇك ءتۇسىرىپ, جۇرەك تالماسىنا ۇشىراتقانى دا ءومىر شىندىعى.
ءفيلمنىڭ العاشقى ءتۇسىرىلىم ماتەريالدارىن تالقىلاۋ بارىسىندا شاكەن ايمانوۆ: «تولەگەن, بەكەجاننىڭ قاسىندا ءالسىز, جاسقانشاق. ءبىزدىڭ كورىپ وتىرعانىمىز – ويسىز, الاڭسىز جۇرگەن بىرەۋ» دەسە, عابيت مۇسىرەپوۆ تە وسى ويدى قۇپتاپ, باستى رولدەگى ارتىستەرگە سىن ارقىلى جىگەر بەرگەن. كارتينانىڭ اينالاسىندا ستسەناري اۆتورى ع.مۇسىرەپوۆ پەن رەجيسسەر اراسىندا كەلىسپەۋشىلىكتەر ورىن العانىمەن, فيلم جارىققا شىققاندا عابەڭ: «ەندى مەن بۇل فيلم ءۇشىن وپپوزيتسيونەر ەمەسپىن. بۇل ءسوزىمدى س. قوجىقوۆتىڭ الدىندا شىن كوڭىلىممەن ايتامىن», دەپ اعىنان جارىلىپتى.
ءاربىر سۋرەتكەردىڭ ارمانى تۇتاس عۇمىرعا تاتيتىن تۋىندىسىمەن تاريحتا قالۋ. شىعارماشىلىق جولىندا قانشاما دۇنيەنى قالىپتاستىرسا دا, «قىز جىبەك» كينورەجيسسەر رەتىندە قوجىقوۆتىڭ قايتالانباس قولتاڭباسى بولىپ قالا بەرمەك. ونىڭ ارمانى دا, اڭسارى دا, دەرتى مەن ءورتى دە, قۋانىشى دا وسى تۋىندىنىڭ وزەگىندە ءورىلىپ جاتىر. ەندەشە دەگدار تالانتتىڭ ءومىر جىرىن, كوڭىل سىرىن بولاشاققا جەتكىزەتىن بايىپتى قادامدار بيىلعى مەرەيلى جىلدىڭ ەنشىسىندە دەپ بىلەيىك.
الماتى
