ەڭ وكىنىشتىسى – بۇل زەرتتەۋلەر جاستار اراسىنداعى ماسكۇنەمدىكتىڭ 25%-ى كۇيزەلىس, ۇيدەگى ۇرىس-كەرىس پەن تورىعۋدان, تىعىرىققا تىرەلۋدەن بولاتىنىن انىقتاپ وتىر.
زەرتتەۋدىڭ ماقساتتى توبىنا AlmaU ۋنيۆەرسيتەتىنىڭ ءبىرىنشى كۋرستا وقيتىن 32 ستۋدەنتى تارتىلدى. جوبانىڭ سىرتتاعى ءىس-شارالارى 2022 جىلدىڭ 10 قازانىنان 10 قاراشاسىنا دەيىن وتكىزىلدى. زەرتتەۋ اياسىندا الماتىنىڭ 16 جوعارى وقۋ ورنىنىڭ ستۋدەنتتەرىنەن ساۋالناما الىندى.
«18-21 جاس جانە ودان جوعارى جاستاعى 947 رەسپوندەنت قاتىسقان زەرتتەۋ الەۋمەتتىك ساۋالناما ادىسىمەن جۇرگىزىلدى. ءبىرىنشى بولىمدە رەسپوندەنتتەردىڭ جاسى, ولاردىڭ قاۋىپ فاكتورلارىنا كىرۋ/كىرمەۋى, زياندى ازايتۋ تاسىلدەرى تۋرالى حاباردار بولۋى, زياندى ونىمدەر تۋرالى اقپاراتتىڭ جالپى دەڭگەيىنە قاناعاتتانۋى تۋرالى سۇراقتار بولسا, ەكىنشى بولىمدە رەسپوندەنتتەردىڭ الكوگولدى تۇتىنۋعا كوزقاراسى مەن الكوگولدى تۇتىنۋعا قارسى قانداي شارالار ءتيىمدى دەپ سانايتىنى تۋرالى ارنايى سۇراقتار بولدى», دەيدى «دەنساۋلىق ۇلتتىق قاۋىمداستىعى» زتب ساراپشىسى دانيلا بەكتۇرعانوۆ.
دەنساۋلىققا زياندى فاكتورلار رەتىندە تەمەكى شەگۋ (59%), الكوگول تۇتىنۋ (52%), قوزعالمايتىن ءومىر سالتى (30%), تەڭشەلگەن تاماقتانۋ (33%) جانە ارتىق سالماق (34%) اتالدى.
ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ ۇشتەن ءبىرى (33%) اراق-شاراپتىڭ ۇدايى قىمباتتاپ جاتقانى ىشىمدىك ىشۋگە توقتاۋ سالا المايتىنىن مالىمدەگەن. قالعان رەسپوندەنتتەر باعانىڭ ءوسۋى تۇتىنۋعا اسەر ەتەتىنىن مويىندادى. ياعني 27%-ى الكوگولدى ساتىپ الۋدى سيرەتسە, 16%-ى ارزان برەندتەردى, 15%-ى از مولشەردە, ال 9%-ى كۇشتىلىگى تومەن سۋسىندار ساتىپ الادى ەكەن.
ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ شامامەن 28%-ى الكوگولدىڭ دەنساۋلىققا زيانىن ازايتۋ مۇمكىن ەمەس دەسە, 25%-ى ەگەر الكوگولى از سۋسىندارعا اۋىسسا, زيانىن ازايتۋعا بولادى دەيدى. جالپى ستۋدەنتتەردىڭ 47%-ى ءىشۋدى ازايتۋ مەن دوزاسىن تومەندەتۋ زياندىلىعى دا ازايا ءتۇسۋى مۇمكىن دەپ ويلايدى.
رەسپوندەنتتەر كوپشىلىگى جاستار اراسىندا ماسكۇنەمدىكتىڭ تارالۋىنا نە سەبەپ دەگەن سۇراققا ارالاساتىن ورتاسىنىڭ ىقپالىن العا تارتىپ وتىر.
«ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 42%-ى ماسكۇنەمدىكتىڭ تارالۋىنىڭ باستى سەبەپتەرىنىڭ ءبىرى الكوگولدىڭ ارزاندىعى دەپ ەسەپتەيدى. بۇل دەرەكتەر 2018 جىلعى زەرتتەۋلەرمەن سايكەس كەلەدى, ول كەزدە ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 43%-ى الكوگولدىڭ قولجەتىمدىلىگىن كورسەتكەن.
ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 27%-ى الكوگولدىڭ زيانى تۋرالى ءبىلىمنىڭ جەتكىلىكسىزدىگىن كورسەتەدى, بۇل دا 2018 جىلدىڭ مانىنە جۋىق, ول كەزدە رەسپوندەنتتەردىڭ 21%-ى وسى سەبەپتى كورسەتكەن.
شامامەن سۇرالعانداردىڭ 25%-ى تورىعۋ, كۇيزەلىس, ۇرىس-كەرىس پەن تىعىرىققا تىرەلۋ سالدارىنان ىشىمدىككە ءۇيىر بولىپ جاتقانىن الاڭداتادى. بۇل كورسەتكىش 2018 جىلعى دەرەكتەرمەن سالىستىرعاندا ءبىرشاما ءوستى, ول كەزدە بۇل كورسەتكىش 22% بولاتىن», دەيدى «دەنساۋلىق ۇلتتىق قاۋىمداستىعى» زتب دارىگەرى جانە توراعاسىنىڭ ورىنباسارى گينتاۋتاس-يۋوزاس كەنترا.
دەگەنمەن ساۋالناماعا قاتىسقانداردىڭ 52%-ى الكوگولدىك ىشىمدىكتەردى ساتۋ شارتتارىن قاتاڭداتۋ مەن باعانى كوتەرۋ ماسكۇنەمدىكپەن كۇرەستە ءتيىمدى شارا دەپ سانايدى (2018 جىلى 45%); 42%-ى ايىپپۇل سالعان دۇرىس دەگەن (2018 جىلى 36%). 27%-ى سالاۋاتتى ءومىر سالتىن ناسيحاتتاۋعا كوبىرەك كوڭىل ءبولۋ كەرەك دەسە, (2018 جىلى 22%), ال 26%-ى ارزان نەمەسە تەگىن سپورت سەكتسيالارىنىڭ سانىن كوبەيتۋ كەرەك دەپ ەسەپتەيدى (2018 جىلى 23%). 22% بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارى مەن الەۋمەتتىك جەلىلەردە تاقىرىپتى ۇنەمى تالقىلاۋ ءتيىمدى شارالار بولادى دەگەن پىكىردە (2018 جىلى 15%).
زەرتتەۋ ناتيجەسىندە ستۋدەنتتەردىڭ 38%-ى وزدەرى وقيتىن جوو-دا الكوگولدىڭ زيانى تۋرالى ەشقانداي پروفيلاكتيكالىق جۇمىس جۇرگىزىلمەيتىنىن نەمەسە مۇنداي جۇمىس ءتيىمسىز جۇرگىزىلىپ جاتقانىن جازعان, ويتكەنى رەسپوندەنتتەر بۇل تۋرالى ەستىمەگەن.
الماتى
