ناقتى ايتقاندا, وتىرىس بارىسىندا «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنداعى تسيفرلىق اكتيۆتەر تۋرالى» جانە «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كەيبىر زاڭنامالىق اكتىلەرىنە تسيفرلىق اكتيۆتەر, اقپاراتتاندىرۋ جانە سوتتىق اكىمشىلەندىرۋ ماسەلەلەرى بويىنشا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», «قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ اكىمشىلىك قۇقىق بۇزۋشىلىق تۋرالى كودەكسىنە وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى», سونداي-اق «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىنە (سالىق كودەكسى) جانە «سالىق جانە بيۋدجەتكە تولەنەتىن باسقا دا مىندەتتى تولەمدەر تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ كودەكسىن (سالىق كودەكسى) قولدانىسقا ەنگىزۋ تۋرالى» قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ زاڭىنا وزگەرىستەر مەن تولىقتىرۋلار ەنگىزۋ تۋرالى» ىلەسپە زاڭدار قارالدى.
مەملەكەت باسشىسىنىڭ تاپسىرماسى بويىنشا بۇل زاڭداردى پارلامەنتتىڭ ءبىر توپ دەپۋتاتى ازىرلەگەن. زاڭ جوبالارىنىڭ ماقساتى – تسيفرلىق ماينينگتى قۇقىقتىق رەتتەۋ ماسەلەلەرىن شەشۋ. سونىڭ اياسىندا اتالعان قۇجاتتار ەلىمىزدە تسيفرلىق اكتيۆتەردى شىعارۋعا جانە ولاردىڭ اينالىمىنا, تسيفرلىق ماينينگ جونىندەگى قىزمەتتى دامىتۋعا قاجەتتى قۇقىقتىق بازا قۇرۋدى كوزدەيدى. سول ارقىلى زاڭدار تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ زاڭدى نارىعىن قالىپتاستىرۋعا, وسى سالاعا شەتەلدىك ينۆەستيتسيالاردى تارتۋعا جانە قازاقستان ەكونوميكاسىن دامىتۋعا ىقپال ەتپەك.
«جالپى, قۇجاتتاردىڭ توپتاماسىندا تومەندەگى مىندەتتەر شەشىلەدى. ءبىرىنشى, ۇلتتىق ەنەرگيا جۇيەسىن رەتتەلمەيتىن تسيفرلىق ماينينگتەن قورعاۋ. بۇل ماقساتتا ماينەرلەر پايدالانا الاتىن ەلەكتر ەنەرگياسى كوزدەرىنىڭ ءتىزىمى رەتتەلەدى. ولار جاڭارتىلاتىن ەنەرگيانى, يمپورتتالعان ەلەكتر قۋاتىن جانە ءوز گەنەراتسياسىن پايدالانا الادى. ەلەكتر ەنەرگياسىن جالپى ەلەكتر جۇيەسىنەن تىكەلەي تۇتىنۋعا تسيفرلىق ماينەرلەرگە تىيىم سالىنادى. ولار توق قۋاتىن جالپى ەنەرگەتيكالىق جۇيەدە, پروفيتسيت بولعان جاعدايدا عانا جانە تەك قانا ەلەكتر ەنەرگياسى مەن قۋات نارىعىنىڭ قازاقستاندىق وپەراتور بيرجاسى ارقىلى ساتىپ الا الادى. بۇل كولەم ءۇشىن باعا شەكتەۋلەرى الىنىپ تاستالادى جانە ساۋدا تەك نارىقتىق تەتىكتەرمەن جۇزەگە اسىرىلادى.
ەكىنشى, ماينينگ سالاسىنىڭ جانە ونىڭ ءونىمىنىڭ ەلىمىزدىڭ ەكونوميكاسىنا قاتىسۋىن قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن تسيفرلىق ماينەرلەر قىزمەتىنىڭ ەكى ءتۇرىن ليتسەنزيالاۋ ەنگىزىلدى. ءبىرىنشى ءتۇرى – ءتيىستى ينفراقۇرىلىمعا, ياعني دەرەكتەردى وڭدەۋ ورتالىقتارىنا يەلىك ەتەتىن تسيفرلىق ماينەرلەر قىزمەتى. ەكىنشىسى – دەرەكتەر ورتالىقتارىندا ۇياشىقتاردى جالعا الاتىن جانە ەنەرگيا كۆوتاسىن تالاپ ەتپەيتىن جابدىق يەلەرى سانالاتىن تسيفرلىق ماينەرلەر قىزمەتى. سونىمەن قاتار بارلىق ماينەر اككرەديتتەلگەن قازاقستاندىق ماينينگتىك پۋلدار ارقىلى جۇمىس ىستەۋى كەرەك. وسىلايشا, بۇرىن بۇلتتىق سەرۆيستەردە جۇمىس ىستەگەن جانە قازاقستان ەكونوميكاسىنا ەشقانداي پايداسى جوق تسيفرلىق ماينەرلەر, ەندى ءبىزدىڭ رەزيدەنتتەرىمىز بەن سالىق تولەۋشىلەرىمىزگە اينالادى», دەدى زاڭ جوباسى جونىندە بايانداما جاساعان دەپۋتات بەكبولات ورىنبەكوۆ.
سەناتوردىڭ ايتۋىنشا, ءۇشىنشى ماسەلە سالىقتاردى باسقارۋداعى اشىق تەتىكتەر بەلگىلەنەدى. وسىلايشا, تسيفرلىق ماينەرلەردىڭ كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى بەكىتىلەدى. ءونىمنىڭ سىياقى رەتىندە الىنعان كەزدەگى قۇنىن ەسكەرە وتىرىپ ەسەپتەلەدى. كورسەتكەن قىزمەتتەرى ءۇشىن الىنعان كوميسسيادان ماينينگ پۋلدىڭ كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى, كريپتو-ۆاليۋتامەن وپەراتسيالاردى جۇزەگە اسىرۋ كەزىندە جەكە تۇلعالار ءۇشىن قوسىلعان قۇن سالىعى, كاسىپكەرلىك سۋبەكتىلەرى رەتىندە كريپتو-بيرجالاردان الىناتىن كورپوراتيۆتىك تابىس سالىعى تولەنۋگە ءتيىس.
ء«تورتىنشى, قامتاماسىز ەتىلگەن تسيفرلىق اكتيۆتەردىڭ شىعارىلۋى مەن اينالىمىن رەتتەۋ. مامانداندىرىلعان پلاتفورمالاردا قامتاماسىز ەتىلگەن اكتيۆتەردى شىعارۋ مەن اينالىمعا رۇقسات بەرەتىن ءتارتىپ ەنگىزىلۋدە. ارنايى شەشىمدى ورىنداۋ مەن تەك قامتاماسىز ەتۋدى راستاۋ ارقىلى ولاردى شىعارۋ ءتارتىبى ۇسىنىلادى. وسىلايشا, قولدانىستاعى زاڭناماداعى كەمشىلىكتەر جويىلادى. قامتاماسىز ەتىلگەن اكتيۆتىڭ ەرەكشەلىكتەرى انىقتالدى. وسى رەتتەۋشى ءتاسىل ارقىلى توكەنيزاتسيا پروتسەدۋراسى جانە تۇتاستاي العاندا بلوكچەين تەحنولوگياسى جەكە شەشىمدەرگە قاتىستى سالالىق زاڭدار مەن ەرەجەلەردە قولدانىلۋى مۇمكىن.
بەسىنشى, قارجى جۇيەسىنە تەرىس اسەر ەتۋ تاۋەكەلدەرىنىڭ الدىن الۋعا قاتىستى. قازاقستاندىق قارجى جۇيەسىنىڭ قاۋىپسىزدىگىن ساقتاۋ ماقساتىندا قامتاماسىز ەتىلگەن جانە قامتاماسىز ەتىلمەگەن تسيفرلىق اكتيۆتەر ەلدە تولەم قۇرالى, قارجىلىق اكتيۆ جانە قارجى قۇرالى رەتىندە تانىلمايدى», دەدى ب.ورىنبەكوۆ.
سەناتورلار قارالعان زاڭداردى كونتسەپتۋالدى تۇردە قولدايتىندارىن ءبىلدىردى. الايدا ولاردى قاراۋ بارىسىندا دەپۋتاتتار جەكەلەگەن باپتارعا بىرقاتار وزگەرىس ەنگىزدى. وسىعان وراي زاڭداردى سەناتورلاردىڭ ۇسىنىستارىمەن ماجىلىسكە قايتارۋ تۋرالى شەشىم قابىلداندى.
«قارالعان زاڭداردا تسيفرلىق اكتيۆتەر سالاسىنداعى قاعيداتتار مەن ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ قۇزىرەتى بەلگىلەنەدى. سونداي-اق تسيفرلىق ماينينگ جونىندەگى قىزمەتتىڭ نەگىزى, ونى ليتسەنزيالاۋ ماسەلەسى جانە تسيفرلىق اكتيۆتەر بيرجاسىنىڭ قىزمەتى رەتتەلەدى. اتالعان زاڭدار ارقىلى تسيفرلىق اكتيۆتەر سالاسىنداعى مەملەكەتتىك باقىلاۋ مەن سالىق تولەۋدىڭ ەرەكشەلىكتەرى دە قاراستىرىلادى. سەنات ۇسىنعان تۇزەتۋلەر زاڭداردىڭ جەكەلەگەن ەرەجەلەرىن جەتىلدىرۋگە باعىتتالعان. الداعى ۋاقىتتا وسى زاڭدار تسيفرلىق كەڭىستىكتى دامىتۋعا جانە تسيفرلىق تەحنولوگيالاردى مەملەكەت پەن حالىقتىڭ مۇددەسىن ەسكەرە وتىرىپ ءتيىمدى قولدانۋعا زاڭنامالىق مۇمكىندىك بەرەدى دەپ سەنەمىز», دەدى م.اشىمباەۆ.
سونىمەن قاتار وتىرىس كەزىندە سەناتورلار دەپۋتاتتىق ساۋالدارىن جولداپ, ماڭىزدى ماسەلەلەرگە نازار اۋداردى. عۇمار دۇيسەمباەۆ مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدى وتكىزۋگە قاتىستى بىرقاتار پروبلەمانى رەتتەۋگە ارنالعان شارالار كەشەنىن ىسكە اسىرۋدى ۇسىندى.
سەناتور ءابدالى نۇراليەۆ پرەمەر-مينيسترگە جولداعان دەپۋتاتتىق ساۋالىندا «جامبىل وبلىسى تۇرعىندارىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ» قاناتقاقتى جوباسىن ىسكە اسىرۋدىڭ تيىمدىلىگىنە توقتالدى. دەپۋتات بيۋدجەتتەن قاجەتتى قاراجات ءبولىپ, بۇل باستامانى ودان ءارى ىسكە اسىرۋعا قولداۋ كورسەتۋدى سۇرادى. جوبا جەر تەلىمدەرىن پايدالانۋدىڭ تيىمدىلىگىن, مال مەن قۇستىڭ ونىمدىلىگىن ارتتىرۋعا جانە جەم-ءشوپ پەن جايىلىم جاعدايىن جاقسارتۋعا مۇمكىندىك بەرۋ ءۇشىن اۋىلدار ماڭىنداعى جەر تەلىمدەرىن نەعۇرلىم ۇتىمدى پايدالانۋعا باعىتتالعان. جوبا اياسىندا اۋىل تۇرعىندارىنىڭ كاسىپكەرلىك باستامالارىن قارجىلاندىرۋ مۇمكىندىگى دە تۋادى.
«جوبا ناتيجەسىندە جەكە كاسىپكەرلەر سانى 2 282-گە ارتىپ, 589 جاڭا جۇمىس ورنى اشىلۋى ەسەبىنەن جۇمىسسىزدار سانى 194 ادامعا كەمىدى. اتاۋلى الەۋمەتتىك كومەك الۋشىلار سانى 1 058 وتباسىنا نەمەسە 65 پايىزعا ازايدى. سونىمەن قاتار جوبا اياسىندا مال باسى ۇلعايىپ, ەت جانە ءسۇت ءوندىرىسى ارتقان», دەدى سەناتور.
اتالعان جوبا ءوزىنىڭ تيىمدىلىگىن دالەلدەپ, اۋىل شارۋاشىلىعى, ەڭبەك جانە حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ, ۇلتتىق ەكونوميكا مينيسترلىكتەرىنىڭ, سونداي-اق «اتامەكەن» كاسىپكەرلەر پالاتاسىنىڭ ساراپشىلارى تاراپىنان جوعارى باعاعا يە بولدى. ماۋلەن اشىمباەۆ وسى جىلدىڭ قاڭتار ايىندا وبلىسقا جاساعان ساپارى بارىسىندا بۇل جوبادا كوزدەلگەن مىندەتتەر مەملەكەت باسشىسىنىڭ 2022 جىلعى جولداۋىندا كورسەتىلگەنىن دە اتاپ ءوتتى.
«جوبا جەكە قوسالقى شارۋاشىلىقتاردى قولداۋعا نەگىزدەلگەن. قاناتقاقتى جوبانىڭ اياسىندا قوسىمشا 40 اۋىلدىق وكرۋگتەگى 4 مىڭ جوبانى جۇزەگە اسىرۋ ءۇشىن 20 ملرد تەڭگە قاراجات قاجەتتىلىگى تۋىنداپ وتىر. جوعارىدا ايتىلعانداردى ەسكەرە وتىرىپ, «اۋىل حالقىنا اۋىل حالقىنىڭ تابىسىن ارتتىرۋ جونىندەگى جوبانى ماسشتابتاۋعا ميكروكرەديتتەر بەرۋ» بيۋدجەتتىك باعدارلاما اياسىندا اتالعان سومانى رەسپۋبليكالىق بيۋدجەتتەن بولۋگە جاردەمدەسۋدى سۇرايمىز», دەدى ءا.نۇراليەۆ.
