سۋرەتتى تۇسىرگەن جۇماباي مۇسابەكوۆ
الدىمەن كەربۇلاق اۋدانىنداعى «قىزىلشوقى» اۋىل شارۋاشىلىعى كاسىپورنىنىڭ قانت قىزىلشاسىن وسىرۋشىلەرىنە توقتالعىمىز كەلەدى. وڭىردە ءداستۇرلى ءداندى داقىلدار مەن كارتوپ وسىرىلەتىنىنە قاراماستان, جەرگىلىكتى شارۋالار بيىل دا قانت قىزىلشاسىن ەگۋگە بەل بۋعان. دەگەنمەن, الدىن الا ۇلكەن دايىندىق جۇمىستارى جۇرگىزىلدى. ماماندار توپىراقتى زەرتتەپ, 12 جاڭبىرلاتقىش ساتىپ الىپ, ورناتتى. جولامان ماسسيۆىندەگى 300 گەكتار ەگىستىك القاپتى سۋاردى. ديقاندار بۇل تابىستى داقىل الداعى ۋاقىتتا بارلىق شىعىندى وتەيتىنىنە سەنىمدى بولعان. ايتپاقشى, كەلەسى جىلى ءتاتتى ءتۇبىردىڭ ەگىس كولەمىن 500 گەكتارعا جەتكىزۋ جوسپارلاۋدا.
ەسكەلدىلىك ديقان ايحان بيمۇراتوۆ ءومىر بويى مال شارۋاشىلىعىمەن اينالىسىپ, مال ازىعىنا قاجەت داقىلداردى وسىرۋمەن اينالىسقان. ەندى قانت قىزىلشاسىن ەگىپ كورەيىن دەپ شەشىپ, ونى 80 گەكتار جەرگە ەككەن ەكەن. شارۋاشىلىق بۇگىندە ءار اينالىمنان 500 تسەنتنەرگە دەيىن ءونىم الىپ, جالپى ءونىم 4 مىڭ تونناعا جەتىپتى. بۇل العاش قىزىلشامەن اينالىسقان شارۋا ءۇشىن ۇلكەن ناتيجە.
«قىزىلشا شىعىمىنىڭ جاقسى بولۋى ءۇشىن ەڭ الدىمەن جەردى ۋاقىتىندا تىڭايتىپ, داقىلدى دەر كەزىندە سەۋىپ, اگروتەحنولوگيالىق تالاپتاردى ساقتاۋ كەرەك. القاپتى سۋارۋ, شوپتەۋ جۇمىستارى دا كەزەڭ-كەزەڭىمەن اتقارىلۋعا ءتيىس. سونىڭ ءبارى تالاپقا ساي بولسا, جەر جومارت قوي, ءونىمدى ءۇيىپ بەرەدى», دەدى «ميراس» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ا.بيمۇراتوۆ.
اقسۋ اۋدانىنداعى ء«اليحان» شارۋا قوجالىعى دا قانت قىزىلشاسىنان رەكوردتىق ءونىم الدى, ياكي گەكتارىنا – 711 تسەنتنەر. شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى بەرىك تىنىشپاەۆ اتاپ وتكەندەي, باستى سىر – مول ءونىم الۋدىڭ العىشارتى بولىپ تابىلاتىن اگروتەحنيكالىق شارالاردىڭ ۋاقىتىندا ورىندالۋى. بۇل رەتتە كوكسۋ اۋدانىنداعى «جۇلدىز» شارۋا قوجالىعىنىڭ باسشىسى ابدۋل زەينالوۆ تا 20 گەكتار جەرگە قىزىلشا ەگىپ, مول ءونىم العانىن ماقتان تۇتادى. اگروتەحنولوگيالىق تالاپتاردى ساقتاۋدىڭ ناتيجەسىندە ونىمدىلىك گەكتارىنا 800 تسەنتنەرگە جەتكەن.
تاجىريبەلى شارۋا يەلەرى قانت ونەركاسىبىنىڭ تابىستى دامۋى ءۇشىن اگروتەحنولوگيالاردى ساقتاۋ, مەملەكەتتىك قولداۋ جانە قاجىرلى ەڭبەك قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى. قانت قىزىلشاسىن ءوسىرۋ قيىننىڭ قيىنى بولعانىمەن, باسقا ەگىستىك داقىلداردىڭ ىشىندە ەڭ تابىستىسى بولىپ سانالادى.
جازدان بەرى اقسۋ اۋدانىندا جەرگىلىكتى قانت قىزىلشاسىن وسىرۋشىلەرمەن بىرگە تاجىريبە الماسىپ, تەحنولوگيالاردى ۇيرەنۋ ءۇشىن سولتۇستىك قازاقستان وبلىسىنان كەلگەن داۆيد اداموۆ تا وسىنداي پىكىردە. بۇل كەزەڭدە شارۋا جەردى دايىنداۋدا, جەكە تەحنيكاسى بار جانە سۋارۋدى قامتاماسىز ەتۋ ءۇشىن جاڭبىرلاتقىشتار ورناتۋدى جوسپارلاپ وتىر.
جەتىسۋ وبلىستىق اۋىل شارۋاشىلىعى باسقارماسىنىڭ مالىمەتىنشە, ماۋسىمدا اقسۋ اۋدانىنداعى ء«اليحان», ەسكەلدى اۋدانىنداعى «رومانەنكو.ۆ», «نام», «دۇيسەنبينوۆ», «دوسانوۆ», قاراتال اۋدانىنداعى «ورلەنوك», «سەيد وعلى مۇستافا», سارقان اۋدانىنداعى «سامال», تالدىقورعان قالاسىنداعى «ساماي» شارۋا قوجالىقتارى ءار گەكتارىنا 600 – 837,8 تسەنتنەر ارالىعىندا ءونىم الىپ, جوعارى كورسەتكىشكە قول جەتكىزگەن. بۇعان شارۋالاردىڭ ءوز كاسىبىنە تىڭعىلىقتى قاراۋىمەن قاتار قىزىلشا ءوسىرۋدىڭ تيىمدىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا مەملەكەت تاراپىنان كورسەتىلىپ وتىرعان ءتيىستى كومەكتىڭ دە ىقپالى زور بولدى. ماسەلەن, 2021 جىلى قىزىلشانىڭ ءبىر تونناسى زاۋىتقا 22 مىڭ تەڭگەدەن قابىلدانسا, 2022 جىلى بۇل سوما 30 مىڭ تەڭگەگە ارتتىرىلعان, سونىڭ 15 مىڭ تەڭگەسى زاۋىتتان, 15 مىڭ تەڭگەسى – مەملەكەت سۋبسيدياسى. ەندى كەلەسى ماۋسىمدا بۇل كورسەتكىش تونناسىنا 40 مىڭ تەڭگەگە وسىرىلەتىن بولدى, ياعني مەملەكەت ءوزى بەرەتىن سۋبسيديا كولەمىن تاعى 10 تەڭگەگە ارتتىرىپ وتىر دەگەن ءسوز.
«جەتىسۋ» اكك مەن كوكسۋ قانت زاۋىتى بىرلەسە وتىرىپ, فيۋچەرستىك كەلىسىم نەگىزىندە شارۋاشىلىقتارعا جىل سايىن شەتەلدىك سەلەكتسيا تۇقىمىن بەرەدى. مينەرالدى تىڭايتقىشتار مەن گەربيتسيد قۇنىنىڭ 50 پايىزى سۋبسيديالاندى. كوكتەمگى-كۇزگى ەگىس جانە جيىن-تەرىن كەزىندە ديزەل وتىنى جەڭىلدىكپەن بەرىلدى.
2022 جىلى كوكتەمگى دالا جۇمىستارى ءۇشىن كوكسۋ قانت زاۋىتى قىزىلشاشىلارعا ءار گەكتارىنا 100 مىڭ تەڭگە كولەمىندە قارجىلاي قولداۋ كورسەتكەن. زاۋىت جول شىعىنى ءۇشىن دە تولەم جاسادى. اۋداننىڭ الىس-جاقىندىعىنا قاراي ءار تونناسىنا 1 مىڭنان 5 مىڭ تەڭگەگە دەيىن تولەم قاراستىرىلعان. قازىر قانت قىزىلشاسىنا ارنالعان اۋىل شارۋاشىلىعى تەحنيكالارىن سۋبسيديالاۋ كولەمىن 25 پايىزدان 50 پايىزعا دەيىن ءوسىرۋ تۋرالى باستاما قاراستىرىلۋدا. بۇيىرسا, كەلەر جىلى قانتقا قارىق بولامىز!
جەتىسۋ وبلىسى
