ءار حالىق وتكەن تاريحىندا مەملەكەتتىلىك بولعانىن ناقتى دەرەكتەرمەن عانا دالەلدەي الادى. قازاق حاندىعىنان باستاپ, كۇنى بۇگىنگە دەيىن جازبا جادىگەرلەر ۇلى دالادا وردالى مەملەكەت بولعانىمىزدى ايعاقتاپ وتىر. قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءارحيۆى قازاق ەلىنىڭ حح عاسىردىڭ ەكىنشى ون جىلدىعىنان باستاپ قاعازعا باسىلعان ساياسي تاريحىن تۇگەندەپ, ۇرپاقتان-ۇرپاققا امانات ەتۋ ماقساتىندا ساقتاپ كەلەدى.
قاي مەملەكەت بولسىن تاريحىن تاڭبالاۋدى, ساقتاۋدى الدىڭعى ورىنعا قويارى انىق. سول سەبەپتى تاۋەلسىز ەل بولىپ, وتاۋ تىككەن شاقتا قۇجات ساقتاۋ سالاسى مەملەكەتتىك تۇرعىدان دەمەۋ الىپ, رەتكە كەلتىرىلدى. 1994 جىلى 14 قاڭتاردا مەملەكەت باسشىسىنىڭ جارلىعىنا ساي جاڭا تاريح ورتالىق مەملەكەتتىك ءارحيۆىنىڭ نەگىزىندە پرەزيدەنت ءارحيۆى قۇرىلعان ەدى. تاۋەلسىز مەملەكەتتىڭ قالىپتاسۋىنىڭ داۋىرلىك وقيعالارىن, ەلىمىزدىڭ ىشكى جانە سىرتقى ساياساتتىڭ, حالىقارالىق قاتىناستىڭ, ەكونوميكانىڭ, الەۋمەتتىك-مادەني دامۋىنداعى ماڭىزدى قۇجاتتارى دا وسىندا جيناقتالعان. پرەزيدەنت اكتىلەرىنىڭ تۇپنۇسقالارى, حالىقارالىق جيىندارداعى بايانداما ماتىندەرى, فوتوسۋرەتتەرى, جارلىقتار مەن قاۋلىلار دا ارحيۆ قويماسىندا ءوز ورنىن تاپتى. سونىمەن قاتار قوعام قايراتكەرلەرىنىڭ جەكە تەكتىك قۇجاتتارى مەن باسقارۋ قۇجاتتاماسى دا بار. بىلتىرعى دەرەك بويىنشا ارحيۆتە 856 مىڭنان استام ءىس ساقتاۋلى بولسا, بيىل بۇل سانداردىڭ كورسەتكىشى ۇلعايعان. 2023 جىلدىڭ 1 قاڭتارىنداعى كورسەتكىش بويىنشا 1 134 950 ءىس بار ەكەنىن ناقتى ايتا الامىز. سەبەبى بىلتىر پرەزيدەنت ارحيۆىندەگى قۇجاتتار تىزىمىنە 1920-1950 جىلدارداعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن اقتاۋ بويىنشا ىشكى ىستەر مينيسترلىگى, ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك كوميتەتى, باس پروكۋراتۋرانىڭ ارناۋلى مەملەكەتتىك ارحيۆتەرىنەن قۇجاتتار تاپسىرىلا باستادى. بۇل قۇجاتتاردىڭ تاسىمالى 2020 جىلى قاراشادا پرەزيدەنت ق.توقاەۆتىڭ تاپسىرماسىمەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيا جاساقتالۋىنان باستاۋ الىپ وتىر. مەملەكەتتىك كوميسسياسىنىڭ جۇمىسىنا كومەك ءارى باعىت-باعدارىنا قولداۋ رەتىندە 2021 جىلى پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ قۇرىلىمىندا حح عاسىرداعى ساياسي قۋعىن-سۇرگىن ماتەريالدارىن زەردەلەۋ ورتالىعى قۇرىلدى. كەلىپ تۇسكەن قۇجاتتار نەگىزىندە ارحيۆ پەن ساياسي قۋعىن-سۇرگىن قۇرباندارىن تولىق اقتاۋ جونىندەگى مەملەكەتتىك كوميسسيانىڭ جوبالىق ءوفيسى بىرلەسىپ حح عاسىردىڭ ارحيۆتىك قۇجاتتارىن تالداۋ بويىنشا ءوزارا ءىس-قيمىل جاساپ, عىلىمي جوبالار مەن جۇرتشىلىققا ارنالعان كەڭ اۋقىمدى پۋبليتسيستيكالىق باسىلىمداردى دايىنداپ كەلەدى.
پرەزيدەنت ءارحيۆى ەل تاريحىنداعى ماڭىزدى ساياسي وقيعالاردىڭ قۇجاتتارىن ساقتاپ قانا قويماي, ارحيۆشىلەردىڭ كاسىبي بىلىكتىلىگىن ارتتىرۋ ماقساتىندا بىرقاتار ءىس-شارا ۇيىمداستىرعانىن ايتا كەتكەن ءجون. جاس ارحيۆشىلەردىڭ جازعى مەكتەبى, ستۋدەنتتەر اراسىنداعى رەسپۋبليكالىق وليمپيادا, «اشىق قوعامعا – اشىق ارحيۆ» اتتى ارحيۆشىلەردىڭ حالىقارالىق كونگرەسى سوزىمىزگە دالەل بولا الادى. اتالعان ءىس-شارالار جاس مامانداردىڭ ارحيۆ سالاسىنا قىزىعۋشىلىعىن ارتتىرۋعا, زاماناۋي تەحنولوگيالار مەن جاڭا ادىستەردى يگەرۋگە, حالىقارالىق قاتىناستاردى دامىتۋعا باعىتتالعان. بۇل – پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ جىل سايىنعى داستۇردەن جاڭىلماي, جاس ارحيۆشىلەردىڭ بىلىكتىلىك تاجىريبەسىن ارتتىرۋعا ءوز ۇلەسىن قوسىپ وتىرعان باستامالارى.
وتكەن جىلدىڭ قازان ايىندا وتكەن «اشىق قوعامعا – اشىق ارحيۆ» اتتى ارحيۆشىلەردىڭ حالىقارالىق كونگرەسىنە بۇۇ, ەو جانە يۋنەسكو-نىڭ, ازيا مەن اقش, تمد-نىڭ 15-كە جۋىق ەلىنەن جەتەكشى عالىمدار, ساراپشىلار مەن ماماندار قاتىستى. ارحيۆ ءىسىن دامىتۋ, قۇجاتتىق مۇرانى ساقتاۋ ماسەلەلەرى بىرنەشە ديسپۋتتىق اۋديتوريالاردا تالقىلانىپ, الەم ارحيۆشىلەرى اراسىندا تۇراقتى حالىقارالىق كاسىبي سۇحبات الاڭى قۇرىلدى.
پرەزيدەنتتىڭ وتكەن جىلعى 9 اقپانداعى جارلىعىنا سايكەس ارحيۆ «قازاقستان رەسپۋبليكاسى پرەزيدەنتىنىڭ ءارحيۆى» رەسپۋبليكالىق مەملەكەتتىك مەكەمەسى بولىپ قايتا قۇرىلدى. جارلىققا وراي پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ جاڭا ەرەجەسى بەكىتىلىپ, 2035 جىلعا دەيىنگى دامۋ تۇجىرىمداماسى مەن ستراتەگيالىق جوسپارى دايىندالدى. تۇجىرىمدامانىڭ مازمۇنى قازاقستان رەسپۋبليكاسىنىڭ ۇلتتىق ارحيۆ قورىنىڭ قۇجاتتارىن جيناقتاۋىن, ەسەپكە الىنۋىن, ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتىلۋىن, پايدالانۋىن انىقتايدى. سونداي-اق ءارحيۆتى تسيفرلىق فورماتقا كوشىرۋ, ونىڭ قۇجاتتانۋ جانە ارحيۆ ءىسى سالاسىنداعى عىلىمي, ادىستەمەلىك جانە ۇيلەستىرۋ ورتالىعى رەتىندە قالىپتاسۋى, تاسىمالداۋشىلار ارحيۆتەۋ ءادىسناماسىنان قولدانبالى بولجامدىق سيپاتتاعى جاڭا عىلىمي شەشىمدەر نەگىزىندەگى اقپاراتتىق ارحيۆتەۋ ءادىسناماسىنا دەيىنگى قىزمەتتەردى يننوۆاتسيالىق جوبالاۋعا باعىتتالعان. تۇجىرىمداما جوباسىن ازىرلەۋگە ارحيۆ ۇجىمى تولىق قاتىسىپ, قىزمەتكەرلەردىڭ ايتقان كوپتەگەن ۇسىنىسى قۇجاتقا ەنگىزىلدى. تۇجىرىمداماعا ەنگەن وزگەرىستەر ءارحيۆتى كەشەندى دامىتۋعا, ۇلتتىق ارحيۆ قورى قۇجاتتارىنىڭ ساقتالۋىن قامتاماسىز ەتۋگە, ولاردى قوعام مەن مەملەكەتتىڭ الەۋمەتتىك-قۇقىقتىق, عىلىمي جانە مادەني مۇددەلەرىندە كەڭىنەن پايدالانۋعا باعىتتالىپ وتىر. ءارحيۆتىڭ بارلىق وندىرىستىك پروتسەستەرىن ساپالى تسيفرلىق ترانسفورماتسيالاۋ – مەكەمە قىزمەتىنىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى. ءدال وسى تسيفرلاندىرۋ ارحيۆ قىزمەتىنىڭ اشىقتىعى مەن ايقىندىعىن كورسەتىپ, حالىققا ساپالى قىزمەت ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. مۇنداعى باستى ماقسات – نەگىزگى باسىمدىقتاردى ايقىنداپ, بولاشاقتا اتقارىلۋعا ءتيىس قىزمەتتەردى بەلگىلەۋ. تۇجىرىمدامانىڭ قورىتىندى بولىمىندە ارحيۆ جۇمىسىندا مادەني قۇندىلىقتار مەن ارحيۆ قۇجاتتارىنا اقپاراتقا قول جەتكىزۋگە ادام قۇقىقتارىنىڭ قامتاماسىز ەتىلۋى باسىم جاعدايعا يە بولاتىنى ايتىلعان.
حح عاسىردان باستاپ بۇگىنگى قازاقستاننىڭ ساياسي تاريحىنا قاتىستى بىرەگەي قۇجاتتارىن رەتىمەن ساقتاپ, جيناقتاپ وتىرعان پرەزيدەنت ارحيۆىندەگى قورلاردى تەك وتاندىق ەمەس, شەتەلدىك زەرتتەۋشىلەر دە بەلسەندى پايدالانىپ كەلەدى. ارحيۆتەگى قۇجاتتار نەگىزىندە زەرتتەۋشىلەر مەن ارحيۆشىلەردىڭ ەڭبەگىمەن ءتۇرلى جيناقتار, مونوگرافيالار, ماقالالار ۇدايى جارىققا شىعىپ وتىرادى.
دايانا توقبەرگەنوۆا,
پرەزيدەنت ءارحيۆىنىڭ قوعاممەن بايلانىس مامانى
