اقپاراتتىق دوكترينانىڭ قابىلدانۋى – ماڭىزدى ماسەلە. قازىرگى تاڭدا كوپتەگەن باق مەملەكەتتىك تاپسىرىس ارقىلى قارجىلاندىرىلادى. نەگىزىنەن العاندا مەملەكەتتىك تاپسىرىس مەملەكەتتىك ساياساتپەن تىعىز ۇيلەسۋى شارت. مەملەكەتتىك ساياسات وزەگىندە مەملەكەت مۇددەسى جاتىر. ءداستۇرلى باق وسى ماقساتقا قىزمەت ەتەدى.
قازىرگى جاعداي قانداي؟ رەسپۋبليكامىزداعى اۋداندىق, قالالىق, وبلىستىق باسىلىمداردىڭ جاعدايى ءماز ەمەس. بىرقاتار وڭىردە اۋداندىق گازەتتەر جەكەشەلەندىرىلدى. اۋدان اكىمدىكتەرى مەن ءماسليحاتتارى ارقىلى قارجىلاندىرىپ وتىرعاندارى دا بار. قالالىق جانە وبلىستىق گازەتتەردىڭ عانا ەمەس, رەسپۋبليكالىق گازەت-جۋرنالداردىڭ تيراجى جىل وتكەن سايىن تومەندەپ بارادى. تيراج بەن گازەتتى تاراتۋ ماسەلەسى تالاي رەداكتسيانىڭ باس اۋرۋىنا اينالعان. جالپى, ءداستۇرلى باق-تىڭ جاعدايى قىل ۇستىندە تۇر. بالالارعا ارنالعان گازەت-جۋرنالدار شىعۋىن توقتاتاتىن حالگە جەتتى. سونداي-اق سالالىق باسىلىمدار تاعدىرى نە بولادى؟
مەملەكەتتىك تاپسىرىس نە ءۇشىن بەرىلەدى؟ اقپاراتتىق دوكترينادا كورسەتىلگەندەي: وتاندىق اقپاراتتىق سالانى دامىتۋ, قوعامنىڭ مۇددەلەرىنە جاۋاپ بەرەتىن جانە مەملەكەتتىڭ ودان ءارى دامۋىنا ىقپال ەتەتىن يدەيالىق قۇندىلىقتاردى بەكىتەدى. «بۇگىندە ازاماتتاردىڭ 9%-دان استامى ءۇشىن باسىلىمدار ءالى دە نەگىزگى اقپارات كوزى بولىپ وتىر. قىزىعۋشىلىق دەڭگەيى وقىرمان جاسىنا تىكەلەي تاۋەلدى, ياعني وقىرمان نەعۇرلىم ەرەسەك بولسا, باسىلىمداردى سوعۇرلىم ءجيى وقيدى. گازەت-جۋرنالدار اۋديتورياسىنىڭ كوپ بولىگىن اۋىلدى جەرلەردە تۇراتىن 50-55 جاستان اسقان ادامدار قۇرايدى. الايدا جالپى اۋديتوريانىڭ بالامالى كوممۋنيكاتسيا ارنالارىنا كوشۋى باسىلىمدارعا دەگەن قىزىعۋشىلىقتىڭ تومەندەگەندىگىن كورسەتەدى. بۇدان باسقا, گازەت-جۋرنالداردىڭ وقىرمان قولىنا كەشىگىپ جەتۋى سالدارىنان اقپاراتتىڭ وزەكتىلىگى دە ەسكىرىپ قالادى. سونىمەن قاتار باسپاحانا قىزمەتتەرىنىڭ جانە گازەت قاعازىنىڭ قىمباتتاۋى دا گازەت-جۋرنالدارعا ايتارلىقتاي سالماق سالىپ وتىر. سوندىقتان الداعى ۋاقىتتا باسپا نارىعىنىڭ جۇمىس ىستەۋ فورماتىن وزگەرتىپ, تىلشىلەردىڭ ساراپتامالىق-تالداۋ اقپاراتىنا ويىسۋى, كورنەكى, ديزاينەرلىك جاڭالىقتاردى ەنگىزۋى كەرەك. سونىمەن قاتار مەملەكەتتىك قولداۋ تەتىكتەرىن دە قاراۋ قاجەت», – دەلىنگەن جوبادا.
50-55 جاستان اسقان وقىرماندار ۋاقىت مەجەسىنە قاراي اۋىساتىن كەز كەلەدى. سوندا قالاي بولادى؟ جاس ۇرپاق مۇلدەم گازەت-جۋرنال وقىمايتىن بولا ما؟ قازاقتا وقۋ مادەنيەتى قالىپتاسقان. ونى الاش ارىستارىنان باستاپ كەشەگى شەرحان مۇرتازا, سەيداحمەت بەردىقۇلوۆ, نۇرماحان ورازبەك اعالارىمىز بەن قازىر جاسى ەلۋدەن اسقان تۇتاس ءبىر بۋىن قالىپتاستىرعانى بەلگىلى. وقۋ مادەنيەتى جوعالعان ۇلتتىڭ باسەكەگە قابىلەتتىلىگى قالاي بولادى؟ سىرتقى جانە ىشكى اقپاراتتىق تاسقىندار مەن شابۋىلدارعا قالاي قارسى تۇرا الادى؟ سوندىقتان مەملەكەتتىك تاپسىرىس ءاربىر ماقساتتى اۋديتورياعا باعىتتالۋى كەرەك. اقپاراتتىق ساياساتتى جۇرگىزۋگە قارجى ءبولىپ, اقپارات تۇتىناتىن اۋديتوريانى جىلى جاۋىپ قويا سالۋعا بولمايدى. وسى رەتتە تيراج قالىپتاستىرۋدىڭ مەملەكەتتىك تەتىگىن قاراستىرعان ابزال.
دوكترينادا تەحنولوگيالىق ۇدەرىس كەزەڭىندە كونۆەرگەنتتىك فاكتور العا شىققانى ايتىلادى. مەسسەندجەرلەردىڭ دامۋىنا, بلوگەرلىك فەنومەننىڭ پايدا بولۋىنا وراي ءداستۇرلى جۋرناليستيكانىڭ كلاسسيكالىق ۇعىمى مەن اۋديتورياعا اقپارات بەرۋ ادىستەرى وزگەرىسكە ۇشىراعانى راس. اقپارات تۇتىنۋداعى قۇبىلىس جۋرناليستەردەن جەدەل ءارى وبەكتيۆتى اقپارات بەرۋدى جانە ءوز اۋديتورياسىن ۇستاپ تۇرۋ ءۇشىن باسقا دا جاڭا داعدىلاردى ۇيرەنۋدى تالاپ ەتەدى.
جاڭا جاعدايدا رەداكتسيا شىعىنىن ازايتۋ وتە ماڭىزدى. ءبىز ادەتتە رەداكتسيا دەگەندە پالەن شارشى مەتر عيماراتى بار مەكەمەنى كوز الدىمىزعا ەلەستەتەمىز. عيماراتتى ۇستاۋ نەمەسە جالعا الۋ شىعىندارى جىلدان جىلعا قىمباتتاپ بارادى. وسىنداي جاعدايدا ءموبيلدى رەداكتسيا ۇيىمداستىرۋ, رەداكتسيانىڭ سەكرەتارياتىن عانا وفيستە ۇستاپ, قاشىقتان جۇمىس ىستەۋ تاجىريبەسىن پايدالانۋ قاجەت.
«سەنىمدى اقپاراتتى تاراتۋ, جالعان جانە مانيپۋلياتسيالىق اقپاراتقا قارسى تۇرۋ, سونداي-اق قوعامنىڭ بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا دەگەن سەنىمىن ارتتىرۋ ماسەلەلەرى وزەكتى بولىپ وتىر», دەلىنگەن. دۇرىس ءسوز. سەنىمدى اقپارات كوزى – ءداستۇرلى باق. بۇل باسى اشىق نارسە. تاسقا باسىلعان ءسوزدى تالاي عاسىر وتسە دە تاۋىپ الۋعا بولادى. ال قاپتاعان سايتتارداعى جاريالانىمداردى ىزدەپ تابۋدىڭ ءوزى ۇلكەن ماسەلە. ال ونىڭ ساقتالۋىنا ەشكىم كەپىلدىك بەرە المايدى. ءبىر ۆيرۋس كىرسە بولدى, پالەن جىلعى ەڭبەك ەش بولۋى مۇمكىن...
ءبىر سوزبەن ايتقاندا, اقپاراتتىق دوكترينا جوباسىنىڭ ازىرلەنۋى قازاقستان اقپاراتتىق كەڭىستىگىندەگى تۇيتكىلدى پروبلەمالاردىڭ باسىن اشىپ انىقتاۋعا, تىعىرىقتان شىعۋ جولدارىن ىزدەۋگە, ەڭ باستىسى مەملەكەتتىك مۇددەنى ەسكەرۋگە جول اشادى دەگەن ۇمىتتەمىز.
نۇرتورە ءجۇسىپ,
سەنات دەپۋتاتى
