ۇلتتىق ەكونوميكا جانە بازالىق مولشەرلەمەنىڭ وزگەرۋى

بيىلدىققا بازالىق مول­شەر­­لەمە وسۋمەن بولدى. 2022 جىلدىڭ 25 قاڭتارىندا – 10,25 پايىز, 24 اقپاندا – 13,50 پا­يىز, 26 ساۋىردە – 14 پايىز, 26 شىلدەدە – 14,5 پايىز, 27 قا­زان­دا 16 پايىز بولىپ بە­كى­تىلدى.

تەلەگرامداعى ikapitalist كانالى «بازالىق مولشەرلەمەنى ۇدايى وزگەر­تۋدىڭ سوڭى نەگە اكەلىپ سو­عادى؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ ىز­دەپ كورگەن:

«بانكتەردىڭ بيزنەسكە ارزان اقشا جوق بولعاندىقتان نەسيە بەرمەي وتىرعانى بەلگىلى. ويت­كەنى بازالىق مولشەرلەمە 60 پايىزعا جوعارىلاپ كەتتى. مەملەكەتتىك باعدارلاما بو­يىن­شا جۇمىس ىستەۋگە رۇقساتى بار بانك­تەردىڭ سانى 10-عا جۋىق. داعدارىسقا دەيىن نەسيە جىل­­دىق 14-15 پايىزبەن كەپىل­مەن بەرىلدى. سوندىقتان مەم­لەكەتتىك باعدارلاما جىل­دىق 9 پايىزعا جۋىق سۋبسيديانى شامالادى. سونىڭ ناتيجەسىندە قارىز الۋشى ءۇشىن اقىرعى مول­شەر­لەمە 6-7 پايىزدى قۇ­راي­دى دەپ ويلادى.

اقپاندا ۇلتتىق بانك بازا­لىق ستاۆكانى 10,25-تەن 13,5 پا­يىزعا دەيىن كوتەردى جانە بۇل بۇكىل جۇيەنى تىعىرىققا تىرەدى. ويتكەنى سۋبسيديا 8-9 پا­يىز مولشەرىندە ەسەپتەلگەن, ال سوڭعى قارىز الۋشى جىل­دىق 7 پايىزبەن الۋى كەرەك. ال بازالىق ستاۆكا ءوسىپ كەتكەن سوڭ ەكىنشى دەڭگەيلى بانك­تەر­دىڭ اقشاسى 3,25 پا­­يىز­عا قىمباتتادى.

ەندى بانك نەسيەلەرى جىلدىق 17-20 پايىزبەن (+3,25 پايىز) بەرى­لە باستادى. 7 پايىزدىق ماق­سات­تى ستاۆكاعا جەتۋ ءۇشىن ايىر­ماشىلىق بۇرىنعىداي 9 ەمەس, 12+ پايىز بولدى (+3,25 پايىز), ال اقشا 7 پايىزدان جوعارى ستاۆكامەن بەرىلمەۋگە ءتيىس. ءسويتىپ, مەملەكەت ۋادەسىن ورىنداي المادى جانە مەملەكەتتىك باعدارلاما ب­و­يىنشا قارجىلاندىرۋ توق­تاتىلدى. بانك مەملەكەتكە ءوتى­­نىش ءبىلدىرىپ, سۋبسيديا­نى 3,25 پايىزعا كوبەيتۋدى سۇ­راي­دى. بىراق بۇل بارلىق مەم­لە­­كەتتىك باعارلاما كورسەت­كى­شىن نا­شارلاتادى. سەبەبى اقشا بۇ­رىنعىدان كوبىرەك جۇم­سا­لا­دى, سوعان قاراماستان كۇتى­لە­تىن ناتيجە باياعىداي قالا بە­رەدى», دەلىنەدى جازبادا.

پوست اۆتورىنىڭ سو­زىنە سۇ­يەن­سەك, وسىدان سوڭ مينيس­تر­لىك وكىل­دەرى پار­لامەنت­كە كە­لىپ, مەملەكەت­تىك ماشينادا «بەن­زيننىڭ» ازايعانىن, سوڭعى نۇك­تەگە دەيىن جەتپەيتىنىن ايتادى. بۇدان كەيىن مەملەكەتتىك ورگان بانكتەردەن كوميسسيانى تومەندەتۋدى تالاپ ەتەدى. قارجى ينستيتۋتى بولسا, مينۋسقا جۇ­مىس ىستەۋگە كەلىسپەيدى, ءسويتىپ پرو­تسەسس توقتايدى. بۇعان دا بىر­نە­شە اي كەتەدى.

«بانكتەرگە ءوندىرىستى قارجى­لان­دىرۋ ماقساتى بويىنشا كەلىپ تۇسكەن وتىنىشتەر جاۋاپ­سىز تۇرا بەرەدى, ال جوبالار توق­­­تايدى, قۇرىلعىلاردى سا­­تىپ الۋ جۇزەگە اسپايدى, جا­لا­­قى تولەنبەيدى, قازىناعا سالىق تۇسپەيدى. كورىپ وتىر­عان­دارىڭىزداي, ءوندىرىس ءجۇرىپ جات­قان جوق, تاۋار ءوندىرىلىپ جاتقان جوق, شەتەلدىك يمپورت جالعاسا بەرەدى...

حالىق پەن بيزنەس شەتەل تاۋا­رىن تۇتىنۋدى جالعاس­تى­رادى. جاڭا تاۋار وندىرگىسى كەلگەن نەمەسە قازىرگى بيزنەسىنىڭ اۋقىمىن كەڭەيتكىسى كەلگەن, سو­لاي نارىققا وتاندىق تاۋار­دى كوبىرەك جەتكىزگىسى كەلگەن جەر­گىلىكتى ءوندىرۋشى كۇتكەن قال­پى وتىرا بەرەدى. اقىرى كا­سىپكەرلەر شىعىنداردى قىس­قارتىپ, جوبا اۋقىمىن ازاي­تادى. ول ءۇشىن جوبالىق-سمە­تالىق قۇجاتتاردى وزگەر­تۋگە ءماجبۇر بولادى. وعان 3-4 اي ۋاقىت جۇمسايدى. ودان كەيىن وزگەرتىلگەن قۇجات جاڭا مەملەكەتتىك ەكسپەرتيزامەن ساي­كەستەندىرىلۋى قاجەت. ول دا 2-5 اي ارالىعىندا ۋاقىتتى الادى. سوسىن بارىپ بانككە قايتادان كەلىپ, ابدەن كەسىپ-كە­سىپ ازايتىلعان جوباسىنا اقشا سۇرايدى.

سول ساتتە ۇلتتىق بانك تاعى دا بازا­لىق مولشەرلەمەنى 16 پايىزعا دە­يىن كوتەرۋگە قاتىستى ۇسى­نىس ءبىلدىرىپ جاتادى. كوپ وتپەي تاعى دا كوبەيتەتىنىن ما­لىم­­دەي­دى. سوندا نە بولادى؟ تاعى دا سول اينالىمعا تۇ­سە­مىز. شەنەۋنىكتەر جۇگىرەدى, ءتۇر­لى قا­عازعا قول قويىلادى... سو­نىڭ ءبارى شىنداپ كەلگەندە قازاقستانعا تاۋار تاسىپ, قا­زاقستان حالقىنىڭ جانە بيۋد­جە­تىنىڭ اقشاسىنان نەسىبە تە­رۋدى جالعاستىرىپ جاتقان شە­ت­ەلدىك كومپانيالار ءۇشىن عانا پايدالى بولادى.

بىزدە بۇكىل مەملەكەتتىك ورگان­نىڭ مىناداي شارۋا­دان قولى تيمەيدى – ءبىر-ءبىرىنىڭ قاتە شەشىمدەرىن ودان ءارى وركەندەتەدى, ءسويتىپ قازاق­ستاندىق بيزنەستى تۇنشىق­تى­را­دى, ال شەتەلدىك بيزنەستىڭ تى­نىسىن كەڭەيتەدى. بۇل ارا­لىق­­تا ءبىز دەۆالۆاتسيادان دە­ۆال­­ۆاتسياعا دەيىن ءومىر ءسۇرىپ, شەتەلدىڭ تاۋارىن ساتىپ الىپ, سىرتتان تاماق جەي بەرەمىز», دەيدى اۆتور.

دەگەنمەن تاياقتىڭ ەكى ۇشى بار ەكەنىن ءار كەز ەستەن شىعار­ماعان ابزال. بازالىق ستاۆكانى كوتەرۋ ءدال قازىر ءماجبۇرلى جانە اسا قاجەت ارەكەت. بىزدە ودان باسقا قولدانا قويار­لىق ءتيىمدى قۇرال دا بولماي تۇر. پرەزي­دەنت­تىڭ ۇكىمەت پەن ۇلتتىق بانككە تۇتىنۋشىلىق نەسيە جۇكتەمەسىن ازايتۋ تۋرا­لى مىندەت جۇكتەپ وتىرعانى بەل­گىلى. قازاقستاندىقتار قا­رىز­دارىن تولەي الماي تى­عى­رىق­قا تىرەلە باستادى. سول ءۇشىن جەكە تۇلعا بانكروتتىعىنا مۇم­­كىندىك بەرەتىن زاڭ دا قا­بىل­دانعالى جاتىر. بۇل وراي­دا با­زالىق ستاۆكانىڭ قىم­بات­تاۋى جانە سوعان سايكەس نەسيە پايىزىنىڭ دا ءوسۋى ءتيىمدى بولماق. ياعني ازاماتتار بانك نەسيەسىنەن باس تارتادى جانە قارجى تابۋدىڭ ادال ءارى ءتيىمدى باسقالاي جولىن تابۋعا تىرىسادى. ۇلتتىق بانك لوگيكاسىنا سايكەس نەسيە از راسىمدەلگەن سوڭ نارىقتاعى سۇرانىس تا تو­مەن­دەۋگە ءتيىس. بۇل ءوز كەزە­گىندە تاۋارلار باعاسىنىڭ ارزانداۋىنا دا اسەر ەتپەك. بازالىق ستاۆكا قىمباتتاۋىنىڭ تاعى ءبىر وڭ تۇسى – دەپوزيت تار­تىم­­دىلىعى ارتادى. ءيا, بۇل ايتارلىقتاي سەرپىندى كو­مەك ەمەس شىعار, دەگەنمەن از دا بولسا وڭتايلى قادام. بازا­لىق ستاۆكا وسكەندىكتەن, بانك­تەر دەپوزيت بويىنشا ستاۆ­كالاردى جوعارىلاتادى جانە ازاماتتاردىڭ سالىمى كوبەيەدى. ۇلتتىق بانك توراعاسى عالىمجان ءپىرماتوۆتىڭ اي­تۋىن­شا, ماۋسىم ايىنان باستاپ تەڭگەدەگى دەپوزيتتەر اجەپتاۋىر ارتقان. سالىم كولەمى 30 ترلن تەڭگەگە جەتكەن. بۇل – تاريحي ماكسيمۋم.

ارينە, قازىرگىدەي قىسىل­تاياڭ كەزدە قانداي دا ءبىر تا­راپ­تىڭ قادامىنا قول سوعۋ قيىن-اق. دەگەنمەن ءماجبۇرلى قادامنىڭ وڭ تۇستارىن دا اتاپ وتكەن ارتىق بولمايدى. تۇپ­تەپ كەلگەندە ەل ەكونومي­كا­سى بازا­لىق ستاۆكانىڭ جو­عارىلى-تومەندى زىر قا­عۋى­نا تاۋەلدى دە بولماس ەدى, ەگەر ءوندىرىس ءاۋ باس­تان جولعا قو­يىلعان, جەم­قور­لىق جاي­لا­ما­عان, ەكونوميكا ار­تا­راپ­تان­دى­رىل­عان بولسا.

ۇلتتىق بانكتىڭ اقشا-نەسيە ساياساتىن قاتاڭداتۋ تسيكلى 2022 جىلدىڭ 5 جەلتوقسانىنداعى شەشىمىمەن اياقتالا ما, الدە بازا­لىق ستاۆكا تاعى ءبىر باس­قىش­قا جوعارىلاي ما, ونى كەلەر جىلدىڭ قاڭتارىندا بىلەمىز. بازالىق پايىزدىق مول­شەرلەمەگە قاتىستى كەزەك­تى شەشىم 2023 جىلدىڭ 13 قاڭتارىندا جاريالانادى.