پاناسىز جانە قاراۋسىز قالعان بالالار ماسەلەسى ءسوز بولعان جيىنعا ساراپتامالىق جانە عىلىمي قوعامداستىق وكىلدەرى, ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ باسشىلارى, وڭىرلەردەگى اكىمدەرىنىڭ ورىنباسارلارى مەن بالا قۇقىقتارى جونىندەگى ۋاكىلدەر, ورتالىق مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ وكىلدەرى قاتىستى.
بالالار ءۇشىن قولايلى جاعداي جاساۋدىڭ وزەكتىلىگىنە جان-جاقتى توقتالعان ا.بالاەۆا بۇل باعىتتا جۇمىستىڭ ماڭىزدىلىعى مەملەكەتىمىزدىڭ əلەۋمەتتىك ساياساتىنا جۇكتەلەتىنىن اتاپ ءوتتى. وسى ماقساتتا əلەۋمەتتىك جəنە پروفيلاكتيكالىق شارالار كەشەنى ىسكە اسىرىلىپ جاتىر.
«بالانى ومىرگە اكەلۋ بار دا, وعان قاجەتتى قامقورلىق پەن مەيىرىم كورسەتىپ, دۇرىس تاربيە بەرۋ بولەك ماسەلە. وكىنىشكە قاراي, ءتيىستى باقىلاۋسىز قالعان بالالار مەن جاسوسپىرىمدەرگە قاتىستى ماسەلە جىلدان-جىلعا وزەكتىلىگىن جوعالتپاي كەلەدى.
بيىلدىڭ وزىندە دۇرىس قاداعالاۋدىڭ جوقتىعىنان ءتۇرلى قۇقىق بۇزۋشىلىققا بارعان 73 مىڭنان استام بالانىڭ اتا-اناسى جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلىپ, بەيمەزگىل تۇنگى ۋاقىتتا بالالارعا ەسىك اشقان 1,5 مىڭعا جۋىق ويىن-ساۋىق ورنىنا ايىپپۇل سالىنعان. ارينە, ءبىرىنشى كەزەكتە, وتباسىندا اتا-انانىڭ جاۋاپكەرشىلىگىنىڭ مىقتى بولعانى قاجەت. دەسەك تە, مەملەكەت تاراپىنان دا بۇل ماسەلە ۇنەمى نازاردا بولادى.
وسى ورايدا, ءتيىستى جاۋاپتى ورگاندارعا توقسان سايىن رەيدتىك تەكسەرۋدى كۇشەيتىپ, مونيتورينگ جاساۋدى, قاجەت بولسا ءاربىر وتباسى بويىنشا جەكە جوسپار ازىرلەپ, بۇل ماسەلەمەن كۇرەستىڭ جاڭا تاسىلدەرىن ازىرلەۋ بويىنشا بىرقاتار تاپسىرما بەردىم. بۇل سۇراق ۇلتتىق كوميسسيانىڭ كەلەر جىلعى جۇمىس جوسپارىندا دا ۇنەمى نازاردا بولادى. ونىڭ ناتيجەسىن الداعى ۋاقىتتا كەڭىنەن ايتامىز», دەدى ايدا بالاەۆا.
بالالاردىڭ قاراۋسىز جانە پاناسىز قالۋىنىڭ الدىن الۋ سالاسىنداعى اعىمداعى احۋال جانە وسى سالاداعى جۇمىس جۇيەسىن جەتىلدىرۋ شارالارى تۋرالى وقۋ-اعارتۋ ءمينيسترى اسحات ايماعامبەتوۆ ءسوز سويلەدى.
ۆەدومستۆو باسشىسى كەلتىرگەن دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, قازىرگى تاڭدا ەلىمىزدە 10 مىڭنان استام بالا تاربيەلەپ وتىرعان 6 مىڭنان استام قولايسىز وتباسى بار. ادەتتە, قولايسىز وتباسى جاعدايىندا ءوسىپ, اتا-انالاردىڭ باقىلاۋىنان شىعىپ كەتكەن بالا جاعىمسىز ومىرلىك تاجىريبە, قوعامعا جات جانە ادەپسىز مىنەز-ق ۇلىق ۇلگىسىن الادى.
«دامىعان ەلدەردىڭ كوپشىلىگىندە كامەلەتكە تولماعاندارعا, سونداي-اق قولايسىز وتباسىلارعا جان-جاقتى كومەك كورسەتۋ بويىنشا ارنايى ورتالىقتاردىڭ جۇمىسى كەڭ تارالعان. بۇل قىزمەتتەر اتا-انالارعا باعىتتالعان جانە بارلىق جاستاعى بالالاردى قولداۋعا ارنالعان. ولاردىڭ قىزمەتىنە بالالاردى تاربيەلەۋ بويىنشا وتباسىلارعا كەڭەس بەرۋ, اتا-انالاردى جۇمىسقا ورنالاستىرۋ, الەۋمەتتىك جەڭىلدىكتەر تولەۋ, مەديتسينالىق, قۇقىقتىق جانە الەۋمەتتىك كومەك كورسەتۋ ماسەلەلەرى كىرەدى. وتباسىن قولداۋدىڭ وسىنداي ورتالىقتارى ءبىلىم, حالىقتى الەۋمەتتىك قورعاۋ جۇيەسىندە دە بار. الايدا شەشۋدى قاجەت ەتەتىن بىرقاتار ماسەلە بار», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
ءمينيستردىڭ سوزىنە سۇيەنسەك, «تاۋەكەل توبىنداعى» وتباسىلار مەن بالالاردى انىقتاۋدا جانە ولارعا بىلىكتى كومەك كورسەتۋدە كەشەندى ۆەدومستۆوارالىق ءتاسىل جوق.
«2019 جىلدان باستاپ جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندارعا بالالاردىڭ قاداعالاۋسىز قالۋىنىڭ جەكە پروفيلاكتيكاسىنىڭ ءبىر ءتۇرى رەتىندە كامەلەتكە تولماعانداردىڭ مەديتسينالىق-الەۋمەتتىك ەسەبى بەكىتىلدى. بۇل رەتتە وسى تەتىكتى جۇرگىزۋ ءتارتىبىن ازىرلەۋ جونىندەگى ۋاكىلەتتى مەملەكەتتىك ورگاننىڭ قۇزىرەتى ايقىندالماعان. بۇل ماسەلەنى شەشۋ ءۇشىن وتباسىنىڭ تسيفرلىق كارتاسىنىڭ مۇمكىندىكتەرىن پايدالانۋ قاجەت دەپ سانايمىز. بۇل پرواكتيۆتى رەجىمدە وتباسىلىق قولايسىزدىق تاۋەكەلدەرىن ەرتە كەزەڭدە انىقتاۋعا, بالالاردى مەكتەپكە دەيىنگى, قوسىمشا بىلىممەن, «جاپپاي وقىتۋ» قورىنان الەۋمەتتىك قولداۋمەن ۋاقتىلى قامتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى.
سونىمەن قاتار بۇگىنگى كۇنى كامەلەتكە تولماعانداردىڭ ىستەرى جونىندەگى مەكتەپ پوليتسيا ينسپەكتورلارىنىڭ جۇمىسى ولاردى مەكتەپتەردەن شىعارۋ جولىمەن ايماقتىق بولىپ قايتا قۇرىلدى. باس پروكۋراتۋرانىڭ قۇقىقتىق ستاتيستيكا جانە ارنايى ەسەپكە الۋ كوميتەتىنىڭ دەرەكتەرى بويىنشا بيىلعى 10 ايدا كامەلەتكە تولماعاندار جاساعان قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار سانى 11,7 پايىزعا ءوستى. وسىعان بايلانىستى مەكتەپ پوليتسيا ينسپەكتورلارىنىڭ تاجىريبەسىن قايتارۋ قاجەت دەپ سانايمىز», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
ەكىنشىدەن, اتا-انانىڭ جاۋاپكەرشىلىگى تومەن. ستاتيستيكا كورسەتكەندەي, كامەلەتكە تولماعانداردى تاربيەلەۋ نەمەسە ءبىلىم بەرۋ, ولاردىڭ قۇقىقتارى مەن مۇددەلەرىن قورعاۋ مىندەتتەرىن ورىنداماعانى ءۇشىن جاۋاپكەرشىلىككە تارتىلاتىن اتا-انالاردىڭ سانى جىل سايىن ارتىپ كەلەدى.
«بالالار ءولىمىنىڭ, جازاتايىم وقيعالارىنىڭ كوپشىلىگى اتا-انالار تاراپىن قاداعالاۋسىز قالدىرۋ سەبەبىنەن بولادى. ماسەلەن, فرانتسيا, گەرمانيا, پولشادا بالانى قاراۋسىز قالدىرعان, مىندەتتەرىن ورىنداماعان اتا-انا 3 جىلعا دەيىن باس بوستاندىعىنان ايىرىلۋى مۇمكىن. اتا-انالاردىڭ بالالارىن تاربيەلەۋدەگى جاۋاپكەرشىلىگىن قاتاڭداتۋ ماسەلەسىن قاراستىرۋ قاجەت», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
«اسىرەسە, جازعى كانيكۋل كەزىندە قاراۋسىز جانە پاناسىز قالعان بالالاردىڭ سانى ازايماي تۇر, بۇل ولاردىڭ بوس ۋاقىتىنىڭ ۇيىمداستىرىلماۋىن كورسەتەدى. وسىعان بايلانىستى جەرگىلىكتى اتقارۋشى ورگاندار تاۋەكەل توبىنداعى بالالاردىڭ سپورت سەكتسيالارىنا نەمەسە شىعارماشىلىق ۇيىرمەلەرگە تەگىن بارۋعا مۇمكىندىك بەرۋ ماسەلەلەرىن پىسىقتاۋدى قاجەت دەپ سانايمىز», دەدى ا.ايماعامبەتوۆ.
ىشكى ىستەر ءمينيسترىنىڭ ورىنباسارى يگور لەپەحا اتا-انالاردىڭ بالالار مىنەز-قۇلقىن باقىلاماۋى سەبەبىنەن ولاردىڭ قۇقىق بۇزاتىنىن, قىلمىس جاسايتىنىن اتاپ ءوتتى.
«سوڭعى 5 جىلدا جاسوسپىرىمدەر جاساعان قىلمىستىق قۇقىق بۇزۋشىلىقتار سانى 2 ەسەدەن استام ازايدى. بيىل كارانتيندىك شەكتەۋلەردىڭ الىنىپ تاستالۋىنا بايلانىستى مۇنداي قۇقىق بۇزۋشىلىقتار سانى 14 پايىزعا ءوستى. اسىرەسە, ۇرلىق, توناۋ, زورلىق-زومبىلىق جاساعان بالالار ءجيى كەزدەسەدى. جىل باسىنان بەرى اۋىر جانە اسا اۋىر قىلمىس جاساعان 347 بالا سوتتالدى. سونىڭ ىشىندە 66-سى ءارتۇرلى مەرزىمگە باس بوستاندىعىنان ايىرۋ جازاسىنا كەسىلدى», دەدى ي.لەپەحا.
بۇۇ دامۋ باعدارلاماسىنىڭ الەۋمەتتىك ماسەلەلەر جونىندەگى ۇلتتىق ساراپشىسى سۆەتلانا جاقىپوۆا جەدەل شارالار قابىلداۋ جانە بالالاردىڭ پاناسىز قالۋى پروبلەمالارىن شەشۋ ءۇشىن ينتەگراتسيالانعان الەۋمەتتىك قىزمەتتەر ينستيتۋتىن ەنگىزۋ قاجەتتىلىگى تۋرالى تولىعىراق ايتىپ بەردى.
ء«بىر تسيفرلى پلاتفورمادا ءارتۇرلى سالالاردىڭ ء(بىلىم بەرۋ, دەنساۋلىق ساقتاۋ, الەۋمەتتىك قورعاۋ, قۇقىق قورعاۋ ورگاندارى – ارقايسىسى ءوز قۇزىرەتى شەگىندە) ساراپشىلارى جۇمىس ىستەيدى. بۇل مۇقتاج وتباسىلارعا قاجەتتى مەملەكەتتىك قىزمەتتەردى جەدەل جانە ءتيىمدى كورسەتۋگە مۇمكىندىك بەرەدى. ءاربىر نازاردان تىس قالعان ءىستى مەملەكەتتىك قىزمەت ىستەرى اگەنتتىگى باقىلايدى. بۇل شەشىم وسىنداي وتباسىلارعا قولداۋ شارالارىن كورسەتۋ مەرزىمدەرىن جانە تيىسىنشە مەملەكەتتىك ورگانداردىڭ اكىمشىلىك شىعىستارىن قىسقارتۋعا مۇمكىندىك بەرەدى», دەپ اتاپ ءوتتى سپيكەر.
ۇلتتىق كوميسسيا توراعاسى ا.بالاەۆا وقۋ-اعارتۋ مينيسترلىگىنە مەكتەپتەردەگى پروفيلاكتيكالىق قىزمەت پەن باقىلاۋدىڭ بىرىڭعاي ستاندارتتارىن ازىرلەپ, ەنگىزۋدى تاپسىردى. بۇل رەتتە وسى باعىتتاعى بارلىق ۋاكىلەتتى ورگانداردىڭ بەلسەندى دايەكتى جۇمىسى قاجەت ەكەنىن اتاپ ءوتتى.
سونىمەن قاتار اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ مينيسترلىگى الەۋمەتتىك وسال وتباسىلاردى قولداۋدى تاپسىردى. پروفيلاكتيكالىق ەسەپتە تۇرعان كامەلەتكە تولماعانداردىڭ بوس ۋاقىتىن ۇيىمداستىرۋ جونىندەگى جۇمىسقا ازاماتتىق سەكتوردى كەڭىنەن تارتا وتىرىپ, الدىن الۋ شارالارىن ازىرلەۋگە ءتيىس.
