باق تۋرالى زاڭ جوباسى: جۋرناليستەرگە مارتەبە بەرىلە مە؟

الەۋمەتتىك ماسەلەسى شەشىلسە...

جۋرناليستەر قاۋىمى جاڭا زاڭ جوبا­سى­نىڭ قابىلدانۋىن اسىعا كۇتىپ وتىرعانى راس. الداعى ۋاقىتتا قابىلدا­ناتىن زاڭدا ءجۋرناليستىڭ ەتيكالىق-قۇقىقتىق نورمالارىمەن قاتار الەۋمەتتىك ماسەلەلەرى دە نازاردان تىس قالماۋعا ءتيىس ەكەنى ءجيى ايتىلىپ ءجۇر. «جۋرناليستەرگە سوت, پروكۋرور, ىشكى ىستەر قىزمەتكەرى, ادۆوكات, نوتاريۋس سياقتى ناقتى مارتەبە بەرەتىن كەز كەلدى. ەڭ الدىمەن, ءجۋرناليستىڭ جەكە مارتەبەسى تۋرالى قاعي­داتتاردى انىقتاپ الىپ, جاڭا زاڭدا ناق­تى­لاپ بەلگىلەۋ كەرەك. جۋر­نا­ليست دەگەن كىم؟ زاڭ بويىنشا مەملەكەت ونى قالاي قورعايدى؟ ونى قورعاۋعا كىم كەپىلدىك بەرەدى؟ جاڭا زاڭنىڭ ىشىندە وسىنداي كەپىلدىكتەر تۋرالى ماسەلە تايعا تاڭ­با باسقانداي ەتىپ جازىلۋى قاجەت». كوپ­شىلىكتىڭ پىكىرى وسىعان سايادى.

قۇقىقتىق قورعاۋ دەگەننەن شىعادى. جۋرناليستەردىڭ ءسوز بوستاندىعى مەن شى­عارماشىلىق ەركىندىگىنە شەكتەۋ جوق دەپ ايتىلعانىمەن, قوعامداعى اششى شىندىقتى اشىق جاريالايتىن تىلشىلەردى قۋدالاۋ, زاڭدى قىزمەتىنە بوگەت جاساۋ, اقپاراتقا قولجەتىمدىلىگىن شەكتەۋ ارە­كەتتەرى ءالى تىيىلماعانى بەلگىلى. بۇل جۋرناليستيكانىڭ قاۋىپتى ماماندىق ەكەنىن دالەلدەيدى. مۇندايدا مەملەكەت ەل الدىنداعى كاسىبي مىندەتىن ادال اتقاراتىن جۋرناليستەردىڭ ەڭبەگىن ۇنەمى نازاردا ۇستاپ, ءومىرى مەن دەنساۋلىعىنا قاۋىپ تونگەن جاعدايدا زاڭدى جولمەن قورعاۋعا ءتيىس. ء«ادىل ءسوز» ءسوز بوستاندىعىن قورعاۋ حالىقارالىق قورى قاڭتار وقيعاسى كەزىندە قازاقستاندا ءسوز ەركىندىگى قۇقىعىن بۇزۋ جانە جۋرناليستەردىڭ قاۋىپسىزدىگىن بۇزۋعا قاتىستى فاكتىلەردى تىركەگەن. ماسەلەن, قاڭتارداعى وقيعالار كەزىندە جۋرناليستەرگە شابۋىل جاسالعانى جو­­نىندە 34 فاكتى تىركەلىپتى. سونىڭ ىشىندە, ناقتى ادامعا جوسپارلى شابۋىل فاكتىسى – 1, كاسىبي مىن­دەتتەرىن ورىنداۋ با­رىسىنداعى شابۋىل – 19 (17-سىندە شابۋىل جۋرناليستەر الاڭداردان اقپارات تاراتۋ كە­زىن­دە جاسالعان). شابۋىل كەزىندە 1 جۋرناليست قايتىس بولدى. بۇدان بولەك, جۋرناليستەردىڭ تۇراتىن ۇيىنە, جۇمىس بولمەسىنە باسىپ كىرۋ فاكتىسى 1 رەت تىر­كەلگەن. جۋرناليستەرگە قوقان-لوقى جاساۋ بويىنشا 25 وقيعا بولعان. 5 قاڭتاردا الما­تىدا بۇزاقىلار «حابار», «Qazaqstan», «مير», «ەۋرازيا», «كتك» تەلەارنالارىنىڭ كەڭسەسىنە شابۋىل جاساعانى ءمالىم.

جۋرناليستيكا الەمدەگى ەڭ قاۋىپتى 5 ماماندىقتىڭ قاتارىنا كىرەدى.

قوعامدا جۋرناليستەرگە ءارتۇرلى قوقان-لوقى, قىسىم كورسەتۋ, سوققىعا جىعۋ جاعدايلارى از كەزدەسپەيدى. بۇل قا­زاق­ستاندا جۋرناليستەردى زاڭ جۇزىن­دە قورعاۋ مەحانيزمىنىڭ ءالسىز ەكەنىن كور­سەتەدى. بۇل رەتتە, «باق تۋرالى» زاڭعا «جۋرناليستەردىڭ ءوزىنىڭ, وتباسى مۇشە­لە­رىنىڭ ءومىرى زاڭمەن قورعالادى» دەگەن باپ ەنگىزىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيدى ساراپشىلار. ويتكەنى جۋرناليستەر دە توتەنشە جاعداي قىزمەتكەرلەرىمەن بىردەي وتە قاۋىپتى جەرلەردە (شەرۋ, جەر سىلكىنىسى, ءورت جانە ت.س.س) ءجۇرىپ, باسىن قاتەرگە تىگەدى. بۇل جەردە ادامنىڭ جۇيكەسىنە, جۇ­رەگىنە ۇلكەن سالماق تۇسەدى. كەشەگى پان­دەميا كەزىندە ءوز ومىرلەرىنە تونگەن قاۋىپكە قاراماي, قوعامدىق ورىنداردان اقپارات تاراتقان كىم؟ بىراق ولاردىڭ مىندەتتەمەلەرى كوپ تە, قۇقىقتارى جوق! سوندىقتان قۇقىقتىق, قاۋىپسىزدىك, الەۋ­مەتتىك جاعىنان كەپىلدىكتەر بەرۋ كەرەك. ول ءۇشىن جۋرناليستەرگە مارتەبە بەرۋ قاجەت.

جۋرناليستەردى نە الاڭداتادى؟

جۋىردا ۇيىمداستىرىلعان Astana Media Week 2022 مەديا اپتالىعىندا باق ماسەلەسى از ايتىلعان جوق. ارداگەر جۋرناليستەر دە, قاتارداعى تىلشىلەر دە ورتاق پروبلەمالار جايلى ويلارىن ورتاعا سالدى. جۋرناليستەر قاۋىمى باسە­كەگە قابىلەتتى مەديا پايدا بولۋى ءۇشىن مەملەكەت باق سالاسىنداعى احۋال­عا دۇرىس كوڭىل بولۋگە ءتيىس دەپ ەسەپ­تەيدى. ەلىمىزدەگى باق-تىڭ بار­لى­عىنىڭ جاعدايى بىردەي ەمەس. سول سەبەپتەن, مەملەكەت وتاندىق باق-تى مەم­لەكەتتىك قولداۋ تاسىلدەرىن قايتا قاراپ, قالىپتاسقان احۋالدى وزگەرتۋگە ىقپال ەتۋى كەرەك. بۇل جەردە شەتەلدىك تاجىريبەگە نازار اۋدارعان ءجون. ەۋروپا ەلدەرىندە پوشتا تاريفتەرى وتە جوعارى, الايدا ولار جازىلۋشىعا ارنالعان باسى­لىمنىڭ قۇنىن كوتەرمەيدى.

مەديا اپتالىقتا باسپا باق-تاعى كونتەنت ساپاسىن جاقسارتۋ ءۇشىن مەملەكەتتىق تاپسىرىس جۇيەسىن وزگەرتۋ كەرەك ەكەنى دە ايتىلدى. ياعني گازەت-جۋرنالدارعا جاڭالىق تاراتۋ تاسىلىنەن باس تارتىپ, تەك ساراپتاما, جۋرناليستىك زەرتتەۋ سياق­تى فورمالار بويىنشا عانا تاپسىرىس بەرۋ كەرەك. باسپا باق زاماناۋي جاڭا فور­ماتتارعا كوشۋى ءۇشىن رەداكتسيالارعا مۋل­تيمەديالىق فورماتتى دامىتۋ تالابى قويىلسا, ءىس وڭعا باسادى.

جاسىراتىنى جوق, حالىق اراسىندا باسىلىمدارعا قىزىعۋشىلىقتىڭ تومەن دەڭگەيى بايقالادى. ستاتيستيكالىق دەرەكتەرگە سۇيەنسەك, كۇن سايىن ءباسپاسوزدى قازاقستاندىقتاردىڭ 13 پايىزدان استامى عانا وقىسا, 43%-ى سيرەك جانە 23%-ى­­­­
مۇلدەم وقىمايدى. ساراپشىلاردىڭ پىكىرىنشە, بۇگىندە ىسكەرلىك ءباسپاسوز باسىلىمدارىنا دەگەن سۇرانىس تۇراقتى ساقتالىپ وتىر. باسپا باق-تاردىڭ ونلاين فورماتقا بەلسەندى تۇردە كوشۋى بايقالادى. بۇل رەتتە, تسيفرلىق فورماتتىڭ بارلىق مۇمكىندىكتەرى پايدالانىلماي, كوبىنەسە ءباسپاسوز نۇسقالارىنىڭ ماتەريالدارى قايتالانادى.

جاڭا مەديانىڭ قارقىنداۋىنا وراي باس­پا باسىلىمدارىنا دەگەن سۇرانىستىڭ تومەندەۋى – كۇردەلى ماسەلە. ارينە, بۇل باس­­پا باق-تىڭ جازىلىمنان تۇسەتىن تابىسى مەن جارناما بەرۋ­شىلەردىڭ ازايۋى سياقتى ماسەلەلەردى تۋىنداتىپ وتىر. مۇنى وتاندىق باق وكىلدەرى دە مو­يىندايدى. ينتەرنەتتىڭ جىلدام اقپارات تاراتۋىنا بايلانىستى وقىرمان جاڭالىقتاردى ينتەرنەتتەن وقيتىن بولدى. بىراق گازەت وقۋ – مادەنيەت, ونداي مادەنيەتتى بەرىك ۇستاناتىن ادامدار كوپ. قازاقستاندا قازىرگى كەزدە حالىقتىڭ 50 پايىزى تەلەارنا كورەدى, 25 پايىزى ينتەرنەتتەگى اقپاراتتاردى وقيدى, 15 پايىزى راديو تىڭدايدى, ال بار-جوعى 3 پايىزى باسپا باق-تاردان اقپارات الادى. ارينە, مۇنى جاي عانا نارسە دەپ قابىلداماۋىمىز كەرەك. باسپا باق-تا جۇمىس ىستەيتىن ماماندار وقىرمان سانىن كوبەيتۋ ءۇشىن ءارتۇرلى ارەكەتتەر جاساۋعا ءتيىس», دەيدى ارداگەر جۋرناليستەر.

تاعى ءبىر ۇسىنىستىڭ ءبىرى – قالاماقى ماسەلەسى. دۇرىس قالاماقى ساياساتى ۇلتتىق جۋرناليستيكانى بيىككە كوتەرەدى. ياعني جۋرناليستيكاعا كەزدەيسوق ادامدار ەمەس, ناعىز كاسىبي شەبەرلەرى كەلەدى. ء«تۇرلى دەڭگەيدەگى مەرزىمدى جانە ەلەكتروندى باسىلىمدارعا جىلما-جىل بەرىلىپ كەلە جاتقان مەملەكەتتىك اقپاراتتىق ساياسات جونىندەگى تاپسىرىستارى اياسىندا جۋرناليستەر مەن تۇراقتى اۆتورلارعا نارىق جۇيەسىندەگى تالاپتاردى ساقتاي وتىرىپ, «قالاماقى قورى» دەگەن ارنايى تارماقشا ەنگىزۋ كەرەك», دەيدى ءبىر توپ جۋرناليست.

ۇسىنىس – نازاردا

جۋىردا شىمكەنت قالاسىنا جاساعان جۇمىس ساپارى بارىسىندا اقپارات جانە قوعامدىق دامۋ ءمينيسترى دارحان قىدىرالى باق تۋرالى زاڭنىڭ ازىرلەنۋى بويىنشا از-كەم اقپارات بەردى.

– بۇگىندە مينيسترلىك تاراپىنان بۇ­قارالىق اقپارات قۇرالدارى تۋرالى زاڭ جوباسى ازىرلەنىپ جاتىر. پارلامەنتكە جول­دانعانعا دەيىن تالقىلاۋدان وتەدى. زاڭ جوباسىن ازىرلەۋگە بىلىكتى زاڭگەرلەر مەن ساراپشىلار تارتىلدى. وندا نەگىزىنەن جۋرناليست مارتەبەسى, سۋبسيديالاۋ, جارناما ءىسىن رەتتەۋ سىندى اسپەكتىلەر قام­تىل­عان. ينتەرنەت ءۇشىن دە ارنايى زاڭ قاراستىرىلادى. قازىرگى تاڭدا ءجۋرناليستىڭ اقپاراتقا قولجەتىمدىلىگىن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى قادامداردىڭ ءبىرى بولىپ تۇر. اقپارات جىلدام دامىپ جاتقان ۋاقىتتا سۇرانىس حاتقا جاۋاپ بەرۋ مەرزىمىن قىسقارتۋدى ويلاستىرىپ جاتىرمىز. تەك زاڭناما ەمەس, وقىتۋ ماسەلەسى دە نازار­دان تىس قالماۋ كەرەك. ويتكەنى مە­ديا­ساۋاتتىلىق بارىمىزگە قاجەت. مەtا كوم­پا­­نياسى ءوزىنىڭ وكىلدىگىن قازاقستاندا اشۋعا كەلىسىمىن بەرىپ وتىر. Tik-tok-تى دا قازاقشا سويلەتۋ جوسپاردا بار. وسىنىڭ بارلىعى وتاندىق مەديانىڭ دامۋىنا ەلەۋلى ۇلەسىن قوسادى. جۋرناليستەرگە ءبىلىم كەرەك. مەدياعا ءتۇرلى شابۋىل جاسالىپ جاتادى. مانيپۋلياتسياعا ءوزىمىز دە ءتۇسىپ قالماۋ ءۇشىن اق پەن قارانى اجىراتا الاتىن دەڭگەيدە بولۋىمىز كەرەك. سوندىقتان قولىنا قالام ۇستاعان جاندار ءاردايىم شىندىقتىڭ جاعىندا ءجۇرۋى ءتيىس. قازىرگى ۋاقىتتا جۋرناليستەرگە ارنالعان باسقوسۋلار كوبەيدى. الداعى كەزدە ورتالىق ازيا باق وكىلدەرىنىڭ مەديا فورۋمىن وتكىزۋدى ويلاستىرۋدامىز. مۇنىڭ بارلىعى تاجىريبە الماسۋ, بىلىكتىلىكتى كوتەرۋ ءۇشىن كەرەك, – دەدى مينيستر.

زاماناۋي وزگەرىس ەسكەرىلۋى ءتيىس

باق تۋرالى زاڭعا تولىقتىرۋلار مەن وزگەرىستەر ەن­گىزەتىن ۋاقىت جەتتى. قازىر قوعامدا «ۇستازدار مارتەبەسى» انىق­تالدى. دارىگەرلەرگە قاتىستى دا وسىنداي زاڭ جوباسىن ەنگىزۋ قاراس­تى­رى­لىپ جاتىر. جۋرناليست مارتەبەسى دە زاڭ جۇزىندە بەكىتىلسە, ارتىق بولمايدى. بۇل تۋرالى مەملەكەت باسشىسى ق.توقاەۆ تا پىكىرىن بىلدىرگەن بولاتىن.

باق تۋرالى زاڭ جوباسىندا زاماناۋي وزگەرىستەر دە ەسكە­رىلۋى كەرەك. الەۋمەتتىك جەلى – ينستاگرام, فەيسبۋك, تەلەگرامم سياق­تى كوپشىلىك قولدانىسىنداعى اق­پارات تاراتۋ, فەيك اقپاراتتارعا قارسى توسقاۋىل, ازاماتتىق جاۋاپ­كەر­شىلىك تالاپتارى كوپتەن بەرى ءسوز بولىپ كەلەدى.

پاندەميا جاعدايىندا جۋرناليستەر جەدەل اقپارات تاراتۋ تۇر­عىسىندا ومىرلىك تاۋەكەلدەرگە با­رىپ ءجۇر. بىرقاتار ارىپتەسىمىز ومىر­­دەن ءوتىپ تە كەتتى. باق قىز­­­مەتكەرلەرىنىڭ قۇقىقتىق قا­عي­داتتارىنا قايتا نازار اۋدارۋ قا­جەتتىگى بىلىنەدى.

ونلاين فورماتتا جۇمىس ىس­تەۋ­گە كوشكەن رەداكتسيالار از ەمەس. وسى جانە باسقا دا بىرقاتار ماڭىزدى ماسەلە زاڭ جوباسىن ازىرلەۋ بارىسىندا نازاردا بو­لۋعا ءتيىس. پارلامەنت قاراۋىنا ەنگى­زىلگەنگە دەيىن زاڭ جوباسى جۋر­ناليستەر قاۋىمداستىعىندا كە­ڭىنەن تالقىلانعانى دۇرىس دەپ ەسەپ­تەيمىن.

نۇرتورە ءجۇسىپ,

سەنات دەپۋتاتى

بلوگەر جۋرناليست ەمەس!

قوعامدا «نەگە زاڭدى وزگەرتە بەرەدى؟» دەگەن پىكىر ءجيى ايتىلادى. زامان قۇبىلعان سايىن زاڭداردىڭ جاڭا سيپات الۋى زاڭدىلىق. ونىڭ ىشىندە باق سالاسىندا دا ءسات سايىن جاڭاشىلدىقتار بولىپ جاتىر. بۇل – الەمدىك ءۇردىس. وزگەرىستەرگە ءبىزدىڭ زاڭداردىڭ ىلەسىپ ءجۇرۋى – ءومىر تالابى. سالادا دۇرىس زاڭ قابىلدايىنبايىنشا جۇيەلى جۇمىس جۇرگىزىلەدى دەۋ قيىن. قازىرگى الماعايىپ زاماندا قوعامدى جالعان ەمەس, ناقتى اقپاراتپەن قامتاماسىز ەتۋ ماڭىزدى بولىپ وتىر. ونىڭ ارتىندا ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ماسەلەسى تۇر.

بۇگىندە اقپارات تاراتاتىن تەح­نولوگيا دا, ادامدار دا كوپ. بۇرىن جۋرناليستەردىڭ عانا جۇ­مىسى سياقتى كورىنەتىن, قازىر اۋىلداعى قاراپايىم ەتىكشىنىڭ ءوزى, ءتىپتى الەمنىڭ ءبىر تۇكپىرىندە وتىرعان ادام دا ەلىمىز جايلى اقپارات تاراتا بەرەتىن بولدى. بلوگەرلەردى جۋرناليستەر رە­تىن­دە قابىلداۋعا بولمايدى دەپ ەسەپ­تەي­مىن. اقپاراتتىڭ تاسقىنى كو­بەيگەن زاماندا «اقپارات تاراتۋشى كىم؟» دەگەن ساۋالعا جاۋاپ تابۋ ءۇشىن زاڭعا سۇيەنەمىز. ارپا مەن بيدايدى ارالاس­تىرماۋ ءۇشىن, جۋرناليست كىم, بلوگەر كىم, مۇنىڭ ءبارىن ناقتىلايتىن باپ جاڭادان قابىلداناتىن زاڭدا كورىنىس تابۋى كەرەك.

ۇزاق ۋاقىت بويى تالقىلانىپ كەلە جاتقان ماسەلە – جۋرنا­ليس­تەردىڭ مارتەبەسى. بۇل تاقىرىپ «باس رەداكتورلار كلۋبى» قوعام­دىق بىرلەستىگىندە وتكەن كەزدەسۋلەردە ءجيى تالقىلاندى. ادەتتە مۇعالىمدەر, دارىگەرلەر باسپانا الۋ كەزىندە بەلگىلى ءبىر جەڭىلدىكتەرگە يە بولادى. ال جۋرناليستەر وندايعا ىلىكپەيدى دە. وزگە دە الەۋ­مەتتىك پروب­لەمالاردى شەشۋ ءۇشىن جۋر­ناليستەردىڭ مارتبەسى زاڭ جۇ­زىندە رەتتەلۋى كەرەك.

جاڭا زاڭدا جۋرناليستەردىڭ اقپارات الۋ مۇمكىندىگىن كەڭەيتەتىن جاڭا باپتار ەنگىزىلۋى كەرەك دەپ ەسەپتەيمىن. ۇلتتىق قاۋىپسىزدىك ما­سەلەسىنە كەرى اسەر ەتپەيتىن اق­پاراتتار بولسا, مەملەكەتتىك ورگانداردان شۇعىل اقپارات الۋ ما­سەلەسى وڭ شەشىلسە دەگەن ۇسى­نىس بار. بۇل – وقىرمانعا جەدەل اقپارات تاراتۋعا مۇمكىندىك بەرەتىنى ءسوزسىز.

بيبىگۇل جەكسەنباي,

«باس رەداكتورلار كلۋبى» قوعامدىق بىرلەستىگىنىڭ پرەزيدەنتى

ۋاقىت تالابى

بۇقارالىق اقپارات قۇرالدارىنا قاتىستى زاڭعا ەنگىزىلەتىن وزگەرىستەر زامان تالابىنان تۋىنداپ وتىرعانى امبەگە ايان. ءسوز كورىنبەيتىن, بىراق سوققىسى وڭدىرمايتىن سويىلعا اينالىپ, ادام ساناسىن جاۋلاپ الۋ ءۇشىن كۇرەس توقتاۋسىز ءجۇرىپ جاتىر. جەر-جاھاندا مىلتىقسىز مايداننىڭ جويقىن ءتۇرى – گيبريدتىك سوعىس, ادامزات اقىل-ويىنىڭ سان عاسىرلىق جەمىسى – ۇلتتىق ءداستۇر مەن مادەنيەتتى جوققا شىعارۋ سياقتى پەندەنىڭ جان-دۇنيەسىن جالمايتىن جەگى قۇرت اشىق ارەكەتكە كوشتى.

مۇنداي قۇبى­لىس­تارعا توتەپ بەرۋ اقپارات قۇرال­دا­رىنىڭ بورىشى ءھام مىندەتى. سول سەبەپتى, جاڭا زاڭ جوباسىندا باق ەلىمىزدەگى يدەولوگيالىق قىزمەتتىڭ نەگىزگى باعىتتارىنىڭ ءبىرى رەتىندە ورىن الۋى ءتيىس. زاڭعا وزگە­رىستەر ەنگىزۋ جونىندەگى جۇمىس توبىنىڭ مۇشەسى رەتىندە مىناداي ۇسىنىستارىمدى ايتسام دەيمىن.

سوڭعى جىلدارى, اسىرەسە, پاندەميا مەن كارانتين كەزىندە قازاق ءتىلدى اۋديتوريا رەسمي جاڭالىقتارمەن قاتار, الەۋمەتتىك, اسىرەسە, جۇمىسپەن قامتۋ, ازىق-ت ۇلىك, مۇناي جانە التىن ءوندىرىسى مەن باعاسىنا قاتىستى تالداۋ دۇنيەلەرگە دەن قويا باستادى. حالىقارالىق تاقىرىپتار كوپ­تەپ وقىلا باستادى. بۇل – جۇرتتىڭ تالعامى وزگەرە باستادى دەگەن ءسوز. وسى رەتتە مەملەكەتتىك تاپسىرىس بويىنشا جاريالاناتىن ماتەريالدار قاتارىنا تاقىرىپتى جان-جاقتى قامتىپ, ماسەلەنىڭ پروبلەمالىق (جالاڭ سىن ەمەس) جاعى دا ايتىلاتىن اناليتيكالىق جانە جۋرناليستىك زەرتتەۋ بويىنشا ماقالا جازۋ تالابى ەنگىزىلسە. مۇنداي ماتەريالدارعا تولەنەتىن اقى رەسمي اقپاراتتار نەگىزىندە جازىلعان ماتەريالعا قا­راعاندا جوعارى بولۋعا ءتيىس. بۇل ءبىر جاعىنان ساراپتامالىق دۇنيەلەر مەن ەكونوميكا تاقىرىبىنا بارا بەرمەيتىن قازاقتىلدى باق-تىڭ سالا­لىق جۋرناليستيكا بويىنشا ماماندانۋىنا دا ىقپال ەتەر ەدى. ەكىنشى جاعىنان بۇل مەملەكەتتىك تاپسىرىس­تى ورىندايتىن باق-تان ساپالى دۇنيەلەردى تالاپ ەتۋگە مۇمكىندىك بەرەر ەدى. تاپسىرىستىڭ ساپالى ورىندالۋى ءۇشىن جۋرناليستيكانىڭ جانرلارى بويىنشا دايىندالاتىن ماتەريالداردىڭ (اناليتيكالىق تالداۋ, سۇحبات, ماقالا, زامەتكا) ناقتى سانى كورسەتىلسە, ءجون بولار ەدى.

مينيسترلىكتىڭ وڭىرلەردە مەملە­كەت­تىك اقپاراتتىق تاپسىرىستى قا­زىرگى قولدانىستاعى مەملەكەتتىك ساتىپ الۋدان كونكۋرستىق جۇيەگە كوشىرۋ جونىندەگى باستاماسىن قۋانا قولدايمىز. ويتكەنى مۇنداي ساتىپ الۋدا ەڭ تومەنگى باعانى كورسەتكەن قاتىسۋشى جەڭىمپاز بولىپ تانىلاتىنى بەلگىلى. ال لوتتى ۇتىپ العان باق ساتىپ الۋعا قويىلعان باستاپقى باعاعا سايكەس كولەمدى ورىنداۋعا ءتيىس. ونىڭ ۇستىنە بەلگىلەنگەن باعا ءار وبلىستا ءارتۇرلى. ال تاپسىرىس كولەمى بارلىق جەردە بىردەي دەرلىك. مۇنداي تالاپ, اسىرەسە, ءوزىن-ءوزى قارجىلاندىراتىن «Jas Qazaq» سياقتى جەكەمەنشىك گازەتتەرگە ءتيىم­سىز. سونداي-اق ايماقتاردا تاپ­سى­رىس­تى كوبىنە ءبىر تاقىرىپ بويىنشا عانا بەرەدى. كەيدە كەلەسى جىلى ءدال سول تاقىرىپ قايتالانۋى مۇمكىن. تاپسىرىستى ورىنداۋ بارىسىندا رەداكتسياعا 20 باسپا تاباققا دەيىن ماتەريال دايىنداۋعا تۋرا كەلەدى. مۇنداي كولەمدى ماتەريال, بىرىنشىدەن, وقىرمانعا قىزىق ەمەس. ەكىنشىدەن, قالايدا جوس­پاردى ورىنداۋ ءۇشىن ساپاعا ءمان بەرىلمەيدى. سوندىقتان ايماقتاردا تاپسىرىس جۇيەسىن بەلگىلەگەندە تاقىرىپ اياسىن كەڭەيتىپ, اسىرەسە, وڭىر­دەگى ەكونوميكا, ينۆەستيتسيا, جاڭا جۇمىس ورىندارى, ەڭبەگىمەن بەيبىت زاماننىڭ قاھارماندارى بوپ جۇرگەن قاراپايىم جاندار تۋرالى تاقىرىپتاردى قوزعاۋ قاجەت دەپ ەسەپتەيمىن.

سرايىل سمايىل,

«Jas Qazaq» گازەتىنىڭ باس رەداكتورى