ونەر • 23 قاراشا، 2022

مۋنكتىڭ «ايقايى»

34 رەت كورسەتىلدى

الەمدە سۋرەت ونەرىن قالىپتان تىس ماگياسىمەن سىرقاتتاعان تۋىندىلار لەگى كوپ ەمەس. سونىڭ ءبىرى ءھام بىرەگەيى نورۆەگ سۋرەتشىسى ەدۆارد مۋنكتىڭ «ايقايى».

كوللاجدى جاساعان قونىسباي شەجىمباي، «EQ»

مۋنكتىڭ ەڭ اتاقتى شىعار­مالارىنىڭ ءبىرى دە وسى. 1893-1910 جىلدارى سالىنعان سۋرەتتىڭ ءتورت نۇسقاسى بار. ال­عاشقى نۇسقاسى «تورىعۋ» دەپ اتالعان. ونە بويى قورقىنىشقا تولعان كارتيناداعى ادام ونەردەگى ەڭ تانىمال پەرسوناجدىڭ ءبىرى. دەرەكتەر بويىنشا، كارتينانىڭ ءبىر داناسى جەكە ادامنىڭ قو­لىندا ساقتالعان، ول 2012 جىلى 2 مامىردا اۋكتسيونعا ءتۇسىپ، 119،9 ميلليون دوللارعا ساتىلعان. سول شاقتا ونەردىڭ ەڭ قىمبات شىعار­ماسىنىڭ ءبىرى بولىپ تانىلعان.

الەمدەگى ەڭ تانىمال كارتي­نانىڭ قاتارىنا جاتاتىن تۋىندى ەكسپرەسسيونيزمنىڭ باستى قۇبىلىسى بولىپ تانىلادى. سۋرەت جونىندە ەكى تۇجىرىمدى پىكىر قىلاڭ بەرەدى. ءبىرى – ۇرەي قۇشاعىنداعى كەيىپكەردىڭ قۇلا­عىن جاۋىپ ايعايلاۋى نەمەسە كەيىپكەردىڭ اينالاداعى قورشاعان الەم مەن تابيعات داۋسىنان تىتىر­كەنىپ، قۇلاعىن جابۋى. كەيبىر بولجامداردا ۇرەيلى كەيىپكەر سۋرەتشىنىڭ ءوزىنىڭ دەپرەسسياعا شالدىققان تۇرپاتىنىڭ كورىنىسى دەگەن پىكىرلەر بار. 1978 جىلى مۋنك شىعارمالارىن زەرتتەۋشى روبەرت روزەنبليۋم سۋرەتتەگى قورقىنىشتى ادام بەينەسىن مۋنك 1889 جىلى پاريجدەگى الەمدىك كورمەدەن كورگەنىن، ونىڭ پەرۋاندىق مۋميانىڭ كورى­نىسى ەكەنىن العا تارتادى. ال يتاليالىق الدەبىر انترو­پولوگتىڭ ايتۋى بويىنشا كەيىپ­كەر فلورەنتيالىق مۇرا­جايداعى مۋميانىڭ بەينەسىنە ەداۋىر ۇقساس.

ايتا كەتۋ كەرەك، «ايقاي» الەمدە لەوناردو دا ءۆينچيدىڭ «مونو ليزا» كارتيناسىنان كەيىنگى ەڭ تانىمال شىعارما ساپىندا. ول عاسىرلار بويعى ەۋروپا مادەنيەتىنىڭ ىرگەتاسى سانالاتىن رافاەلدىڭ «سيكس­تين مادونناسى»، رەمبراند­تىڭ «اداسقان ۇلدىڭ ورالۋى» جانە برەيگەلدىڭ «بابىل مۇناراسىنان» الدا تۇر. نەگە؟ ويتكەنى ەشبىر سۋرەت XX عاسىر ادامىنىڭ تەرەڭ سەزىنۋى مەن الابۇرتقان كوڭىلىن، مۇڭى مەن جان دۇنيەسىنىڭ تەپە-تەڭدىگىن جوعالتقان كورىنىسىن ءدال «ايقاي» سەكىلدى دالمە-ءدال، سيمۆوليكالىق كەسكىندە سۋرەتتەي العان جوق. مۋنكتىڭ ءوزى بىرەگەي ەڭبەگى جايلى: ء«بىر ءتۇنى كوشەدە كەلە جاتتىم، ءبىر جاعىمدا قالا مەن تەڭىز جاعالاۋى ورنالاسقان. ءوزىمدى قولايسىز سەزىنىپ ءارى قاجۋلى ەدىم، تەڭىز جاعالاۋىنا ءۇنسىز نازار سالىپ تۇردىم. كۇن ەڭكەيىپ باتۋعا تاياعاندا بۇلتتار قان سەكىلدى قىزىل تۇسكە بويالدى. ءبىر ساتتە تابيعاتقا ايقاي ەنگەن سەكىلدى، مەن ءبىر ايقاي داۋسىن ەستىگەندەي بولدىم. وسى كورىنىستەن سوڭ «ايقاي» شىعارماسىن سالۋعا بەكىندىم، بوياۋلار ايقايلاپ تۇرعانداي، بۇلتتار ناعىز قان بەينەسىنە ەنگەندەي ەتىپ سالدىم»،  دەيدى سۋرەتشى كۇندەلىگىندە. مۋنك­تىڭ ءبىر سيۋجەتتى ءارتۇرلى قى­­رىنان بەينەلەيتىن، ءبىر سيۋجەت­كە بىرنەشە رەت ورالاتىن ادەتى بولعان. ماسەلەن، تاعى ءبىر دەرەكتەردە «ايقايدىڭ» 40-قا جۋ­ىق نۇسقاسى سالىنعان دەسەدى. ولار­دىڭ تورتەۋى كوركەم سۋرەت بولسا، قالعانى گرافيكالىق سۋرەت.

قورىتا ايتقاندا، ادام بالا­سىنىڭ سىرى سان الۋان. ونى زەرت­تەپ، زەردەلەگەن، اقىل-وي الىپ­تارى تاريح بەتىنە وزىنە ءتان جۇم­باعىن ورنەكتەمەك. ال ونى با­عامداپ، تارقاتۋ، ماعىناسىن اشۋ – كەلەشەك ۇرپاق ءىسى.

سوڭعى جاڭالىقتار

ايتماتوۆ ەلىنە ساياحات

تاريح • بۇگىن، 22:09

ناۋەن حازىرەتتىڭ ءمورى

جادىگەر • بۇگىن، 22:06

زاڭعار بيىكتەن كورىندى

تەننيس • بۇگىن، 22:00

قورجىندا قوس جۇلدە

سپورت • بۇگىن، 21:17

مىسىردا مىقتىلىق تانىتتى

سپورت • بۇگىن، 21:17

ەرتەڭ ەكى وبلىستا تۇمان تۇسەدى

اۋا رايى • بۇگىن، 20:36

ۇقساس جاڭالىقتار